Της Κατερίνας Μυλωνά

Τη δική του σφραγίδα στον τόπο μας αφήνει πίσω του ο Μανώλης Δετοράκης, ο οποίος, εκτός από διακεκριμένος γιατρός, είχε καταφέρει να φέρει στο φως αθέατες πτυχές της Ιστορίας μας και ιδιαίτερα της εξέλιξης της επιστήμης της Ιατρικής.

Η πρώτη του επαφή με την έρευνα ήταν αρχές της δεκαετίας του ʼ80, όταν συνόδευσε τη σύζυγό του σε μία ξενάγηση Νορβηγών στη Σπιναλόγκα. «Εντυπωσιάστηκα από το τοπίο και τα κατάλοιπα του νεκροτομείου της Σπιναλόγκας και, προπαντός, μου έκανε εντύπωση το νεκροταφείο με τους ανοιγμένους τάφους και τους σκελετούς», είχε πει στην «Π». Αμέσως, ξεκίνησε την έρευνά του- η πρώτη που δεν αφορούσε αυστηρά την Ιατρική- για το δράμα που είχε παιχτεί πάνω στο νησί και αφού συνέλεξε στοιχεία από εφημερίδες της εποχής, δημόσια έγγραφα, αφηγήσεις ξένων περιηγητών, έγραψε το πρώτο του άρθρο που μόλις δημοσιεύτηκε προκάλεσε ιδιαίτερη εντύπωση στον κόσμο. «Αξίζει τον κόπο να ασχοληθεί κανείς με την παρένθεση αυτή της κρητικής Ιστορίας. Η Κρήτη, δυστυχώς, είχε αυτό το στίγμα από τα αρχαία χρόνια. Είναι εντυπωσιακές οι εικόνες που δίνει ο Καζαντζάκης για τους λεπρούς στις εισόδους των πόλεων. Γύρω στο 1880, ο Ιωσήφ Χατζιδάκης που έρχεται στην Κρήτη, εντυπωσιάζεται από τη φρικτή εικόνα που οι λεπροί έχουν στις πόλεις της Κρήτης και λέει ότι δεν υπάρχει μια απάντηση στο πρόβλημα αυτό», είχε επισημάνει.

Επόμενή του κίνηση, ήταν να ερευνήσει το ρόλο που έπαιξαν οι γιατροί σε διαφορετικές περιόδους της Ιστορίας της Ελλάδας ενώ, ιδιαίτερα, ασχολήθηκε με τη σχέση που είχαν με τους αγωνιστές της Επανάστασης. «Ο τόπος αυτός επί 80 χρόνια αγωνίστηκε για την ελευθερία του και πρωτοστάτησαν κάποιοι άλλοι φυσικοί αγωνιστές, οι οποίοι γοητεύουν, αλλά τα νήματα τα κινούν οι λόγιοι αγωνιστές, οι οποίοι, κατά κανόνα, είναι στο περιθώριο. Αυτοί αποφασίζουν, μεταφέρουν το πρόβλημα προς τα έξω, συγκινούν με τα άρθρα τους το λαό», έχει υπογραμμίσει. Από την έρευνά του προέκυψε το βιβλίο «Γιατροί αγωνιστές των Κρητικών Επαναστάσεων του ΙΘ αι» που κυκλοφόρησε το 1987. Την ίδια χρονιά, τον καλούν να διδάξει ένα νεοσύστατο μάθημα, την Ιστορία της Ιατρικής στην Κρήτη, το οποίο εξέταζε την εξέλιξη της επιστήμης από τα μινωικά χρόνια. Προκειμένου να συλλέξει αρκετό υλικό για τους φοιτητές του, ξεκίνησε ένα νέο κύκλο ερευνών, από όπου προέκυψαν σημαντικά στοιχεία, όπως για τις αρρώστιες που ταλάνιζαν κατά καιρούς τους κατοίκους του νησιού αλλά και τα νοσοκομεία που υπήρχαν στην Κρήτη.

«Η ανεύρεση ενός στοιχείου έχει μια γοητεία, όχι μόνο για τον αναζητούντα. Αυτό που βρίσκεις προσφέρει και μια πληροφορία καινούργια και στους άλλους», είχε σημειώσει και τονίσει ότι μέσα από τη συνεχή έρευνα μας δίνεται η δυνατότητα να διορθώνουμε τυχόν λάθη του παρελθόντος.

Ο Μανώλης Δετοράκης θεωρούσε σημαντική και απαραίτητη τη συνεργασία των ιατρών με άλλους επιστήμονες, όπως τους αρχαιολόγους. Όπως είχε χαρακτηριστικά πει στην «Π», «πρέπει να έχουμε ανοιχτά μάτια και τεταμένα ώτα σε ο,τι σοβαρό οι άλλες επιστήμες μας προσπορίζουν». Ως παράδειγμα, είχε αναφέρει τις πληροφορίες που μπορούμε να λάβουμε από τα οστά, «τα οστά ήταν η ιστορία του κόσμου, μας μιλούσαν εφόσον ξέραμε να διαβάσουμε τη γλώσσα τους, όπως και έγινε», είχε πει.

Η Ιατρική, όπως εξηγήσει ο ίδιος είχε πει, δεν μπορεί να εξετάζεται μεμονωμένα, εφόσον έχει σχέση με την οικονομική κατάσταση, το κοινωνικό στάτους μιας χώρας, το βιοτικό επίπεδο ένας λαού… όλες οι συνθήκες, θεωρούσε ότι, συμβάλλουν στην εξέλιξη της επιστήμης.

Παράλληλα, είχε ασχοληθεί με θέματα Ιατρικής και παιδείας ενώ τελευταίο του πόνημα ήταν η εύρεση στοιχείων για την Ιστορία της Ιατρικής την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Ο Μανώλης Δετοράκης υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Μορφωτικού Συλλόγου Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Κρήτης που έχει ως στόχο του τη δημιουργία μουσείου όπου θα φιλοξενούνται πολύτιμα εκθέματα για την Ιστορία της Ιατρικής. Δεν έπαψε να συγκεντρώνει ο ίδιος υλικό για το μουσείο ενώ πολλοί ήταν εκείνοι που του είχαν προσφέρει τη βοήθειά τους.

Παράλληλα, διετέλεσε πρόεδρος του παραρτήματος Ηρακλείου της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας και είχε διοργανώνει σημαντικές εκδηλώσεις με σκοπό την ενημέρωση του κοινού για την πρόληψη, και όχι μόνο.