Του Ν. Τσαγκαράκη

Ένας κινηματογραφικός θρύλος επιστρέφει γι’αυτό που ελπίζουμε ότι θα είναι επιτέλους η τελευταία περιπέτειά του.



Ο ΙΝΤΙΑΝΑ ΤΖΟΟΥΝΣ ΚΑΙ ΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΟΥ ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΝΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ

INDIANA JONES AND THE KINGDOM OF THE CRYSTAL SKULL

Σκην.: Στήβεν Σπίλμπεργκ

Πρωτ.: Χάρισον Φορντ, Κέητ Μπλάνσετ, Κάρεν Άλεν, Σάια ΛαΜπαφ, Ρέι Γουίνστον, Τζον Χερτ, Τζιμ Μπρόουντμπεντ, Ίγκορ Τζιτζίκινε

Ο αρχαιολόγος Ιντιάνα Τζόουνς ξεκινάει ακόμα μια περιπέτεια, αυτή τη φορά στη Λατινική Αμερική, όπου αναζητά ένα κρυστάλλινο κρανίο με υπερφυσικές ιδιότητες. Στην πορεία θ’ ανακαλύψει πολλά περισσότερα για το περίεργο αντικείμενο αλλά και για την ίδια του τη ζωή.

Όλα ξεκίνησαν το 1977, όταν ο Τζωρτζ Λούκας, για να ξεχάσει το άγχος του πρώτου εισπρακτικού τριημέρου του «Star Wars» το οποίο άνοιγε τότε με αμφίβολη εμπορική προοπτική, αποτραβήχτηκε στη Χαβάη με τον καλό του φίλο Στήβεν Σπίλμπεργκ. Σε μια παραλία, οι δυο φίλοι συζητούσαν για τα πιθανά επόμενα σχέδιά τους, κι όταν ο Λούκας ρώτησε τον Σπίλμπεργκ με τι θα ήθελε ν’ ασχοληθεί ύστερα από τις «Στενές επαφές τρίτου τύπου», εκείνος απάντησε ότι ήθελε να κάνει μια κοσμοπολίτικη περιπέτεια μ’ έναν αρχετυπικό ήρωα σαν τον Τζέημς Μποντ. Ο Λούκας του απάντησε ότι είχε μια ιδέα που θα ικανοποιούσε την όρεξή του με το παραπάνω.

Το 1981 κυκλοφόρησαν οι «Κυνηγοί της χαμένης κιβωτού», το 1984 ακολούθησε ο «Ναός του χαμένου θησαυρού» και το 1989 ήρθε η «Τελευταία σταυροφορία», όπου έκανε την εμφάνισή του και ο πατέρας του Ίντυ, με το πρόσωπο του Σων Κόνερυ- “ποιος άλλος θα μπορούσε να υποδυθεί τον πατέρα του Ιντιάνα Τζόουνς από τον πρώτο και καλύτερο Τζέημς Μποντ;” σκέφτηκαν οι συντελεστές. Εκείνη η τελευταία ταινία έληγε μ’ ένα από τα ωραιότερα πλάνα της σειράς, όπου ο Ιντιάνα με τον πατέρα του και τον Μάρκους καλπάζουν με τ’ άλογά τους και χάνονται στο πυρωμένο ηλιοβασίλεμα. Αυτή ήταν η σκηνοθετική επιβεβαίωση των αυστηρών δηλώσεων των συντελεστών, ότι η σειρά είχε λήξει οριστικά και αμετάκλητα.

Ο Τζόουνς όμως είχε καταφέρει έστω και με τρεις ταινίες γίνει ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους και αγαπητούς ήρωες παγκοσμίως, κι έτσι το κοινό δε σταμάτησε ποτέ να ενδιαφέρεται για μια ενδεχόμενη συνέχεια, με αποτέλεσμα η φημολογία να εντεινόταν όσο περνούσαν τα χρόνια. Οι δημιουργοί άρχισαν να το ξανασκέφτονται, οι σεναριογράφοι πηγαινοέρχονταν, αλλά καμιά ιδέα δεν ικανοποιούσε απολύτως την τριανδρία Λούκας-Σπίλμπεργκ-Φορντ, ώσπου ο Ντέηβιντ Κεπ («Jurassic Park», «Carlitο’s Way», «Mission: Impossible») κατάφερε να φτιάξει μια αρκετά συναρπαστική ιστορία, τόσο με δικές του όσο και με ιδέες συναδέλφων του που είχαν ασχοληθεί με το σχέδιο πριν απ’ αυτόν. Επίσης, το γεγονος ότι ο Φορντ έχει καταφέρει μόνο μία εισπρακτική επιτυχία τα τελευταία 11 χρόνια θα πρέπει να βάρυνε στη συναίνεσή του για μια τέταρτη ταινία.

Έτσι, φτάνουμε στο σήμερα, 19 ολόκληρα χρόνια μετά από την τελευταία εξόρμηση, κι αν πρέπει ν’ αναρωτηθούμε δύο πράγματα για το «Βασίλειο», είναι το πόσο διασκευαστικό ήταν και ποια είναι η συνεισφορά του στη μυθολογία του ήρωα.

Όντας κι ο ίδιος θεατής που μεγάλωσε με τον Τζόουνς, περίμενα με ανυπομονησία την καινούρια ταινία, με την οποία όμως οφείλω να ομολογήσω ότι η σειρά πλέον φτάνει στα όριά της, κι ότι κάθε νέα απόπειρα από ‘δω και πέρα μόνο ανησυχία μπορεί να προκαλέσει. Για να το πούμε πιο σχηματικά, δεν είναι τόσο ανούσιο όσο το «Die Hard 4.0», αλλά ούτε και μια ταινία που αναζωογονεί τη σειρά, αντιθέτως σφραγίζει με ρομαντισμό και νοσταλγία το τέλος της.

Το ύφος και οι δυνατότητές της φανερώνονται από το πρώτο κιόλας πλάνο της, όπου ο σκηνοθέτης επιλέγει ν’ ανοίξει το φιλμ με ένα παλιό λογότυπο της Paramount εγκαθιδρύοντας έναν ισχυρό και περιεκτικό συμβολισμό συνέχειας αλλά και νοσταλγίας, αφού είναι σα να προσπαθεί να μας γυρίσει στη δεκαετία του ’80, σα να μας λέει ότι αυτή είναι μια ταινία που θα ήθελε να είχε κάνει πριν από πολλά χρόνια, μια προσπάθεια να σβηστεί το μεσοδιάστημα, μια δήλωση ότι ο Ίντυ ανήκει σε άλλη εποχή. Κι αφού ολ’ αυτά δεν είναι παρά μόνο φανταστικά, όσοι αναγνωρίσουν τη διαφορά στο λογότυπο δε μπορούν παρά να νιώσουν νοσταλγία για τις ‘παλιές καλές μέρες’ του ήρωα.

Ευτυχώς, ο Σπίλμπεργκ είναι αρκετά συγκροτημένος δημιουργός (από τους λίγους στη βιομηχανία που αξίζουν το επίθετο), ώστε να αναγνωρίσει τη χρονική απόσταση και να την εκμεταλλευτεί προς όφελος του ήρωά του, ανεξάρτητα από τις επιμέρους διαφωνίες που μπορεί να προκαλέσει η κατεύθυνση στην οποία τελικά οδηγείται.

Να προειδοποιήσουμε τώρα, ότι όποιος δεν έχει δει την ταινία καλό θα ήταν ν’ αποφύγει να διαβάσει παρακάτω, αφού αντί για τον ενθουσιασμό μας προτιμάμε να θυσιάσουμε τα μυστικά της.

Επειδή λοιπόν δεν πρόκειται για μερικά χρόνια αλλά για δύο δεκαετίες από την τελευταία ταινία, το σενάριο σωστά αποφάσισε ότι έπρεπε να βρει έναν τρόπο να δικαιολογήσει την ωρίμανση του πρωταγωνιστή του, και εύστοχα επιλέγει να συγχρονίσει τον φιλμικό με τον πραγματικό χρόνο και να μας μεταφέρει επίσης 19 χρόνια μετά από τη «Σταυροφορία», στο 1957, σ’ έναν κόσμο πολύ διαφορετικό απ’ αυτόν στον οποίο είχαμε αφήσει τον Τζόουνς. Τα φυσικά χαρακτηριστικά του Φορντ (πρόσωπο, παράστημα, κίνηση) αναδεικνύουν αντί να κρύβουν την ηλικία του, οι κακοί δεν είναι πια οι Ναζί αλλά οι Σοβιετικοί, όμως αυτά που ξεκαθαρίζουν ότι αυτός είναι πια ένας καινούριος, πιο επικίνδυνος και για τον Τζόουνς μάλλον αφιλόξενος κόσμος, είναι το θεαματικό πλάνο με τον ήρωα μπροστά στο τρομακτικό πυρηνικό μανιτάρι που σκοτεινιάζει τον ουρανό και η ανάκρισή του από τις μυστικές υπηρεσίες ως υπόπτου για κομμουνιστική δράση. Επίσης, το σενάριο κάνει διάφορες άλλες αναφορές στο παρελθόν, άλλες πιο επιδέξιες (η κιβωτός στην κυβερνητική αποθήκη), άλλες πιο εύκολες (οι φωτογραφίες του πατέρα Τζόουνς και του Μάρκους πάνω στο γραφείο), κι άλλες απλώς άγαρμπες (το αστείο με το κεφάλι από το άγαλμα του Μάρκους).

Προσωπικά λοιπόν μου δημιουργήθηκε η αίσθηση ότι ο Τζόουνς δεν έχει καταφέρει να συνηθίσει την αγριότητα, την καχυποψία και την τεχνολογική απειλή της μεταπολεμικής εποχής. Είναι σα να μην έχει πια κανέναν σύνδεσμο με το παρελθόν, ειδικά εφόσον πια έχει χάσει και τους δύο πιο στενούς του ανθρώπους. Έτσι, το φιλμ αναλαμβάνει να σχηματίσει έναν κύκλο, ώστε να τον συνδέσει με το παρελθόν, να ζωντανέψει κυριολεκτικά τις αναμνήσεις του και να ολοκληρώσει την πορεία του με ανακούφιση και αξιοπρέπεια.

Για να το κάνει αυτό, ανασύρει τη μεγάλη αγάπη του Ίντυ, τη Μάριον Ρέηβενγουντ, με την οποία αποκαλύπτεται ότι έχουν ένα παιδί, που υποδύεται ο ΛαΜπαφ. Ο Τζόουνς όχι μόνο γίνεται πατέρας αλλά αποφασίζει να γίνει και οικογενειάρχης, αφού η πλοκή κλείνει με τον γάμο του με τη Μάριον και τον γιο τους να παρακολουθεί. Μάλιστα, οι δημιουργοί αποφάσισαν να παίξουν λίγο με τις προσδοκίες του κοινού, κι ευτυχώς διατηρούν τις σωστές ισορροπίες μέχρι τέλους, αφού ο Τζόουνς αρπάζει το καπέλο μέσα απ’ τα χέρια του γιου του πριν εκείνος προλάβει να το δοκιμάσει, μια κίνηση που από μέρους των παραγωγών μπορεί να δηλώνει την εσαεί ετοιμότητα του ήρωα, αλλά στα δικά μας μάτια σημαίνει ότι απλώς ότι ο γιος του δεν είναι έτοιμος, και ελπίζουμε ότι -παρά τις δηλώσεις του Λούκας ότι πολύ θα του άρεσε να δει τον γιο Τζόουνς να συνεχίζει τη σειρά- ποτέ δε θα είναι.

Τώρα, όσον αφορά το άλλο ουσιαστικό κομμάτι της ταινίας που είναι η δράση και τα διακυβεύματά της, τα πράγματα αρχίζουν και γίνονται προβληματικά, κυρίως αναφορικά με την πρώτη. Ας ξεκαθαριστεί ότι τα περιστατικά δράσης είναι άφθονα, συνεχή και θεαματικά. Όμως, για πρώτη φορά στη σειρά που ταυτίστηκε με την αγωνιώδη δράση (η γιγάντια κυλιόμενη πέτρα στην αρχή των «Κυνηγών» και η μάχη πάνω στο φορτηγό στην ίδια ταινία, η καταδίωξη μέσα στο ορυχείο στον «Ναό» κι εκείνη με το τανκ στη «Σταυροφορία» είναι μόνο μερικά παραδείγματα), καμία σκηνή δράσης δεν προκαλεί την αίσθηση του κινδύνου και την αντίστοιχη ανακούφιση στο τέλος της. Οι απειλές διαρκούν ελάχιστα, οι ήρωες απαλλάσσονται εύκολα και οι παγίδες αφήνονται ανεκμετάλλευτες, ενώ ο ρυθμός σε ορισμένα σημεία πλατειάζει αδικαιολόγητα, όπως στην πρώτη αναζήτηση του κρανίου. Εκεί ιθαγενείς επιτίθενται στον Τζόουνς και στον γιο του αλλά εξαφανίζονται σχεδόν αμέσως και τους αφήνουν ήσυχους να κάνουν τη δουλειά τους. Την επόμενη φορά που επιτίθενται ιθαγενείς είναι περισσότεροι αλλά και πάλι η απειλή του κρανίου είναι αρκετή για να οπισθοχωρήσουν. Στην έξοδό τους από τον ναό, όσους μηχανισμούς τους απειλούν οι ήρωες τους διασχίζουν σα να βρίσκονται σε θεματικό πάρκο παρά σε θανατηφόρες παγίδες, ενώ η κατάβαση στον ναό με τα σκαλιά που σύρονται μέσα στον τοίχο είναι ευρηματική αλλά αδικείται από την άνευρη κινηματογράφησή της. Η σκηνή με την κινούμενη άμμο παίζεται χιουμοριστικά, με το μυστικό που αποκαλύπτεται να υπερκαλύπτει την έκβασή της.

Άλλη μία λεπτομέρεια που ξενίζει δεδομένης της εικονογραφικής παράδοσης της σειράς, είναι ο δισταγμός που δείχνει το φιλμ μπροστά στις αρκετές αφορμές που δίνονται για πιο γραφική βία, όπως στη σκηνή με τα μυρμήγκια και στον θάνατο της Σπάλκο.

Όσο για την κεντρική επιδίωξη της πλοκής, ευτυχώς πίσω από τα κρανία κρύβεται ένα πιο συναρπαστικό μυστικό, ανάλογο με τις εμμονές που χαρακτηρίζουν τη φιλμογραφία του σκηνοθέτη κι ενταγμένο εύστοχα στο πλαίσιο της σειράς. Όμως, ακόμη κι οι αποδείξεις για ύπαρξη εξωγήινου πολιτισμού εξαλείφονται εντελώς, σα να μην υπήρχαν καθόλου, αφήνοντας την ίδια αίσθηση με την πλοκή συνολικά. Για παράδειγμα, η κιβωτός στο τέλος της πρώτης ταινίας δημιουργούσε πολύ μεγαλύτερο μυστήριο παραμένοντας κρυμμένη κάπου ως κρατικό μυστικό. Εδώ η πλοκή ξεκινάει από τον μύθο του κρατικού μυστικού (της Περιοχής 51) και τον ‘τακτοποιεί’ συμβολικά, χωρίς κανένα διακύβευμα για το σύνολο της ανθρωπότητας (όπως επιβάλλει μια αποκάλυψη τέτοιου μεγέθους) και χωρίς κανένα απομεινάρι για να δελεάσει τη φαντασία.

Ευτυχώς το φιλμ λειτουργεί συναισθηματικά και η διαδρομή των χαρακτήρων είναι συνεπής και σχεδόν συγκινητική, αφού τουλάχιστον αυτοί που ενδιαφέρουν την πλοκή (ο Ιντιάνα και η Μάριον) επανέρχονται πειστικά παρά τα χρόνια που έχουν περάσει, και ξαναβρίσκουν εύκολα τη μεταξύ τους χημεία. Δυστυχώς, η Μπλάνσετ παραμένει καρικατούρα χωρίς να γίνεται ποτέ πραγματικά κακή, κι οι υπόλοιποι χαρακτήρες είναι επίσης διακοσμητικοί. Για όλα αυτά αποζημιώνει η θεαματική φωτογραφία του Γιάνους Καμίνσκι και η ζωηρή σκηνοθεσία του Σπίλμπεργκ που σε συνδυασμό με την αγάπη του για τους χαρακτήρες διασώζουν το φιλμ από την απογοητευτική διεκπεραίωση.

Όσο για τον γάμο, χρωστάει την όποια αληθοφάνειά του στην προχωρημένη ηλικία του ήρωα, αφού μας είναι δύσκολο να φανταστούμε τον Ιντιάνα Τζόουνς να κάθεται στην πολυθρόνα του και να απολαμβάνει το τσάι του αντί να κυνηγάει θησαυρούς στα βάθη της ζούγκλας. Τη δεδομένη χρονική στιγμή στη ζωή του όμως, μπορεί να θεωρηθεί ως η αποδοχή της μετάβασης σε μια νέα εποχή και ενός καινούριου ρόλου- ο οποίος βέβαια, όπως μας έδειξε η «Σταυροφορία», δεν οδηγεί καθόλου αναγκαστικά στη σύνταξη.

Στο ερώτημα λοιπόν αν χρειαζόταν μια νέα ταινία Ιντιάνα Τζόουνς, το συγκεκριμένο φιλμ μάς κάνει ν’ απαντήσουμε πως μάλλον όχι. Ως έχει όμως, είναι μια ευχάριστη, νοσταλγική και σε στιγμές σχεδόν συγκινητική προσθήκη που ολοκληρώνει όμορφα τη διαδρομή ενός πολύ αγαπητού ήρωα, τον οποίο πλέον θα ήταν καλό να αφήσουν στην ησυχία του να γεράσει αξιοπρεπώς.