Του Δρ Βασίλη Πουλιανάκη*

Είμαι ένας από τους μεγαλύτερους επιζώντες που θυμάται την μαύρη μέρα, που ο ουρανός μαύρισε από τα Γερμανικά αεροπλάνα και αλεξίπτωτα. Εμείς τα είδαμε από μακριά, από το Σγουροκεφάλι. Ο αείμνηστος πατέρας μου που ποτέ δεν μου έδινε το περίστροφό του με λίγες σφαίρες εκείνη την μέρα φώναξε τον ανιψιό του, τον αείμνηστο Γεώργιο Κεφάκη, του το έδωσε και του είπε: Πάρε τον Βασίλη μου και πηγαίνετε μαζί στην Ανώπολη. Εκεί κοντά στο λόφο με το εκκλησάκι πέφτουν Γερμανοί αλεξιπτωτιστές. Αμέσως ξεκινήσαμε χωρίς φόβο. Σαν να πηγαίναμε σε γλέντι. Οι δρόμοι από παντού γέμιζαν με μισό άοπλους που αψηφούσαν τ’ αεροπλάνα καθώς πετούσαν από πάνω τους και έριχναν βροχή τις σφαίρες.

Σε μία ώρα βρεθήκαμε εκεί που έπεφταν οι αλεξιπτωτιστές μαζί με πολλά και μεγάλα αντικείμενα.

Στην αρχή άοπλος καθώς ήμουν και χωρίς πολεμικές γνώσεις κόντεψε να τρελαθώ. Ο αείμνηστος όμως ξάδερφος μου έδωσε θάρρος. Μου είπε ότι οι σφαίρες ρίχνονταν στον αέρα γιατί δεν ήξεραν πού ήσαν σκορπισμένοι οι δικοί τους. Εκεί που έπεφταν τ’ αλεξίπτωτα με κρεμασμένο τον αλεξιπτωτιστή ήταν πολύ εύκολο οι δικοί μας στρατιώτες, χωροφύλακες και πολίτες να τους εξουδετερώνουν. Όταν πατούσαν στο έδαφος οι αλεξιπτωτιστές κατευθύνονταν προς τα γύρω σπίτια για να προστατευθούν.

Το βράδυ που γυρίσαμε στην Επισκοπή μας έβαλαν με τον αείμνηστο γιατρό, Γεώργιο Ταμιωλάκη και μια νοσοκόμα από τον Πειραιά να επιδένουμε τα τραύματα των τραυματιών στο εκεί πρόχειρο ιατρείο. Η κατάσταση συνεχίστηκε δέκα περίπου ημέρες. Μετά σταμάτησαν οι σφαίρες και η ρίψη αλεξιπτωτιστών.

Ο σοβαρότερος τραυματίας που μας έτυχε ήταν ένας Γερμανός αξιωματικός με μια σφαίρα στο δεξιό του ώμο που φυσούσε, γιατί είχε τρυπήσει τον πνεύμονα. Την επόμενη ημέρα μετά την προσεκτική επίδεση του τραύματος, τον χάσαμε. Θεωρήσαμε ότι μεταφέρθηκε στην Κνωσό στο σπίτι του Έβανς που οι Άγγλοι το είχαν μετατρέψει σε πρόχειρο νοσοκομείο.

Ο Γερμανός όμως δεν είχε πάει στην Κνωσό γιατί την νύκτα είχε πεθάνει. Ο παπά Βαγγέλης τον άφησε έξω από το νεκροταφείο σε μία τάφρο. Του έριξαν όπως έμαθα και ένα σωρό πέτρες από πάνω.

Στα Χανιά ο Νεοζηλανδός Στρατηγός Fraiberg διέταξε την οπισθοχώρηση των συμμαχικών δυνάμεων πάνω από τον λόφο του αεροδρομίου του Μάλεμε. Έτσι οι Γερμανοί κατέλαβαν πρώτα τον λόφο και μετά το αεροδρόμιο. Άρχισαν τότε να κατεβάζουν τον βαρύ οπλισμό τους. Τις μοτοσικλέτες και τα καλά εξοπλισμένα μικρά αυτοκίνητα. Στην αρχή προχωρούσαν αργά και προσεκτικά προς τα χωριά του Ρεθύμνου και των Χανίων τα οποία καταστρέφανε και σκοτώνανε χωρίς καμιά διαδικασία τους στρατιώτες και τους πολίτες που έπιαναν αιχμαλώτους.

Η προέλασή τους επεκτάθηκε και στην Νότια Κρήτη όπου οι σύμμαχοί μας Άγγλοι, Νεοζηλανδοί και Αυστραλοί καθώς οπισθοχωρούσαν κατευθύνονταν προς το Λιβυκό πέλαγος. Την ίδια πορεία ακολούθησαν. Η Ελληνική Κυβέρνηση υπό τον Κρητικό Τσουδερό, ο Βασιλεύς Γεώργιος με την οικογένειά του και ο Ελληνικός θησαυρός. Όλοι μαζί με τα εφόδιά τους έμπαιναν σε πολεμικά πλοία και πηγαίνανε στην Αίγυπτο όπου βρισκόταν το κέντρο του συμμαχικού Στρατού της Μέσης Ανατολής, υπό τον Στρατηγό Γουέιβελ.

Οι Γερμανοί δεν είχαν μόνο σημαντικές απώλειες στις μάχες της Κρήτης. Και στην θάλασσα γίνονταν ανελέητες τιτανομαχίες με τον Αγγλικό στόλο που προσπαθούσε να τους εμποδίσει ν’ αποβιβάσουν στην Κρήτη τον τακτικό στρατό τους. Πολλά πολεμικά και μεταφορικά πλοία βυθίστηκαν. Περί τους 17.000 Γερμανούς σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν σοβαρά. Οι Γερμανοί είχαν σκοπό να ρίξουν αλεξιπτωτιστές και στο Ιράκ. Αν πετύχαινε το σχέδιό τους στην Κρήτη ο πόλεμος θα είχε άλλη τροπή. Στις γιγαντομαχίες των πολεμικών στόλων της Άπω Ανατολής μεταξύ Ιαπώνων και Αγγλο-Αμερικάνων νίκησαν οι δεύτεροι. Ο Ιαπωνικός στόλος ολοσχερώς καταστράφηκε. Με την ρίψη στην Ιαπωνία των δύο ατομικών βομβών που ακολούθησε, σκοτώθηκαν ακαριαία πάνω από 500.000 Ιάπωνες και τότε αναγκάσθηκαν σε άνευ όρων παράδοση.

Η Ελληνική συμμετοχή στον πόλεμο θαυμάστηκε απ’ όλους τους συμμάχους. Ο μέγας Τσώρτσιλ, πρωθυπουργός της Αγγλίας πολύ την εκτίμησε και με κολακευτικά λόγια παίνεσε την πολεμική αντίσταση των Ελλήνων. Είπε τότε την πολύ χαρακτηριστική φράση του: “Οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες”.

Στο τέλος της μάχης της Κρήτης στο Ηράκλειο που κι αυτό μισοκατεστράφη ήλθε ένας Γερμανός αξιωματικός με την ομάδα του και ζήτησαν τον Γερμανό που είχαν μάθει ότι τραυματίστηκε και μεταφέρθηκε στην Επισκοπή. Ο παριστάμενος τότε γνωστός στην περιοχή, Ιωάννης Παχιαδάκης που έγινε και νομάρχης Ηρακλείου με πληροφόρησε ότι θα έρχονταν στην Επισκοπή για να μάθουν τι απέγινε αυτός ο Γερμανός αξιωματικός. Έπρεπε λοιπόν να ειδοποιήσω τον παπά Βαγγέλη, ο οποίος και ενημερώθηκε. Η τάφρος ταχτοποιήθηκε και τοποθετήθηκε ένας σταυρός που έγραφε: “Άγνωστος Γερμανός Στρατιώτης”. Οι Γερμανοί σαν είδαν τον σταυρό γύρισαν στο Σταθμό και ρώτησαν ποιος έκανε αυτή την περιποίηση στο νεκρό. Ο παπα Βαγγέλης τους είπε ότι την έκανε, ο μικρός εικοσάρης. Ο Γερμανός αξιωματικός ενθουσιάστηκε και διέταξε τους στρατιώτες του να μου παρουσιάσουν όπλα και με χαιρέτησε δια χειραψίας.

Από τις πρώτες διαταγές που έβγαλαν οι Γερμανοί στην Κρήτη εκτός από την απαίτησή τους να τους βρούμε και να τους παραδώσουμε όλους τους ξένους που γνωρίζαμε ήσαν Άγγλοι στρατιωτικοί ή σύμμαχοί τους, ήταν: Να μαζέψουμε και να παραδώσουμε όλα τα ραδιόφωνα που υπήρχαν σε όλη την περιοχή. Όποιος δεν θα υπάκουε θα συλλαμβάνετο και θα καταδικάζετο με την εσχάτη των ποινών. Τον θάνατον. Στον ξάδερφό μου, Στέλιο Σφακιανάκη που είχε στο καφενείο ένα μεγάλο ραδιόφωνο είπα να μην το παραδώσει διότι εγώ θα το έκλεβα τη νύκτα. Πράγματι το έκλεψα και το πήγα πρώτα στο άδειο σπίτι του αείμνηστου αδελφού μου Κώστα. Αργότερα στο Μοναστήρι Αγκαράθου. Εκεί το έκρυψα στο υπόγειο που έμενε ένας μοναχός. Από εκεί καθημερινώς ελάμβανα ειδήσεις και τις μετέφερα παντού.

Μετά από μερικές μέρες κάλεσαν τους μαθητές του σχολείου μας στο Ηράκλειο. Τότε ήμουν τελειόφοιτος Γυμνασίου. Μάζεψα μια δεκαριά τελειόφοιτους και πήγαμε στον νομάρχη Παχιαδάκη που ήταν της δικής μας περιφέρειας και γνωστός μας και του ζητήσαμε να πει στους Γερμανούς να κλείσουν τα σχολεία, επειδή ο κίνδυνος τύφου με την έλλειψη του νερού ήταν μεγάλος.

Εκείνος δέχτηκε να μεταφέρει την πρότασή μας, αφού όμως πρώτα μας έκλεισε φυλακή διότι μας είπε οι Γερμανικοί Νόμοι απαγορεύουν την σύσταση επιτροπών πάνω από τέσσερα άτομα. Οι πολυμελείς επιτροπές εθεωρούντο στάσεις. Μας έβαλαν λοιπόν στην σειρά και μας οδήγησαν στο υπόγειο του Γυμνασίου μας στο Βαλιδέ Τζαμί που εχρησιμοποιείτο σαν φυλακή. Ο Γερμανός Στρατηγός Muller όταν πληροφορήθηκε την εισήγησή μας, την δέχτηκε. Μάζεψε όλα τα σχολεία του Ηρακλείου και μας έβγαλε λόγο. Μας έδωσε όμως την άδεια να πάμε στα χωριά μας για λίγες μέρες και να επιστρέψουμε όταν θα βελτιώνονταν οι συνθήκες διαβίωσης της πόλης.

Έτσι βγήκαμε από την φυλακή. Ο Γερμανόφιλος Γυμνασιάρχης μας, ο περιβόητος Μπακάλης, συγχρόνως μας απέβαλε από όλα τα Γυμνάσια του Κράτους. Είχε έρθει ο ίδιος στην φυλακή και μας ανακοίνωσε την ποινή που μας επέβαλε. Αργότερα το ζήτημα αποσιωπήθηκε και ξεχάστηκε. Οι Γυμναστές μας είχαν ορμηνέψει όταν δυσκολευόμασταν να χαιρετούμε φασιστικά με το σήκωμα του δεξιού χεριού και αντί του Χάιλ Χίτλερ, εμείς να φωνάζουμε Χάιμου Χίτλερ. Αυτοί βέβαια δεν καταλαβαίνανε τίποτε και έτσι μας άφηναν ήσυχους.

Στο Ηράκλειο ο αείμνηστος Πρωτοσύγκελος Ευγένιος έκανε το ευχέλαιο στο σπίτι του θείου μου, του Φώτη Πουλιανάκη έναντι της Αγίας Αικατερίνης. Στο ίδιο σπίτι έμενα εγώ, έμεναν στ’ ανώγεια δωμάτια του και οι Γερμανοί. Συνήθως μεθούσαν τα βράδια με ρακί και μεζέδες στην αυλή του σπιτιού. Έπαιρναν μετά συμπληρωματικά ρακί με μεζέδες, ανέβαιναν τραγουδώντας στα δωμάτιά τους και άφηναν ελεύθερη την αυλή. Σ’ αυτήν συναντιούνταν οι πρώτοι αντιστασιακοί και συζητούσαν ελεύθερα μεταξύ τους. Εδώ γνώρισα τον Αντώνιο Καστρινάκη βιομήχανο, τον δικηγόρο Γεώργιο Σκουλά, τον γιατρό Στυλιανό Γιαμαλάκη και τους άλλους που αργότερα τους σκότωσαν και έμειναν γνωστοί με την επωνυμία 62 μάρτυρες.

Το πρώτο αίτημα του Αρχηγείου της Μέσης Ανατολής ήταν να μαζέψουμε τους στρατιωτικούς συμμάχους που είχαν μείνει στο νησί μας μετά την Μάχη της Κρήτης και να τους προωθήσουμε να ενωθούν μαζί τους. Άγγλους, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς. Εγώ χρησιμοποιήθηκα σ’ αυτή την εμπιστευτική διαδικασία. Με μυστικό σύνθημα τους πήγαινα στο Πανάνειο. Με το ίδιο σύνθημα τους παραλάμβαναν και τους θεραπεύανε τα καλυκοτρήματα των ποδιών τους λόγω των συνεχών μετακινήσεών τους. Όσο χρονικό διάστημα χρειάζονταν παρέμεναν στο μικρό ξενοδοχείο “ΠΑΛΛΑΔΙΟ” πάνω από την εφημερίδα Μεσόγειο. Εκεί γνώρισα τον Άγγλο λοχία George με τον ίδιο συνθηματικό τρόπο που εχρησιμοποιείτο στις μετακινήσεις των. Στο Πανάνειο Νοσοκομείο τους παραλάμβανε η νοσοκόμα Λουλού Δεσίπρη και ο διευθυντής του Νοσοκομείου, ο χειρουργός Κασάπης από το Λασίθι. Παρότι ως διευθυντής τους έβλεπε συχνά και τους γνώριζε, στην Γερμανίδα γυναίκα του δεν έλεγε ποτέ τίποτα. Σε 15 ημέρες περίπου, αφού θεραπεύονταν τα πόδια τους, με τον ίδιο συνθηματικό τρόπο τους πήγαινα και τους άφηνα στον ποταμό κάτω από την στάνη του Παπαδάκη στην Επισκοπή. Κάθε δύο έως τρεις μέρες τους έφερνα τρόφιμα σε μεγάλες σακούλες για να τρέφονται και να μπορούν από εκεί να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς την Νότια Κρήτη απ’ όπου τους παραλάμβανε το υποβρύχιο και τους μετέφερε στην Μέση Ανατολή.

Στο Σγουροκεφάλι στην πρώτη μεταφορά περάσαμε από το σπίτι του θείου μου, Φώτη Πουλιανάκη όπου ήξερα ότι διέθετε φαγητό και τροφές για να τις πάρουν στο ταξίδι τους. Κάποτε βρέθηκε στο σπίτι του θείου μου ο υπαρχηγός της Γκεστάπο ο Πάτζελτ ο οποίος είχε κλέψει από το σπίτι της, την ανιψιά της θείας μου, Αλίκη Βασιλάκη. Παρότι είδε τους Άγγλους στην κουζίνα να τρώνε ψητό, δεν είπε τίποτα άλλο παρά, Βασίλη;;; Αργότερα όταν αποχωρούσαμε μου είπε Ο-Κ!!! Σ’ αυτούς δεν μίλησε καθόλου!!!

Σε λίγες μέρες έπεσε ένα αεροπλάνο σ’ ένα κοντινό ύψωμα. Είπα στον πρόεδρο της Κοινότητας αείμνηστο Χαρίδημο Κεφάκη και ξάδερφό μου, να πάρουν όλοι οι χωριανοί δοχεία με νερό και να σβήσουν την φωτιά στο αεροπλάνο, γιατί σε λίγο θα έρχονταν Γερμανοί να το βρουν. Πράγματι έτσι έγινε. Όταν ρώτησαν τον πρόεδρό τους είπε ότι εγώ το σκέφτηκα. Τότε ο αξιωματικός για δεύτερη φορά διέταξε τους Γερμανούς της φρουράς του να μου παρουσιάσουν όπλα και με χαιρέτησε δια χειραψίας.

Ο ξάδερφός μου αείμνηστος Γεώργιος Κεφάκης εισπράκτορας αντιλήφθηκε τις κινήσεις μου και με παρακάλεσε να πάρω μαζί μου τον δωδεκάχρονο γιο του Ισίδωρο. Στην αρχή του αρνήθηκα αλλά αυτός επέμενε. Αναγκάστηκα τότε να τον πάρω. Ο αγροφύλακας των Πεζών μας είδε με τον ξάδερφό μου δίπλα στην στάνη που πηγαίναμε με την σακούλα των τροφίμων. Έριξε μια σφαίρα στον αέρα και φώναξε: “Ακίνητοι”. Την σακούλα πρόφθασε και την έκρυψε ο μικρός στο πηγάδι από το οποίο έπαιρνε νερό το Ηράκλειο. Ο αγροφύλακας μας άρχισε την σκληρή ανάκριση αλλά εμείς δεν του αποκαλύψαμε τίποτα. Μας ακολούθησε όμως στο χωριό και ερώτησε τους πρώτους, που συναντήσαμε, ποιοι είμαστε. Ευτυχώς πέσαμε στον αδελφό μου αείμνηστο Κώστα και τον ξάδερφό μου Γεώργιο Πουλιανάκη που ήταν κι αυτός αγροφύλακας και φίλος του άλλου αγροφύλακα που δεν μας γνώριζε. Ο Γεώργιος Πουλιανάκης (που είχε το παράνομα Πεζούλας) ως καλός φίλος, και συνάδελφος του ξένου αγροφύλακα τον παρακάλεσε να μην πει τίποτα και το θέμα σταμάτησε. Έτσι βγήκα για άλλη μια φορά από την πολύ δύσκολη θέση στην οποία είχα περιέλθει.

Ο πατέρας μου όμως πληροφορήθηκε γρήγορα την υπόθεση και την ίδια βραδιά αποφάσισε να με εξαποστείλει στην Αθήνα για να συνεχίσω την ίδια δουλειά στο Πανεπιστήμιο. Αν με ανακάλυπταν εκεί θα σκότωναν μόνο εμένα και δεν θα έβρισκε το χωριό τον μπελά του, όπως συνήθως εκδικούνταν οι Γερμανοί. (Σκότωναν τους άνδρες και έβαζαν φωτιά στα σπίτια). Την επαύριον πράγματι αναχώρησα με το επιταγμένο Ισπανικό πλοίο San Isidoro για την Αθήνα και με την άδεια των Γερμανικών Αρχών ως φοιτητής που ήμουνα. Το ίδιο βράδυ μας είδε ένα Αγγλικό υποβρύχιο. Στο επόμενο ταξίδι του, το San Isidoro βυθίστηκε.

Στην Αθήνα συνδέθηκα πολύ γρήγορα με τις Αντιστασιακές Φοιτητικές Οργανώσεις των Σπουδαστών. Ιδρύσαμε μάλιστα μαζί με τον συνάδελφό μου από το Ρέθυμνο, Γεώργιο Αγγελιδάκη, τον Χανιώτη Γρηγόρη Παπαδογεωργάκη και πολλούς άλλους την Αντιστασιακή Οργάνωση των Κρητών Σπουδαστών. Συνδέθηκα επίσης και με τον αείμνηστο Γενικό Γραμματέα του Πανεπιστημίου και Λογοτέχνη Κωστή Παλαμά. Αυτός συχνά μας έκρυβε στα διάφορα γραφεία του. Στο Πανεπιστήμιο όπου μας κυνηγούσαν οι Γερμανο-Ιταλοί για τις αντιστασιακές δραστηριότητές μας και προπαντός για την επιμονή μας να μην αφήνουμε τους Έλληνες να πηγαίνουν στον πόλεμο εναντίον των Ρώσων. (Πολλοί άλλοι Βαλκάνιοι πολίτες πήγαν σ’ αυτόν τον πόλεμο. Είναι γνωστό τι έπαθαν).

Ο Μέγας Παλαμάς μας ορμήνεψε να τραγουδούμε τον Γερμανικό Ύμνο που τον προσάρμοσε όμως με τους παρακάτω στίχους:

Όσο ζει ο κόσμος όλος

Τόσο ζει η Γης, θα ζει

Τ’ όνομά σου ΕΛΛΑΔΑ

Ω πατρίδα μου Χρυσή.

Έτσι αντιμετωπίζαμε τους διώχτες μας όταν βρισκόμαστε σε κίνδυνο. Το τέχνασμα αυτό έτυχε να το εφαρμόσουμε στην κηδεία του ίδιου του Κωστή Παλαμά το 1943.

Μετά την κηδεία του και ενώ ο κόσμος, κυρίως φοιτητές όταν έψαλαν τον Ελληνικό Εθνικό Ύμνο οι Γερμανοί τρέξανε, γονάτισαν και ετοιμάστηκαν να μας πολυβολήσουν, όπως έγινε στην Κινέζικη πλατεία Tien-A-MΙN. Tότε σηκώθηκα όρθιος με το χέρι ψηλά. Μαζί μου σηκώθηκαν και όλοι της παρέας μου και αρχίσαμε να ψάλουμε τον Εθνικό Ύμνο τους με τα λόγια του Παλαμά:

Όσο ζει ο κόσμος όλος

Τόσο ζει η Γης, θα ζει

Τ’ όνομά σου, ώ Ελλάδα

Ω πατρίδα μου Χρυσή.

Οι Γερμανοί σταμάτησαν, σηκώθηκαν και αντιλήφθηκαν ότι εγώ πρώτος άρχισα. Μου παρουσίασαν τότε όπλα και μου έδωσαν συγχαρητήρια. Ήταν η τρίτη φορά που πήρα τα συγχαρητήριά τους, χωρίς να γνωρίζουν την γκάφα τους. Ακριβώς όπως και στις δύο προηγούμενες φορές που έχουν αναφερθεί.

Ο πρωθυπουργός, καθηγητής Γυναικολογίας Λογοθετόπουλος αρνήθηκε να υπογράψει διαταγή να πάνε νέοι Έλληνες στον πόλεμο των Γερμανών εναντίον της Ρωσίας. Ορίστηκε τότε πρωθυπουργός ο καθηγητής των Θρησκευτικών του Πανεπιστημίου Νικόλαος Λούβαρης. Όλοι εμείς οι φοιτητές τον φέραμε στη Λέσχη με καρφιά και σταυρό για να τον σταυρώσουμε σαν τον Χριστό. Ευτυχώς όμως υπέγραψε την παραίτησή του από την Πρωθυπουργία. Έτσι τον αφήσαμε ελεύθερο και γλίτωσε την σταύρωση.

Όταν άρχισε ο εμφύλιος πόλεμος, τα Δεκεμβριανά, έπεσε αγγλικός όλμος στο κρεβάτι μου ενώ εγώ ήμουν στο υπόγειο ν’ ανάβω φωτιά για το τσάι και γλίτωσα τον θάνατο. Με τα δύο ξαδέρφια μου, Χαρίδημο Μεταξάκη και Γεώργιο Μαρκουράκη ζητήσαμε βοήθεια στο σπίτι του Λιβανού πεθερού του Ωνάση και Νιάρχου όπου με έβαλαν υπηρεσία για όλες τις δουλειές μέχρι το τέλος του πολέμου.

Στην Αθήνα εκτός των πολλών φίλων μου έχασα και τον συνήλικό μου Μιχαήλ Ζαχαριουδάκη που τον έκαψαν οι Γερμανοί στο Νταχάου.

* Ο Δρ Βασίλειος Πουλιανάκης είναι ιατρός χειρουργός