Του Γιώργου Καλογεράκη*

(Aποσπάσματα από το υπό έκδοση βιβλίο της Ειρήνη Ταχατάκη και Γιώργου Καλογεράκη, «Νύχτα πήχτρα», με τα απομνημονεύματα του Μιχάλη Ακουμιανάκη. Τα αποσπάσματα αναφέρονται στο χρονικό της απαγωγής του Γερμανού Στρατηγού Κράιπε)

Β΄ μέρος

…είναι επίσης ευχάριστο να αναφέρω εδώ ότι κατά την εξερεύνησή μας με τον Paddy στο μέρος της απαγωγής μελετήσαμε πώς μπορούσαμε να ασφαλίσομε την επιχείρηση από Γερμανικά αυτοκίνητα που θα είρχοντο κατά την στιγμήν εκείνην από Ηράκλειον προς κατεύθυνσιν χωρίων Πεζών-Καστελλίου και επίσης από Καστέλλι προς Ηράκλειον. Υπήρχε ανάγκη η ομάδα να έχει περισσότερη δύναμη σε άνδρες. Δεν προχωρήσαμε στη λύση αυτή τότε. Αλλά ο Paddy κατά την επιστροφήν του στου Σηφογιάννη τη μάνδρα κάλεσε τον Μπουτζαλή. Μαζί του ο Μπουτζαλής είχε περί τους δεκαπέντε άνδρες. Σκοπός της ομάδος αυτής ήτο ο διαχωρισμός της στο σημείο της απαγωγής προς Ηράκλειον και προς Πεζά-Καστέλλι κλπ. και κατά τις στιγμές της απαγωγής να εμποδίσουν την έλευσιν των τροχοφόρων των Γερμανικών μονάδων.

Ο Μπουτζαλής ήτο ένας περίφημος άνθρωπος με εθνικιστικά φρονήματα και καλός χριστιανός. Η καταγωγή του από την Μικράν Ασίαν. Στην ομάδα του Μπαντουβά είχε μεγάλην εκτίμηση. Μπορούσαμε να έχομε σ’αυτόν μεγάλη εμπιστοσύνη. Μετά την απελευθέρωσιν του Ηρακλείου και ενώ ευρίσκετο στον εξώστην της Νομαρχίας Ηρακλείου πυροβόλησε εναντίον του στρατιωτικού ηγέτου του ΕΛΑΣ Ποδιά με σκοπόν να τον φονεύσει. Είχαν παλαιές οικογενειακές διαφορές μεταξύ των. Ο Ποδιάς τραυματίστηκε βαρειά. Ο Μπουτζαλής εξαφανισθείς μεταφέρθη την ίδιαν μέρα από αντάρτες στην Νομαρχία Ηρακλείου και συνεστήθη έκτακτον ποινικό δικαστήριο, το οποίο τον κατεδίκασε σε θάνατον και εξετελέσθη την ίδια μέρα.

Η ομάδα του Μπουτζαλή τοποθετήθηκε για διαμονή σε δύο αγροικίες που ήσαν στην άλλη πλευρά του ρύακος. Αι αγροικίαι ανήκαν στην οικογένεια Λουλακάκη. Είχαν μεγάλη έκταση αμπελώνων. Την εποχήν εκείνην, Απρίλιος, συνήθως υπάρχουν εργάται δια διάφορες εργασίες της εποχής στα αμπέλια.

Χρησιμοποιούν τις αγροικίες δια ανάπαυση και φαγητό. Είδαν τους αντάρτες, που άκουγαν αλλά δεν είχαν δει ποτέ, εκεί στην αγροικία. Ενθουσιάστηκαν πολύ και ήθελαν με κάθε τρόπο να τους βοηθήσουν και να τους περιποιηθούν. Επιστρέφοντας το βράδυ στο χωριό Μυρτιά, (Βαρβάροι τότε), διέδοσαν στο χωριό την είδησιν για τους αντάρτες. Την επομένην κατέφθασαν δεκάδες κάτοικοι από το χωριό με φαγητό, κρασί, και ότι άλλο μπορούσαν να φέρουν. Ήτο φανερό ο κίνδυνος που διέτρεχαν αυτοί αλλά και η ομάδα μας στην απέναντι αγροικία του Παύλου Ζωγραφιστού που μέναμε.

Επέστησα αμέσως στον Paddy τον κίνδυνον αυτόν. Γνώριζα ότι δεν υπήρχε χωριό στην Κρήτην στο οποίο να μην υπάρχει πράκτορας ή πράκτορες των Γερμανών. Ήμουν απολύτως βέβαιος γι’αυτό και είπα στον Paddy να τους απομακρύνει. Αυτά είπαμε στην αγροικία με τους Paddy και Μπιλ Μος. Κάλεσαν τον Μπουτζαλή και ο Paddy του εξήγησε τους λόγους που έπρεπε να απομακρυνθούν και να επιστρέψουν στη βάση των, όπως και έγινε. Ο Μπουτζαλής στενοχωρήθηκε πολύ και ο Paddy προσέφερε μία λίρα χρυσή στον καθένα απ’αυτούς.

Η κύρια ομάδα της απαγωγής μέναμε στην αγροικία Π. Ζωγραφιστού. Είχαμε ευχάριστη περιποίηση από την αδελφήν του Π. Ζωγραφιστού σε φαγητό και ότι άλλο θέλαμε. Την νύκτα διαμέναμε στην αγροικία. Την ημέρα κατεβαίναμε προς το ρυάκι κοντά κάτω από την αγροικία. Ήτο ευχάριστος διαμονή μέσα στα δένδρα και το κελάιδισμα τη νύκτα εκεί της ποταμίδας.

Εκεί στο ρυάκι, στο δροσερό και ευχάριστο αυτό μέρος, πάρθηκαν αι τελικαί αποφάσεις για τα σχέδιά μας. Ο Paddy προσπαθούσε πάντα να βρει έναν πειστικό τρόπο προς τις Γερμανικές αρχές και να απαλλάξει τον πληθυσμό της Κρήτης από αντίποινα των Γερμανών που περιμέναμε να είναι πολύ σκληρά. Δεν θα ήταν μικρό γεγονός η απαγωγή ενός Γερμανού Στρατηγού μέσα από το Φρούριο Κρήτης, όπως το αποκαλούσαν οι Γερμανοί. Ετοίμασε ο Paddy ένα γράμμα προς τις Γερμανικές αρχές που έλεγε τα κάτωθι :

Ημερομηνία 23 Απριλίου 1944

Κύριοι.

Ο Διοικητής της Μεραρχίας σας, Στρατηγός Κράιπε, συνελήφθη προ ολίγης ώρας από ΒΡΕΤΤΑΝΙΚΗ δύναμη επιδρομής υπό την διοίκησίν μας.

Την στιγμήν που διαβάζετε την επιστολήν αυτήν εμείς θα βρισκόμεθα στον δρόμον μας προς το Κάιρον. Θέλομε να τονίσομε με τον πλέον κατηγορηματικόν τρόπον ότι αυτή η επιχείρησις έγινε χωρίς την βοήθειαν των Κρητών, ή Κρητικών ανταρτών και οι μόνοι οδηγοί που εχρησιμοποιήθησαν ήσαν στρατιώται της αυτού Μεγαλειότητος του Βασιλέως των Ελλήνων που υπηρετούν στην Μέσην Ανατολήν και ήλθαν μαζί μας. Ο Στρατηγός σας είναι επίτιμος αιχμάλωτος πολέμου, και θα αντιμετωπισθεί με ιδιαίτερη προσοχή που ανήκει στο βαθμό του.

Οποιαδήποτε αντίποινα εναντίον του τοπικού πληθυσμού θα είναι εντελώς αδικαιολόγητα και άδικα.

Patrik Leigh Fermor

Ταγματάρχης

Ουίλιαμ Στάνλεϋ Μος

Λοχαγός

P.S. Λυπούμεθα που αφήνουμε πίσω αυτό το ωραίο αυτοκίνητο.

………………………………………Ο Paddy μου το έδωσε και το διάβασα. Του είπα ότι περίμενα να είναι πιο αυστηρό στο ύφος του. Οπωσδήποτε θα έχομε φοβερά αντίποινα με την επιχείρηση αυτήν που δεν έγινε σε καμμιά περίπτωση του πολέμου και μάλιστα από το Φρούριο Κρήτης. Δεν έγινε καμμιά μεταβολή στο γράμμα. Με τις υπογραφές των δύο Άγγλων Αξιωματικών και τις σφραγίδες των δακτυλιδιών των πάνω στο βουλοκέρι. Εσφραγίσθη το γράμμα και απευθύνετο προς τις Γερμανικές αρχές στα Γερμανικά και Ελληνικά.

Είχαμε επίσης σχεδιάσει την επομένη της απαγωγής ο ραδιοφωνικός σταθμός του Καΐρου να αναγγείλει την σύλληψη του Στρατηγού με πολλές λεπτομέρειες. Σκοπός της εκπομπής θα ήτο η ματαίωση αντιποίνων κατά του πληθυσμού της Κρήτης. Καθυστέρησε η μετάδοση από τους ασυρμάτους της Κρήτης. Στον Ψηλορείτη ήσαν ο Τομ Ταμπάμπιν, ο Ραλφ Στόκπριτζ και Ντικ Μπάρνς. Αλλά η κινητοποίησις των Γερμανικών δυνάμεων τους ανάγκασε να μην μπορούν να μεταδώσουν προς Κάιρο την απαγωγήν του Στρατηγού. Πήρα ένα γράμμα από τον Paddy την τρίτη ή τέταρτην ημέρα της απαγωγής και το έστειλα στον Sandy Rendel στα Λασιθιώτικα βουνά. Απ’αυτόν έγινε η επίσημος μετάδοσις της απαγωγής προς το Στρατηγείο.

Αλλά το μεγάλο πρόβλημα για μας ήτο ο Παύλος Ζωγραφιστός. Πληροφορήθηκε τον σκοπόν της αποστολής μας και προσπάθησε με διάφορους τρόπους να την ματαιώσει. Δεν μπορούσα να καταλάβω σε τι απέβλεπαν αι δραστηριότητές του αυτές. Πήγε στα μέλη της επιτροπής Ε.Ο.Κ. στο Ηράκλειο. Είδε τον Πρόεδρόν της Μ. Λυγνόν, του είπε ότι πρέπει να επέμβη και να ματαιώσει τα σχέδιά μας. Με γράμμα του ο Paddy είπε ότι το πρόγραμμά μας είναι διαταγή του Στρατηγείου και δεν μπορεί να τον εμποδίσει. Παρεκάλεσε να προσέξομε πολύ για να αποφύγομε αντίποινα των Γερμανών. Όταν ο Π. Ζωγραφιστός είδε ότι δεν έφερε αποτέλεσμα η ενέργειά του προς την επιτροπήν, απετάνθη σε εχθρικό για μας στόχο. Είχε επαφές με την επιτροπήν του Ε.Α.Μ. Αρχανών. Η επιτροπή μας έστειλε γράμματα με απειλές και εκβιασμούς για να ματαιώσομε το πρόγραμμά μας. Μπορεί κανείς να φαντασθεί την αγωνία μας και τον κίνδυνον που διατρέχαμε. Έφθασε στο σημείο να μας απειλεί. Εάν θυμούμαι καλά σε δεύτερη επιστολή τους προς εμάς η απειλή τους εναντίον μας ήτο ακόμη σφοδρότερη. Δεν υπήρχε αμφιβολία ότι όλες οι απειλές προήρχοντο με καταγγελίες του Π. Ζωγραφιστού εναντίον μας. Η περίπτωσις ήτο δραματική. Την παραμονή της απαγωγής του Κράιπε ο Ζωγραφιστός κάλεσε τον Paddy και εμένα, ήτο περίπου μεσάνυκτα, και μας είπε ότι πρέπει εντός της νυκτός να εγκαταλείψομε το σπίτι του και ότι δεν θέλει να σκοτωθεί αυτός και η οικογένειά του εξ’αιτίας μας. Την ίδια στιγμή έφυγε δια το χωριό Πατσίδες όπου έμενε η οικογένειά του. Στενοχωρήθηκα πολύ με την απειλήν αυτήν. Δεν γνώριζα σε ποιο σημείο θα έφθανε η απειλή του. Είπα στον Paddy ότι ευχαρίστως θα βρίσκαμε καταφύγιο σε άλλη αγροικία κοντά εκεί, αλλά έπρεπε αν κάμω σχετική έρευνα. Ο Paddy είχε ενοχληθεί πολύ με την συμπεριφορά του Ζωγραφιστού. Μου είπε ότι δεν θα φύγομε από τον κρυψώνα του Ζωγραφιστού. Εάν ο Παύλος Ζωγραφιστός έλθει αύριο πρωί εδώ τότε θα τον περιορίσομε κάτω στο ρυάκι μέχρι να κάμομε την απαγωγήν.

Την επομένη πρωί ήλθε ο Παύλος Ζωγραφιστός και μας είπε ότι ο πατέρας του θύμωσε πολύ με την συμπεριφορά του και την απειλή του εναντίον μας. Συμπλήρωσε ότι του είπε να μας βοηθήσει, αφού δώσαμε την υπόσχεσίν μας με κάθε τρόπο και αν ακόμη η βοήθειά μας μας οδηγούσε στον θάνατον. Ο γέρος Ζωγραφιστός είχε αρχές και αισθήματα ανωτερότητος.

Είχαμε τις μέρες της παραμονής μας εκεί επισκέψεις από Γερμανούς που ζητούσαν τρόφιμα. Επίσης ο Paddy με τον Μος έδιωξαν προς την περιοχήν της Κασταμονίτσας δύο Ρώσους τον Ιβάν και τον Βασίλη και με την συνοδεία του Κίμωνα Ζωγραφάκη έφυγαν για την περιοχήν αυτήν. Ο Μος είχε σκοπό να τους χρησιμοποιήσει αργότερα, μετά δύο μήνες περίπου, όταν θα επέστρεφε πίσω στην Κρήτην, με τον σκοπό να απελευθερώσει τους υπολοίπους ενενήντα περίπου αιχμαλώτους από την περιοχήν του Αεροδρομίου Καστελλίου.

Το τελικό σχέδιο της απαγωγής είχε γίνει με όλες του τις λεπτομέρειες. Είχα συμφωνήσει εις όλα τα σημεία του σχεδίου. Μόνον εις ένα σημείο δεν συμφωνούσα, το οποίο κατά την γνώμη μου ήτο πολύ σπουδαίο. Είχε αποφασισθεί μετά την σύλληψιν του στρατηγού στο σημείον του σταυροδρομίου Αρχανών-Ηρακλείου Καστέλλι να μεταφερθεί ο Στρατηγός με το αμάξι του και τους Paddy, Μος και συνοδούς Γεώργιο Τυράκη, Μανώλη Πατεράκη και Στρατή Σαβιολάκη, δια μέσου της πόλεως του Ηρακλείου προς τα δυτικά. Ήμουν τελείως αντίθετος με το σχέδιο αυτό. Είχα πει ότι συλλαμβάνοντας τον Στρατηγόν στο σημείο του σχεδίου που είχαμε αποφασίσει, είχαμε τελειώσει την επιχείρησιν ενενήντα τοις εκατό. Ένα μόνον κίνδυνον δέκα τοις εκατό είχαμε εάν διασχίζαμε την νύκτα την περιοχήν Μαλεβυζίου και φθάναμε προς Ψηλορείτη. Εάν επιχειρούσαμε την διαδρομήν προς Ηράκλειο, δεν θα είχαμε τίποτα απολύτως από την επιχείρησιν. Πολλές δυσκολίες υπήρχαν. Τα διάφορα Γερμανικά στρατιωτικά μπλοκ, υπήρχαν τουλάχιστον δέκα από διακλάδωση Αρχανών μέχρι Ηράκλειο και από Ηράκλειο μέχρι χωρίον Γάζι. Έπειτα υπήρχαν οι διάφορες Γερμανικές στρατιωτικές μονάδες στους δρόμους που περνούσαν. Υπήρχε ο κίνδυνος μηχανικής βλάβης του αυτοκινήτου. Έγινε επιλογή να περάσουν από την πόλιν του Ηρακλείου. Ευτυχώς με την επιλογήν των αυτήν όλα πήγαν καλά.

Την 26ην Απριλίου το απόγευμα αφού ο Paddy και ο Μος ντύθηκαν τις Γερμανικές στρατιωτικές στολές με τον βαθμό του δεκανέα και αφού τους φωτογράφισα τους δύο με τις Γερμανικές στολές, ξεκινήσαμε όλη η ομάδα της απαγωγής προς την διακλάδωση των Αρχανών. Εφθάσαμε εκεί περίπου σε είκοσι λεπτά, δηλαδή στις οκτώ.

Άρχισε η τοποθέτησις των ανδρών. Ακριβώς λίγο μετά την γωνία του δρόμου προς Αρχάνες τοποθετήθηκαν δεξιά και αριστερά και ακριβώς στο ανάχωμα του δρόμου, που δεν ήτο υψηλό, οι άνδρες πλαγιασμένοι κάτω για να μη φαίνονται. Ο Ηλίας Αθανασάκης τοποθετήθηκε προς το δρόμο των Αρχανών περίπου εκατόν πενήντα μέτρα και μετά την στροφήν του δρόμου στο σημείο αυτό. Εγώ ο ίδιος ήμουν περίπου στο μέσο της αποστάσεως μεταξύ αξιωματικών και Ηλία Αθανασάκη και με ορατότητα προς τις δύο πλευρές. Είχαμε εφοδιασθεί όλοι με ηλεκτρικούς φανούς. Τα άλλα σχέδια, δηλαδή ηλεκτρικό κουδούνι και κάρο με άλογα είχαν εγκαταλειφθεί.

Είμαστε έτοιμοι καθ’όλα και περιμέναμε. Η νύχτα ήτο ήσυχη και ζεστή. Η κίνησις των τροχοφόρων είχε σταματήσει. Πέρασαν εκείνη την στιγμήν, δηλαδή σε μια ώρα περίπου, δύο Φολκσβάγκεν φορτηγά αυτοκίνητα και μία μοτοσυκλέτα. Είχα επισκεφθεί πάλιν το πόστο του Ηλία Αθανασάκη και διεπίστωσα μια μεγάλη ορατότητα από τον δρόμο των Αρχανών, δηλαδή ένα αυτοκίνητο με αναμμένα φώτα εγίνετο ορατό από χίλια περίπου μέτρα, μέχρι τα σπίτια των Κάτω Αρχανών. Ένας βάτραχος, θυμούμαι, διέσχιζε τον δρόμον και εχαίρετο την ανοιξιάτικη νύκτα.

Κατά τις εννέα και τέταρτο περίπου ο Ηλίας μου έδωσε με τον φακόν του το σήμα για πέρασμα του στρατηγού με το αυτοκίνητό του. Δυστυχώς δεν είδα το φως του σήματος από τον φακόν. Είδα το φως που σκορπίστηκε πάνω στην άσφαλτο του δρόμου. Ένα ελαιόδενδρο είχε μεσολαβήσει μεταξύ εμένα και του Ηλία. Ήτο δύσκολο την νύκτα να βρούμε τις μικρές αυτές δυσκολίες.

Μόλις έδωσα το φως του σήματος από τον φακόν μου, έτρεξα όσο μπορούσα προς την κατεύθυνσιν των αξιωματικών. Πάλι ένα εμπόδιο για μένα. Αι χαμηλαί κουρμούλαι του αμπελιού με έρριξαν δύο φορές. Ήτο αδύνατον να δει κανείς τις κουρμούλες. Επιτέλους έφθασα στο σημείο όπου το αυτοκίνητο το είχαν σταματήσει και είχαν σύρει τον Στρατηγόν προς την άσφαλτο του δρόμου. Τους είπα μόνον γρήγορα όσο μπορούσαν. Ο Paddy με τον Μανώλη Πατεράκη τον έδεναν με χειροπέδες. Υπήρχε κίνδυνος εάν εμφανιζόταν άλλο αυτοκίνητο εκείνην την στιγμήν. Δεν υπήρχε κανένα εμπόδιο για οποιοδήποτε αυτοκίνητο να μας πλησιάσει. Ακούαμε μόνον να μιλεί γερμανικά με αυστηρόν τρόπον, αλλά σε λίγα δευτερόλεπτα σταμάτησε τελείως να κραυγάζει. Τον βάλαμε στο ενδιάμεσον μεταξύ μπροστινού καθίσματος και πίσω καθίσματος. Ο Μος είχε καθίσει στην θέση του οδηγού. Τον Γερμανόν οδηγόν τον είχαν εύρει και απομακρύνει από την θέσιν του. Ο Paddy ητοιμάζετο να καθίσει στο μπροστινό κάθισμα και εγώ τους αγκάλιασα και τους φίλησα για την επιτυχίαν μας. Στράφηκα προς τον Στρατηγόν και τον ρώτησα εις την Γερμανικήν τι θέλει στην Κρήτην και ακολούθησε μία ύβρις σ’αυτόν στην Γερμανική. Πράγματι ήμουν εκτός εαυτού. Ο Στρατηγός με κοίταξε με σταθερό βλέμμα και το αυτοκίνητο εξηφανίσθη ολοταχώς προς την κατεύθυνσιν του Ηρακλείου. Ζητούσα τον οδηγόν, αλλά κανείς δεν απαντούσε και με μεγάλη έξαψη είπα στον Ηλία να πάμε προς Καταλαγάρι, το χωριό του, διότι ο οδηγός διέφυγε. Αλλά όταν είχαμε απομακρυνθεί περίπλου είκοσι μέτρα άκουσα μια χονδρή φωνή να λέει ότι τον είχε μαζί του. Επιστρέψαμε και με την υπόλοιπη ομάδα με τον οδηγόν τραβήξαμε προς δυσμάς. Περάσαμε αμπέλια και έπειτα μπήκαμε σε ένα ελαιόφυτο. Ο οδηγός του Κράιπε με γνώριζε προσωπικά και απέφευγα να με δει. Είπα στον Ηλία να τον ρωτήσει εάν το αυτοκίνητο είχε αρκετή βενζίνη. Απήντησε ότι η δεξαμενή ήτο γεμάτη με βενζίνη. Προχωρώντας στην πλαγιά του ελαιοφύτου προς τον ποταμόν είπε ο Albert να μη τον σκοτώσουν και θα πάει όπου θέλομεν και πλησιάζοντας προς τον ποταμόν η μύτη του έτρεχε αίμα. Πλυθήκαμε στον ποταμόν και πήραμε το μονοπάτι προς το χωριό Σύλαμο. Πριν φθάσομε στο χωριό, είχα αποφασίσει να πάρω τον δρόμον προς το Ηράκλειον με τον Ηλία. Στο μονοπάτι που τραβούσε προς το Ηράκλειο σταμάτησα και κάλεσα από την υπόλοιπη παρέα το Γρηγόρη Χναράκη και του είπα ότι να αποφύγουν οπωσδήποτε τον φόνον του οδηγού διότι αυτός μας βοήθησε στην απαγωγήν του Στρατηγού. Να τον σκοτώσουν εάν βέβαια πέσουν σε απόσπασμα Γερμανών ή κινδυνέψουν απ’αυτούς. Η παρέα αυτή από τους Αντώνη Ζωιδάκη, Γρηγόρη Χναράκη, Νίκο Κόμη, Αντώνη Παπαλεωνίδα, Δημήτρη Τζατζά και Π. Ζωγραφιστό τράβηξαν προς τα χωριά Σύλαμο, Άγιο Βλάσση, Άγιον Σύλλα. Εκεί στο χωριό Άγιος Σύλλας εξετελέσθη ο οδηγός του Κράιπε (με πολύ άγριο τρόπο). Η ομάδα αυτή μετά από δύο μέρες συναντήθηκε με τον Κράιπε και την υπόλοιπη ομάδα της απαγωγής στον Ψηλορείτη. Οι υπόλοιποι που συνόδευαν τον Κράιπε ήσαν οι δύο Άγγλοι Αξιωματικοί, Πάτρικ Λη Φέρμορ και Στάνλευ Μος και Γ. Τυράκης, Εμ. Πατεράκης και ο χωροφύλακας Στρατής Σαβιολάκης.

Ο Ηλίας Αθανασάκης και εγώ τραβήξαμε το μονοπάτι προς τον κάμπο της Αγίας Ειρήνης και βαδίζαμε προς τον αμαξιτό δρόμο. Ήτο περίπου η ώρα μία μετά τα μεσάνυχτα, υπήρχε μεγάλη ησυχία και δεν συναντήσαμε ούτε ένα αμάξι. Φθάσαμε στο «Μετόχι του Κωστάκη». Εκεί εκατοικούσε ένας στενός μου φίλος. Μιχάλης Παπαδάκης τον ξυπνήσαμε και με ευχαρίστηση μας προσέφερε ρακί με ξηρούς καρπούς και παξιμάδι. Πεινούσαμε πολύ, αλλά και αυτό ήτο αρκετό να μας περιορίσει την πείνα. Φύγαμε από εκεί και ακολουθήσαμε την κοίτην του ποταμού από εκεί για να αποφύγομε τον κίνδυνον από τους Γερμανούς. Ήτο ώρα απαγορεύσεως της κυκλοφορίας. Βγήκαμε ξημερώματα ακολουθώντας την κοίτην του ποταμού στον συνοικισμό Πόρου. Ήτο η ώρα επτά πρωινή. Η κυκλοφορία άρχιζε και εμείς ακολουθώντας τον δρόμον προς την πόλιν του Ηρακλείου. Υπήρχε σημαντική κίνησις Γερμανικών τροχοφόρων στον δρόμον αυτόν. Φθάσαμε στο σπίτι της υπηρεσίας περίπου στις οκτώ το πρωί πολύ κουρασμένοι και άυπνοι. Πλυθήκαμε και ετοίμασα τσάι για να ανακουφισθούμε από την φοβερήν ταλαιπωρίαν. Ο πρώτος συνεργάτης που ήλθε εκεί αυτό το πρωί ήτο ο Λευτέρης Μαλαγαρδής, υπάλληλος στην Αγροτική Τράπεζα. Είχε ακούσει για την απαγωγήν φαίνεται από Γερμανούς. Ήλθε με πολύ περίεργο τρόπο. Προσπάθησα να μη γελάσω αλλά δεν κράτησα το μειδίαμα. Τον ρώτησα τι συμβαίνει. Μου είπε ότι όλοι οι Γερμανοί είχαν κινητοποιηθεί. Ήθελα να μάθω εάν οι απαγωγείς και ο Στρατηγός έφθασαν στον προορισμόν των στη Δαμάστα χωρίς δυσκολίες. Δεν ήξερε τίποτα. Κανονίσαμε μία σύσκεψη με στενούς συνεργάτες και αποφασίσαμε να διαδοθεί στο Ηράκλειον ότι ο Στρατηγός έφυγε με την θέλησίν του εν συνεργασία με Άγγλους. Για τον σκοπόν αυτόν βγάλαμε προκηρύξεις για την πόλιν του Ηρακλείου και τις σκορπίσαμε στην πόλιν και στα προάστια. Η απάντησις των Γερμανών ήτο σκληρή. Όποιος διαδίδει ότι ο Στρατηγός έφυγε με την συνεργασίαν Άγγλων θα συλλαμβάνεται και θα τουφεκίζεται αμέσως.

Η ομάδα της απαγωγής ακολούθησε την αμαξιτήν οδόν από διακλάδοσιν Αρχανών. Συνήντησαν μετά ένα λεπτό μία μεγάλη κομβόη φορτηγών αυτοκινήτων με στρατιώτες. Μπορεί να σκεφθεί κανείς τι θα συνέβαινε εάν έφθαναν στο σημείο τη στιγμή της απαγωγής. Ο Θεός μας βοήθησε πολύ. Σκέφθηκα επίσης τι μπορούσε να προσφέρει η ομάδα Μπουτζαλή ως εμπόδιο της κομβόης αυτής. Θα την αναχαίτιζε οπωσδήποτε αλλά ποιαι θα ήσαν αι συνέπειαι στην περίπτωσιν αυτήν για την απαγωγήν. Πέρασε το αυτοκίνητο χωρίς εμπόδιο από την κομβόη προς την είσοδον της Βίλλας Αριάδνης. Οι φρουροί της εισόδου δεν εμπόδισαν το αυτοκίνητο να σταματήσει στην πορεία του προς το Ηράκλειο. Με ανησυχούσε πολύ η διέλευσις του αυτοκινήτου από τους ελέγχους των Γερμανών. Ήταν πολύ επικίνδυνο αυτό. Έπρεπε να έχουν καλή τύχη στα εμπόδια αυτά. Είχα μελετήσει τις λεπτομέρειες. Υπήρχαν μπάρες, ξύλινοι δοκοί που έφραζαν τους δρόμους προς Ηράκλειον και από Ηράκλειον προς Ρέθυμνον. Υπήρχαν τέτοια εμπόδια περί τα εξ και σε κάθε εμπόδιο υπήρχε φρουρά προς έλεγχον των διερχομένων αυτοκινήτων. Για τα εμπόδια αυτά είχα μιλήσει με τον Paddy κατά την κατάρτισιν του σχεδίου απαγωγής. Δεν εγνώριζα τις απόψεις των πώς μπορούσαν να τα περάσουν. Και όμως η καλή τύχη εφάνη πολύ ευνοϊκή στις περιπτώσεις αυτές. Πλησίαζαν το πόστο σιγά και ο σκοπός διέκρινε τα διακριτικά του Στρατηγού στο αυτοκίνητο. Άνοιγαν το πόστο, χαιρετούσαν το Στρατηγό και οι απαγωγείς περνούσαν το πόστο. Ευτυχώς δεν υπήρξαν σοβαραί δυσκολίαι στο πέρασμα των πόστων. Ένα άλλο σοβαρό εμπόδιο κατά την διαδρομήν μέσα από τον κεντρικόν δρόμον του Ηρακλείου ήτο ότι κατά την ώραν εκείνην ο κινηματογράφος Απόλλων τελείωσε την προβολήν και η αίθουσα άδειαζε από τους Γερμανούς, (δεν υπήρχαν πολίται), που πλημμύρισαν τον δρόμον. Το αυτοκίνητο με δυσκολία πέρασε τους Γερμανούς. Η διαδρομή προς την Πλατιά Στράτα (κεντρικός δρόμος προς Χανίων Πόρτα) δεν υπήρχε εμπόδιο. Εκτός Χανίων Πόρτα προς τον δρόμο Ρεθύμνου υπήρχαν τρία πόστα τα οποία πέρασαν χωρίς δυσκολία. Το αυτοκίνητο με τον Στρατηγό και τους απαγωγείς πέρασε από τον ορεινόν δρόμο βόρεια του Ψηλορείτη. Πέρασαν το χωριό Δαμάστα και σταμάτησαν περίπου χίλια μέτρα πιο κάτω. Εκεί έβγαλαν τον Στρατηγό και ο Μος με τον Πατεράκη και Σαβιολάκη βάδισαν προς το χωριό Ανώγεια. Πέρασαν μία νύκτα όχι μακριά από τα Ανώγεια. Πολλά αεροπλάνα την επόμενη ημέρα Fiescler Storeh πετούσαν κυρίως προς ολόκληρο το συγκρότημα του Ψηλορείτη και σε χαμηλό ύψος ρίχνοντας προκηρύξεις στα Ελληνικά. Έγραφαν οι προκηρύξεις:

Την τελευταία νύκτα ο Γερμανός Στρατηγός Κράιπε απήχθη από αντάρτες. Βρίσκεται τώρα εις τα Κρητικά βουνά και το μέρος αποκρύψεως δεν είναι άγνωστο στο πληθυσμό ! Εάν ο Στρατηγός δεν επανέλθη μέσα σε τρεις ημέρες, όλα τα χωριά των ανταρτών εις την περιοχήν Ηρακλείου θα ισοπεδωθούν και σκληρά μέτρα αντιποίνων θα ληφθούν εναντίον του πληθυσμού.

Φαίνεται εκ της ανωτέρω προκηρύξεως ότι δεν είχε ανακαλυφθεί το γράμμα των Paddy και Μος στο εμπρόσθιον κάθισμα του οδηγού.

Είχε κανονισθεί ευθύς με την πρώτην νύκτα θα ερίπτοντο προκηρύξεις από Αγγλικά αεροπλάνα. Δυστυχώς προκηρύξεις δεν ερίφθησαν. Δεν εγνώριζε το Στρατηγείον την απαγωγήν.

Την επομένην της απαγωγής ή την μεθεπομένην έλαβα στο Ηράκλειον ένα γράμμα από ταχυδρόμο των Ανωγείων γραμμένο από τον Paddy, με την παράκλησιν να το στείλω αμέσως στον Sandy Rendel στα Λασιθιώτικα βουνά. Το γράμμα αυτό ανέφερε την απαγωγήν του Γερμανού Στρατηγού και έπρεπε να γνωστοποιηθεί επειγόντως προς το Στρατηγείο στο Κάιρο από τον ασύρματον του Rendel. Δυστυχώς οι ασύρματοι του Ψηλορείτη (Τομ Ταμπάμπιν, Ραλφ Στόγκπριτζ, Ντικ Μπαρνς) είχαν κρυφθεί λόγω της κινητοποιήσεως των Γερμανών.

Με το τηλεγράφημα του Rendel έγινε γνωστή η απαγωγή και την τρίτην ημέραν το Κάιρο την ανήγγειλε. Η καθυστέρησις για τρεις μέρες έφερε ανησυχία στον πληθυσμό της Κρήτης.

Εν τω μεταξύ ο Στρατηγός και η παρέα του εβάδιζαν την νύκτα. Ο Στρατηγός καβαλίκευε ένα μουλάρι. Ήτο αδύνατον γι’αυτόν να βαδίζει το σκληρό και όλο βράχους μονοπάτι. Εξάλλου θα υπήρχε μεγάλη καθυστέρηση κατά την διαδρομήν. Πήγαν προς την έδραν του Μιχάλη Ξυλούρη στην Μύθια του Ψηλορείτη. Εκεί ήλθαν και οι Α. Ζωιδάκης. Α. Παπαλεωνίδας, Ν. Κόμης, Γ. Χναράκης. Από εκεί μέσα από σκληρή προσπάθεια ανέβηκαν προς το λημέρι του Πετρακογιώργη. Έκαμε άριστη εντύπωση εις όλους μηδέ του Κράιπε εξαιρουμένου η εμφάνισις και ο χαρακτήρας του Πετρακογιώργη. Τους έδωσε οδηγούς και τους μετέφεραν στην «Βορινή Τρύπα» πάνω από τη Νίθαυρη σε ένα μεγάλο σπήλιο με δύο μεγάλες αίθουσες και με δύο εξόδους. Ήτο ασφάλεια καλή. Η σπηλιά είναι απομονωμένη και εκεί έμειναν τέσσερις μέρες. Ο βοσκός της περιοχής τους περιποιήθηκε πολύ (Καρούζος). Τον Ηλία Αθανασάκη έστειλα προς συνάντηση των απαγωγέων. Έδωσα σ’αυτόν ένα γράμμα μου με πληροφορίες που είχα συγκεντρώσει με τις κινητοποιήσεις των Γερμανών. Επίσης έγραφα για την σύλληψιν του υπασπιστού του ο οποίος δεν συνόδευε τον Στρατηγόν κατά την σύλληψίν του. Επίσης έγραφα για την θλιβερά κατάστασιν που επικρατούσε στην Βίλλα Αριάδνη.

Μου είχε πει η αδελφή μου Φιλία ότι το προσωπικό της Βίλλας εφοβείτο πολύ για την εξαφάνισιν του Στρατηγού. Δεν γνώριζαν λεπτομέρειες τι ακριβώς συνέβη με τον Στρατηγόν των. Γνώριζαν ότι ο Στρατηγός τηλεφώνησε από τις Αρχάνες για καθυστέρηση του δείπνου του κατά μία περίπου ώραν. Επίσης έγραφα να λάβουν αυστηρά μέτρα από όπου περνούσαν και προπαντός εάν είναι δυνατόν να είναι απομονωμένοι με λίγους ανθρώπους διότι η περιέργειά μας και η φλυαρία μας θα φέρει κίνδυνον και στην ομάδα και τα χωριά. Τα είπα προφορικώς και στον Ηλία.

Την 5ην Μαΐου πήγα στα Ανώγεια και την ίδια μέρα ανέβηκα στον Ψηλορείτη. Ρώτησα προηγουμένως τους συνεργάτας μας στα Ανώγεια εάν υπήρχαν Γερμανοί στον Ψηλορείτην και απάντησαν ότι είχαν φύγει προ δύο ημερών από τις έρευνές των στον Ψηλορείτη. Έφθασα στα Πετροδολάκια, εκεί ήταν ο Τομ Ταμπάμπιν. Δεν θα ξεχάσω το χιόνι που υπήρχε εκεί.. Όχι πολύ, αλλά οι χιονισμένοι κρύσταλοι εσκέπαζαν τα χόρτα. Είχαμε ιδιαίτερη συνομιλία και μου είπε ότι ήτο τελείως απομονωμένος για τα σχέδιά μας για την απαγωγήν του Στρατηγού και συμπλήρωσε ότι παρ’ολίγο να τον πιάσουν οι Γερμανοί ! Ήτο κρυμμένος σ’ένα αμπέλι έξω από τη Νίθαυρη. Πέρασε κοντά του είκοσι μέτρα μία γερμανική περίπολος. Ευτυχώς κρυμμένος με το φύλλωμα του αμπελιού δεν τον είδαν και σώθηκε από τη σύλληψη…

Σημείωση: α) Στην αντιγραφή των αποσπασμάτων διατηρήθηκε η ορθογραφία και η σύνταξη των πρωτοτύπων.

β) Το βιβλίο της Ειρήνης Ταχατάκη-Γιώργου Καλογεράκη «Νύχτα Πήχτρα», με τα ανέκδοτα απομνημονεύματα του Μιχάλη Ακουμιανάκη θα κυκλοφορήσει τους επόμενους μήνες.

* O Γιώργος Καλογεράκης είναι ιστορικός ερευνητής δάσκαλος του Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου Πεδιάδος