
Βαδίζοντας μια ηλιόλουστη μέρα στα τέλη του μήνα Γενάρη (μια από τις Αλκυονίδες μέρες, έτσι όπως τις λέμε εμείς στην Ελλάδα) στην επαρχιακή πόλη της βόρειας Νορμανδίας στην Γαλλία όπου κατοικώ τα τελευταία χρονιά, είχα μια μεγάλη έκπληξη!
Κατάπληξη από ένα απροσδόκητο γεγονός το οποίο είναι ο λόγος και η αιτία που πήρα την απόφαση να το γνωστοποιήσω στον Κρητικό λαό μέσω της εφημερίδας σας.
Έξω από το δημαρχείο της πόλης μου βλέπω να αναρτώνται από τους δημοτικούς εργάτες τεράστια πανό για την έκθεση ζωγραφικής που θα λάβει χώρα τους επόμενους δυο μήνες στο Πολιτιστικό Κέντρο μας. Τι ποιο φυσιολογικό για ένα Πολιτιστικό Κέντρο, θα μου πείτε…
Τα διαφημιστικά πανό είχαν πάνω τους τυπωμένο το όνομα του καλλιτέχνη, το οποίο θα εξέπληττε καθέναν από μας τους Κρήτες αν το βλέπαμε σε μια ξένη χώρα και μάλιστα σε μια μικρή επαρχιακή πόλη ΑΒ Xenakis (Ανδρέας Bernard Ξενάκης)
Ένα επίθετο που μου έφερε μνήμες από τη χώρα μου, τον τόπο μου μα κυρίως την ιδιαίτερη πατρίδα μου, την Κρήτη μας. Τι να κρύβεται άραγε πίσω από αυτό το επίθετο, μήπως είναι ένα απλό καλλιτεχνικό ψευδώνυμο; Ο γνωστός για το έργο του στην Γαλλία Ιωάννης Ξενάκης ήταν αρχιτέκτων-μουσικοσυνθέτης, όχι ζωγράφος!
Οι απορίες και οι ερωτήσεις μου βρήκαν απαντήσεις μέσα από συζητήσεις με φίλους και γνωστούς γέννημα-θρέμμα Νορμανδούς.
-Ναι, ο καλλιτέχνης που θα φιλοξενηθεί με την έκθεση ζωγραφικής του τις επόμενες βδομάδες στην πόλη μας είναι όντως Κρητικής καταγωγής και δεν είναι η πρώτη φορά που εκθέτει στα μέρη μας.
Ένας ζωγράφος γνωστός σε όλη την Γαλλία και κυρίως στην Νορμανδία όπου ζει, εργάζεται και εκθέτει τα έργα του. Συλλογικές και κυρίως προσωπικές εκθέσεις με έργα του καθώς και την δουλειά του μεμονωμένα μπορούμε να συναντήσουμε σε γνωστές γκαλερί των μεγάλων πόλεων όπως τις Χάβρης (Le Havre) αλλά και σε τουριστικά θέρετρα όπως το Honfleur.
Η διάλεξη
Μερικές μέρες αργότερα στο γραμματοκιβώτιο μου βρίσκω την πρόσκληση για τα εγκαίνια της έκθεσης από το δήμαρχο και την αρμόδια αντιδήμαρχο υπεύθυνη Πολιτισμού. Ή έκθεση θα κρατήσει έως και τις έξι Απρίλη του τρέχοντος έτους και το πιο ενδιαφέρον για μένα είναι ότι στις είκοσι του Μάρτη ο καλλιτέχνης θα δώσει διάλεξη με θέμα, την ελληνική μυθολογία και την δουλειά του γύρω από αυτή.
Το βράδυ στις 20/03/2008 βρίσκομαι ανάμεσα σε γνωστούς και άγνωστους συμπολίτες μου να ακούω έναν μαυροφορημένο μεσαίου αναστήματος άνδρα με κάτασπρο κεφάλι, να μιλά με πάθος, μαγεία, περηφάνια και δέος, να κατέχεται στην κυριολεξία, από την Ελλάδα τον αρχαίο Πολιτισμό και την ιστορία της.
Αμέτρητες σελίδες στους τοίχους δίπλα στους πίνακες ζωγραφικής γεμάτες με όλα τα ονόματα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας να σχηματίζουν το γενεαλογικό δέντρο των προγόνων μας. Δεν θυμάμαι σε όλη την μαθητική μου πορεία , να έχω δει έναν τόσο αναλυτικό πίνακα γύρω από την μυθολογία μας!
Οι πίνακες, τα έργα του, τα χρώματα του, οι λέξεις του ζωγράφου όλα μα όλα έχουν άρωμα Ελλάδας!
Τα πάντα πλέουν σ’ ένα απέραντο γαλάζιο και κίτρινο φως, χρώματα παρμένα λες από τον ουρανό και τη γη της Ελλάδας. Τα πάντα στους πίνακες μιλούν και ξετυλίγουν την ελληνική μυθολογία μπροστά στα μάτια μας σαν να μην έχει διαβεί ούτε ένας κόκκος άμμου από τότε!
Ένα απεικονισμένο με χρώματα και μορφές ονειρικό ταξίδι στο χωρόχρονο από και προς την εστία των μυθικών θεών της αρχαίας Ολυμπίας.
Συζητώντας αργότερα με τον ίδιο το ζωγράφο διαπιστώνω ότι όλη αυτή η δουλειά (ένα τεράστιο έργο, πάνω από σαράντα πίνακες διαστάσεων 1,62μ επί 2μ ) δεν κατέχει απλά και μόνο έναν καλλιτέχνη που εμπνεύστηκε από την ελληνική μυθολογία και προσπαθεί να «προωθήσει» την εργασία του. Όχι!
Ένα έργο που «ανοίγει τα φτερά του»
Διακρίνω μέσα από τις λέξεις του έναν άνθρωπο που ζει και αναπνέει μέσα από την ελληνική μυθολογία σαν να ζούσε ακόμα σε αυτήν την εποχή!
Ακούω ένα παιδί , το παιδί που καθένας μας ήταν κρύβει μέσα του, να μου μιλά για τον πατέρα του ο οποίος του διηγούταν τη μυθολογία του τόπου του, της χώρας μας!
Έχω μπροστά μου το γιο ενός Κρητικού Ηρακλειώτη ναυτικού που μπάρκαρε από την μεταπολεμική Ελλάδα προς το λιμάνι της Χάβρης για ένα ίσως καλύτερο αύριο. Ο γιος ενός πατέρα που ξεριζώθηκε όπως χιλιάδες Έλληνες τότε, από το νησί του για μια ίσως καλύτερη ζωή σε μια ξένη χώρα, τη Γαλλία.
Το γενεαλογικό δέντρο του κυρίου ΑΒ Ξενάκη είναι τεράστιο και έχει τις ρίζες του βαθιά στην ελληνική και κυρίως Κρητική ιστορία. Πρόγονοι του διετέλεσαν σύμβουλοι στο πλευρό του εθνάρχη μας Ελευθέριου Βενιζέλου.
Δεν είναι μόνο η περηφάνια για την καταγωγή του που διακρίνεται στα μάτια και τις λέξεις στα λεγόμενα του ζωγράφου, είναι και η πίκρα, η λύπη, η καρτερία , η νοσταλγία ενός παιδιού που γαλουχήθηκε και μεγάλωσε περιμένοντας τον καραβοκύρη πατέρα του να γυρίσει από τα μακρινά ταξίδια του, σε άλλες θάλασσες , άλλους ωκεανούς, για να μπορέσει να του εξιστορήσει ξανά και ξανά την ιστορία του τόπου του, της πατρίδας που τον γέννησε, της Κρήτης μας!
Μου αφηγείται ο κύριος Ξενάκης για τον πατέρα του : «Περίμενα να επιστρέψει, να ξεμπαρκάρει, για να αρχίσω πάλι να τον ρωτώ και να τον ακούω να μου μιλάει για το παλάτι της Κνωσού, τον καλό βασιλιά Μίνωα και το αμάρτημα της γυναίκας του Πασιφάης. Τον ξένιο Δία, πατέρα θεών και ανθρώπων που γεννήθηκε στην Κρήτη. Τον πολυτεχνίτη Δαίδαλο που έχτισε το ξακουστό ως σήμερα από άκρη εως άκρη της γης παλάτι, της Κνωσού, το φευγιό του από το νησί μαζί με τον γιό του Ίκαρο. Την όμορφη Αριάδνη που από αγάπη και έρωτα σώζει τον Θησέα, δίνοντας του το νήμα για να βρει την έξοδο από τον Λαβύρινθο, προβάλλοντας με τον τρόπο αυτό την αντίδραση της στους νόμους του βασιλιά πατέρα της. Ο Μινώταυρος, ο άνθρωπος τέρας, καταραμένος καρπός της αντάμωσης της Πασιφάης με τον ιερό ταύρο, σύμβολο της Κρήτης την εποχή εκείνη!»
“Όλα αυτά καρτερούσα”, συνεχίσει ο κύριος Ξενάκης, “να μου πει και ξαναπεί ακόμα μια φορά, επιστρέφοντας από τα μακρινά ταξίδια του ο πατέρας μου, καλή του ώρα όπου και αν είναι τώρα πια!”
Είναι η αγάπη ενός γιου προς τον πατέρα του που έσπρωξαν το χέρι του ζωγράφου να αναπαραστήσει μέσα από χρώματα και εικόνες όλες τις ιστορίες που άκουγε παιδί από τον καραβοκύρη πατέρα του;
Είναι η ευγνωμοσύνη, η τιμή και η ανταπόδοση της αγάπης που έλαβε στα παιδικά του χρόνια ο ζωγράφος που κινούν τα νήματα του τεράστιου αυτού έργου του; Ποιος είναι αλήθεια σε θέση να ξέρει;!
Μέσα από το προσωπικό αρχείο που ο κύριος Ξενάκης ευγενικά μου παραχώρησε διαβάζω, ανακαλύπτω και σας μεταφέρω με όση αλήθεια και πιστότητα ως προς την μετάφραση μπορώ να αποδώσω, την ιστορία του τεράστιου αυτού έργου. Ένα ζωγραφικό έργο που εξελίσσεται σε τρεις πράξεις από την αρχή της δεκαετίας του 1990 έως και σήμερα.
Ένα έργο που ενηλικιώνεται φέτος και προσπαθεί να ανοίξει τα φτερά μόνο του και να πετάξει όσο μακριά γίνεται.
Η ιστορία του καλλιτεχνικού αυτού περίπλου ξεκινάει από μια παραγγελία του σκηνοθέτη και τότε καλλιτεχνικού διευθυντή του πολιτιστικού πολυχωρού «Volcan-Scéne nationale du Havre» (ηφαίστειο-εθνική σκηνή της Χάβρης) κυρίου Alain Milianti, που χρηματοδότησε τα πρώτα έργα του κυρίου Ξενάκη.
Ήταν οι πρώτοι πίνακες ενός έργου που ονομάζεται, Le Palais retrouvé ou le Paradigme de Cnossos (η ανακάληψη του Παλατιού ή το Παράδειγμα της Κνωσού) που παρουσιάστηκαν στην αίθουσα εκθέσεων του Grand Volcan, τη χρονική περίοδο 1991-1993 στην πόλη της Χάβρης (Le Havre).
Κατά την περίοδο της έκθεσης των δύο χρόνων οι πίνακες παλλαπλασιάστηκαν και έδωσαν το έναυσμα για μια ακόμη έκθεση που ανέβηκε το Γενάρη του 1994 και έκλεισε τις πόρτες της το Δεκέμβρη του ίδιου έτους.
«Το Παλάτι» μετέπειτα παρουσιάστηκε από την περιφερειακή οργάνωση της βόρειας Νορμανδίας υπό την προεδρία του κυρίου Antoine Rufenacht, στο κτήριο της περιφερειακής Αρχής στην πόλη της Ρουεν (Rouen) από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο του 1995. Μια δεύτερη χρηματική χορηγία δόθηκε από την περιφερειακή αρχή στον καλλιτέχνη για την ολοκλήρωση του έργου του.
Η συνολική διάσταση του «Παλατιού» απλώνεται σε 250 τετραγωνικά μέτρα ξύλινου ζωγραφιστού πατώματος που απεικονίζει τον λαβύρινθο του «Παλατιού». Πέντε κολώνες στρογγυλού τύπου, χρώματος ερυθρού, 43 κολώνες τετραγωνικού τύπου χρώματος λευκού που υποστυλώνουν 42 πίνακες σε ξύλο ή καμβά, διαστάσεων 2μέτρα επί 1,62μέτρα.
Η τρίτη έκδοση του «Παλατιού» παρουσιάστηκε ολοκληρωμένη πλέον από τις 03/05 έως και τις 02/06 του 2001 στο θεατροχώρο του δημαρχείου της Χαβρης.
Ένα μέρος από το έργο αυτό είχα την χαρά και την τιμή να θαυμάσω και εγώ από κοντά στο πολιτιστικό κέντρο της Notre Dame de Gravenchon πριν μερικές βδομάδες.
«Το παλάτι μιας απίθανης πόλης…»
Σε ένα από τα κείμενα που συνόδευαν την έκθεση ο καλλιτέχνης καταθέτοντας τις σκέψεις του, αναφέρει: «Μερικά χρόνια αργότερα από την φυγή του πατέρα μου , για να ακολουθήσει σαν ίσκιος θαρρείς τον Οδυσσέα στη θάλασσα για το αιώνιο, στερνό και αναπόφευκτο ταξίδι του θανάτου, χρειάστηκε να πάρω εγώ αντί γι’ αυτόν τις θάλασσες και να του αφιερώσω με κάθε ευλάβεια τις τελευταίες τιμές που ένας γιος μπορεί να απευθύνει στον πατέρα του.
Η επιστροφή στο «Παλάτι» το παλάτι αυτό που ο μύθος του ζει ακόμα, την Κνωσό και για μια ακόμη φορά να πάρω τις θάλασσες ψάχνοντας συνεχώς για ένα παλάτι περιστοιχισμένο από νερό, το Παλάτι μιας απίθανης πόλης όπου μπορεί να βρίσκεται η πιθανή ευτυχία .
Τα χαμένα ίχνη του παλατιού μπορούν να βρεθούν εκεί, στο χώρο όπου οι αισθήσεις –ενδείξεις και το νόημα τους ταυτίζονται, γίνονται ένα και το αυτό.
Ξεπροβάλλοντας από την θάλασσα, φωτισμένο από την απίστευτα φωτεινή ομίχλη του κόλπου του Σηκουάνα, το νησί της Ελληνικής μου οικογένειας ξεπροβάλει στα ανοιχτά, σαν ένα καράβι που περιμένει στη ράδα της Χάβρης............»
Η βαθιά επιθυμία του κυρίου Ξενάκη για το έργο του αυτό είναι να ταξιδέψει τώρα πια που ολοκληρώθηκε και ενηλικιώθηκε, αν και εφόσον είναι δυνατών σε όλη την Ευρώπη.
Από χώρα σε χώρα, από τόπο σε τόπο, από λιμάνι σε λιμάνι σαν τον μυθικό Οδυσσέα σαν τον πατέρα του ζωγράφου και να επιστρέψει εκεί όπου ανήκει.
Εκεί όπου ο πατέρας του ζωγράφου, Ανδρέας Ανδροκλή Ξενάκης είδε το φως της πρώτης μέρας του! Στον τόπο που γεννήθηκε μια μέρα του 1914 στο Ηράκλειο της Κρήτης μας.

