Του Δημήτρη Καντηλιεράκη

Από την ετήσια Έκθεση περί μειονοτήτων του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ ξέραμε μέχρι τώρα μόνο ποιες μειονότητες θέτει υπό την προστασία της η αμερικανική διπλωματία και το «ενδιαφέρον» της υπερδύναμης για την ελευθερία έκφρασης και ανάπτυξης της εθνοτικής ιδιοπροσωπίας των μειονοτικών πληθυσμών.

Ή ότι συνιστούν ένα δυνητικό μέσο πίεσης σε απείθαρχες κυβερνήσεις. Και ακόμα ότι πρόκειται για μειονότητες που ζουν σε περιοχές αμερικανικού ενδιαφέροντος ανά τον κόσμο και αποτελούν μια δεξαμενή στρατολόγησης «αφανών συνεργατών» τους.

Όμως η στάση των ΗΠΑ στη μονομερή ανεξαρτητοποίηση του Κοσόβου, ο ρόλος τους σχετικά με την υποδαύλιση μειονοτικών αντιθέσεων στο Λίβανο, αρχές της δεκαετίας του ‘80, αλλά και σε άλλες παρεμφερείς περιπτώσεις ρίχνει κάποιο φως στους απώτερους λόγους για τους οποίους τώρα και χρόνια ασχολείται η διπλωματία τους συστηματικά με τις μειονότητες, συντάσσοντας αυτή την περιβόητη Έκθεση. Η δε πρόσφατη στάση τους στο Κόσοβο έρχεται να ενισχύσει την εκτίμηση, ότι πρόκειται για στρατηγική επιλογή που σηματοδοτεί την πολιτική που θα ακολουθήσουν στις νέες συνθήκες του «μεταδιπολισμού» και της παγκοσμιοποίησης.



Σε αδιέξοδο η αμερικανική ηγεσία



Οι ΗΠΑ, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, συνέβαλαν στην επιτάχυνση της κατάρρευσης του διπολισμού και επέβαλαν την νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Ανατρέποντας έτσι τα δεδομένα της μεταπολεμικής και ψυχροπολεμικής περιόδου πάνω στα οποία στηρίζεται η υφιστάμενη διεθνής έννομη τάξη πραγμάτων αλλά και ο ηγεμονικός τους ρόλος. Αρχικά φάνηκε να διανοίγονται μεγάλες προοπτικές για την ηγεμονία τους όσο και για τον έλεγχο των αγορών και των πλουτοπαραγωγικών πηγών του πλανήτη. Ωστόσο όμως δεν άργησε πολύ για να φανεί η αδυναμία τους να πετύχουν το στόχο τους, χωρίς τη χρήση στρατιωτικών μέσων.

Καθώς το εγχείρημα που ανέλαβαν τους γύρισε σε μπούμερανγκ. Επειδή τροχοδρόμησε εξελίξεις που υποβαθμίζουν τη στρατιωτική δύναμη ως κύριο συντελεστή της παγκόσμιας δομής ισχύος αλλά και πυλώνα της ηγεμονίας τους. Ενώ αντιθέτως, οι νέες συνθήκες αναβαθμίζουν τους άλλους δύο βασικούς συντελεστές ισχύος, τον οικονομικό και τον πολιτισμικό, στους οποίους οι ΗΠΑ έχουν εμφανώς αρχίσει να υστερούν. Η δε συνεπαγόμενη αναντιστοιχία ανάμεσα στους πλανητικούς στόχους της ηγεμονίας τους και τα ανεπαρκή μέσα που διαθέτουν για την επίτευξη τους, συνιστά το σημερινό τους αδιέξοδο.



Ατμομηχανές της αμερικανικής οικονομίας και ηγεμονίας



Το αδιέξοδο τους βαθαίνει ακόμα πιο πολύ, καθόσον τα συμφέροντα που είναι συνυφασμένα με το στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα διαφαίνεται να πιέζουν για ανάδειξη της πολεμικής βιομηχανίας και των περιφερειακών πολέμων σε δύο αλληλοτροφοδοτούμενες ατμομηχανές που θα βγάλουν την οικονομία από την ύφεση και θα θέσουν σε πλανητική τροχιά την αμερικανική ηγεμονία. Προφανώς αυτή την στρατηγική επιλογή στηρίζει και το αμερικανικό πολυεθνικό κεφάλαιο που έχει συμφέροντα σε τρίτες χώρες. Καθώς το πλέγμα των ανά τον κόσμο στρατιωτικών βάσεων των ΗΠΑ θα ανοίγει και θα διασφαλίζει αγορές πρώτων υλών και προϊόντων, -εφαρμόζοντας σε σύγχρονη εκδοχή την «πολιτική των κανονιοφόρων» του 19ου αιώνα. Ξεπερνώντας έτσι και την χρόνια αντίθεση που υπήρχε ανάμεσα στο αμερικανικό πολυεθνικό κεφάλαιο και το Πεντάγωνο.



Αμερικάνοι παράγουν όπλα και οι λαοί τα “καταναλώνουν”



Υπέρ αυτής της πολιτικής συνηγορούν ασφαλώς τα διδάγματα από τον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο. Όταν κατά την διάρκεια του παρήγαγαν τα εργοστάσια τους όπλα και οι άλλοι λαοί τα «κατανάλωναν» στα πεδία των μαχών. Έτσι και βγήκαν τότε από την πολύ μεγάλη οικονομική κρίση που αντιμετώπιζαν, υπερδιπλασιάζοντας το ΑΕΠ στα χρόνια του πολέμου. Αλλά και πανίσχυρες καταλαμβάνοντας τον ηγεμονικό ρόλο που σε μεγάλο βαθμό κατέχουν μέχρι σήμερα, καθότι οι άλλες χώρες βγήκαν κατεστραμμένες και αποδυναμωμένες. Όμως αυτή η μονοδιάστατη οικονομική ανάπτυξη, έθεσε τόσο τις παραγωγικές και δημιουργικές δυνάμεις, όσο και την πολιτική τους στην υπηρεσία αναπαραγωγής των συμφερόντων της πολεμικής τους βιομηχανίας. Αυτή η κατάσταση δεν άλλαξε, ως σήμερα, ούτε μετά το τέλος του Παγκόσμιου πολέμου, ούτε μετά τη λήξη του Ψυχρού πολέμου. Καθώς τα συνυφασμένα με τους εξοπλισμούς συμφέροντα είχαν και έχουν αποφασιστικό ρόλο και λόγο στην χάραξη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Μάλιστα ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ο Αϊζενχαουερ, έφτασε, αν και στρατιωτικός, να χαρακτηρίσει αυτό το φαινόμενο, με τον όρο στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα.



Οικονομική αποδυνάμωση



Η προφανής αδυναμία των ΗΠΑ να στηρίξουν την παγκόσμια ηγεμονία τους με οικονομικά και πολιτισμικά μέσα κάνει τη ζυγαριά να γέρνει υπέρ αυτού του συμπλέγματος. Καθόσον είναι μια υπερχρεωμένη χώρα με το δημόσιο χρέος να αγγίζει τα 13.000 δις δολάρια , ενώ ταυτόχρονα προδικάζεται η περαιτέρω αύξηση του, τόσο από τις δυσβάστακτες για την οικονομία τους στρατιωτικές δαπάνες που οι πραγματικές ανέρχονται στα 1.000 δις δολάρια το χρόνο, όσο και από τη χαμηλή έως και αρνητική αποταμίευση. Παράλληλα χάνουν, με την εκτόπιση του δολαρίου από τα συναλλαγματικά αποθέματα των άλλων χωρών, το πλεονέκτημα που έχουν να τυπώνουν χαρτιά-δολάρια και να τα ανταλλάσσουν με προϊόντα άλλων χωρών. Ενώ την ίδια στιγμή οι εν δυνάμει ανταγωνιστές τους στη διεθνή σκηνή και ενισχύονται οικονομικά αλλά και εκτοπίζουν τα αμερικανικά προϊόντα όχι μόνο από τις διεθνείς αγορές αλλά και από την ίδια την αμερικανική αγορά. Και οι δε κεντρικές τους τράπεζες και τα ταμεία τους, ιδίως της Κίνας, αναδεικνύονται σε τελικούς πιστωτές και χρηματοδότες της αμερικανικής ηγεμονίας.



Εχασαν το πολιτισμικό πλεονέκτημα



Η δε πολιτισμική τους ισχύς έχει απαξιωθεί κυριολεκτικά. Καθότι το πρότυπο της αμερικανικής δημοκρατίας, των πολιτισμικών αξιών και του αμερικανικού τρόπου ζωής, όχι μόνο ξεθώριασε, αλλά έχει γίνει υπόδειγμα προς αποφυγή. Ενώ αντιθέτως αναβαθμίζε-ται γενικά η πολιτισμική ισχύς σε σταθερά στις διεθνείς σχέσεις, ως καταδεικνύεται από την εμφάνιση διαφόρων μορφών φονταμενταλισμού, εθνικισμού και μειονοτικών κινημάτων κ.λπ. Σε αυτό συνεργούν και οι ίδιες οι ΗΠΑ, πέρα από την νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, με την υποταγμένη στο κεφάλαιο κοντόφθαλμη πολιτική τους. Όπως π.χ. χρησιμοποιούν ως εργαλεία την τρομοκρατία στην καταπολέμηση της πολιτισμικής ισχύς των αντιπάλων τους, τόσο την τρομοκρατία για να απαξιώσουν και απομονώσουν τους φορείς της αλλά και ως πρόσχημα ελέγχου και μπαμπούλα για να κρατήσουν στην μάντρα της ηγεμονίας τους, λαούς και κυβερνήσεις. Όσο και τα ατομικά δικαιώματα και την οικονομία της αγοράς για να αποδομήσουν τις παραδοσιακές συλλογικότητες και αξίες από τις οποίες αυτή πηγάζει. Πετυχαίνοντας ακριβώς το αντίθετο, λ.χ. υποδαύλιση του ισλαμικού φονταμενταλισμού.



Μοναδικό στήριγμα η στρατιωτική υπεροπλία



Κάτω από αυτές τις συνθήκες οι ΗΠΑ μπορούν να στηρίξουν τις ηγεμονικές τους φιλοδοξίες για τον έλεγχο του πλανήτη και δη των ενεργειακών του πόρων, μόνο αν διαμορφώσουν μια νέα διεθνή πραγματικότητα που να στηρίζεται σε μια παγκόσμια δομή ισχύος που θα έχει ως πυλώνα την στρατιωτική τους υπεροπλία. Όμως αυτό προϋποθέτει κατάλυση του ΟΗΕ, ως θεματοφύλακας της διεθνούς έννομης τάξης, και επανασχεδιασμό του παγκόσμιου χάρτη, με εργαλείο τα αποσχιστικά κινήματα μειονοτήτων, όχι από συνασπισμό Μεγάλων Δυνάμεων ως γινόταν μέχρι σήμερα, αλλά από την διπλωματία της.



Υπό συνθήκες κρατικής ανεπάρκειας αναβιώνουν οι μειονότητες



Η παρούσα ιστορική συγκυρία φαίνεται να ευνοεί τα σχέδια τους. Το κράτος έθνος, ως ο θεμέλιος λίθος του συστήματος διεθνών σχέσεων, απαξιώνεται όλο και περισσότερο. Ο θεσμός του είναι γέννημα της νεωτερικότητας και θρέμμα μιας παρωχημένης εποχής, της βιομηχανικής. Η δε εθνική ιδεολογία, ως η βάση νομιμοποίησης του, αποδεικνύεται ως «επινοημένη παράδοση» κατά τον Ε. Hobsbawn, ενόσω το κράτος χάνει τον εθνοποιητικό του ρόλο. Σήμερα, αναγκάζεται, υπό τις συνθήκες της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίη-σης, να εκχωρεί αρμοδιότητες και εξουσίες στις δυνάμεις της αγοράς και γενικά βάλλεται πανταχόθεν. Εν πολλοίς έχει χάσει την εξουσία να ασκεί την απαιτούμενη πολιτική, κοινω-νικής και πολιτικής ενσωμάτωσης των υπηκόων του και ομογενοποίησης των αναφορών και αντιλήψεων τους. Επίσης στηρίζεται σε γενικές, μαζικές και συγκεντρωτικές δομές που δεν είναι σε θέση να ικανοποιήσουν, τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, τις εξατομικευμένες ανάγκες και προτεραιότητες του σύγχρονου ατόμου. Ενώ από την άλλη το αφήνουν απροστάτευτο στην απειλή ισοπέδωσης του από τον οδοστρωτήρα της παγκοσμιοποίησης. Ενόσω δε, οι εν λόγω οι δομές, δεν αναγνωρίζουν την πολιτισμική του διαφορετικότητα και καταπνίγουν την ελεύθερη έκφραση και ανάπτυξη της εθνοτικής του ιδιοπροσωπίας, το εξωθούν να αναζητά υποκατάστατα της ανεπαρκούς κρατικής δομής. Σε πολιτισμικά και εθνοτικά μορφώματα της προβιομηχανικής εποχής που είναι βαθιά χαραγμένα στην κοινωνική συνείδηση, προκειμένου να αντιμετωπίσει την κρίση ταυτότητας και την απειλή κοινωνικής του αποξένωσης. Εν προκειμένω, καταφεύγει σε μειονοτικά σχήματα για να διαφυλάξει την πολιτισμική και εθνοτική του ιδιοπροσωπία.



Φαινόμενο με ιστορική διάρκεια



Αυτές οι συνθήκες φαίνεται να αναμοχλεύουν και να συντηρούν το φαινόμενο των μειονο-τήτων στην σύγχρονη εποχή. Ένα φαινόμενο που έχει ιστορικές ρίζες και γιαυτό θα έχει και ιστορική διάρκεια. Και θα συνεχίσει να υπάρχει ενόσω η αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση θα αδυνατεί να λάβει τα απαιτούμενα διαρθρωτικά μέτρα για την εξάλειψη των αιτίων που το δημιουργούν. Ως εκ τούτου συνιστά μια δυνητική απειλή διαμελισμού εκείνων των σύγχρονων κρατών που στους κόλπους τους ζουν συμπαγείς μειονότητες. Ιδίως αυτών των κρατών που έχουν σύντομο βίο και η σύσταση τους δεν βασίστηκε στην εθνική ομοιογένεια των υπηκόων τους, αλλά σε σκοπιμότητες που εξυπηρετούσαν ξένα συμφέροντα, συνήθως πρώην αποικιοκρατών ή τον τότε κυρίαρχο συσχετισμό δυνάμεων.



Εργαλείο επαναχάραξης

των συνόρων



Οι μειονοτικές διεκδικήσεις αποτελούν για τις ΗΠΑ μια πρόκληση και μια ευκαιρία για να επιχειρήσουν να φέρουν, έστω και πρόσκαιρα, τα διεθνή πράγματα στα μέτρα τους.

Στα μεταπολεμικά χρόνια εκμεταλλεύτηκαν μια ανάλογη ιστορική συγκυρία, την αποδυ-νάμωση της αποικιοκρατικής εξουσίας. Τότε παίζοντας το χαρτί της απόσχισης αποικιών άλλαξαν τον παγκόσμιο πολιτικό χάρτη και το διεθνή συσχετισμό δυνάμεων υπέρ των αμερικανικών συμφερόντων. Έτσι και σήμερα διαφαίνεται ότι πάνε να παίξουν το χαρτί της απόσχισης μειονοτήτων, βάζοντας στο στόχαστρο το βαλλόμενο πανταχόθεν κράτος έθνος. Όπως τότε εκμεταλλεύτηκαν την ιστορική συγκυρία, ενθαρρύνοντας και υποκινώντας τους ιθαγενείς πληθυσμούς να σηκώσουν τη σημαία της αυτοδιάθεσης για να διώξουν τις αποικιοκρατικές δυνάμεις, παίρνοντας αυτές τη θέση τους. Έτσι και σήμερα για να διασώσουν την ηγεμονία τους, εκμεταλλεύονται, πάλι την συγκυρία, ενθαρρύνοντας και υποκινώντας μειονοτικούς πληθυσμούς, να σηκώσουν τη σημαία της ανεξαρτησίας, να αποσχισθούν από το κράτος που ζουν και να περιπέσουν στην κηδεμονία τους.



Κράτη προτεκτοράτα



Είναι προφανές ότι η συνεπακόλουθη επαναχάραξη κρατικών συνόρων θα κάνει να ξεφυτρώνουν τα κρατίδια σαν μανιτάρια. Να δημιουργούνται, δηλαδή, «μεταμοντέρνα λατιφούντια» που δεν θα είναι βιώσιμα χωρίς την ομπρέλα προστασίας, τα δεκανίκια στήριξης και το «μπιπερό» συντήρησης που θα τους παρέχουν οι ΗΠΑ ενόσω θα υπακούν στα κελεύσματα τους. Ως είναι αναπόφευκτο θα υπάρξει διαρκής αστάθεια στις διεθνείς σχέσεις. Θα πληθαίνουν οι εστίες εντάσεων και οι πολεμικές συρράξεις ανά τον κόσμο, καθότι σχεδόν στα περισσότερα κράτη του κόσμου ζουν συμπαγείς μειονότητες. Η αμερικανική προστασία και επιδιαιτησία θα έχει ζήτηση. Θα δημιουργηθούν νέες αγορές για τα αμερικανικά οπλικά συστήματα. Ενώ συνάμα θα μπορούν εύκολα οι ΗΠΑ να επεκτείνουν το δίκτυο των στρατιωτικών τους βάσεων ανά την υφήλιο, για να διασφαλίζουν αγορές πρώτων υλών και προϊόντων, κυρίως όμως να ελέγχουν τους δρόμους των ενεργειακών πόρων του πλανήτη. Και ακόμα θα μπορούν να πιέζουν ή και να «σωφρονίζουν» ανυπάκουες κυβερνήσει, με την απειλή είτε της ανακίνησης μειονοτικού ζητήματος είτε με την απροκάλυπτη στήριξη αποσχιστικού κινήματος. Επιπρόσθετα θα έχουν ένα μέσο για να πλήξουν τη Ρωσία και τις αναδυόμενες υπερδυνάμεις, όπως η Ινδία και η Κίνα που αριθμούν πολλές δεκάδες μειονότητες. Ήδη με το Κόσοβο έστειλαν μήνυμα αλλά και έριξαν το γάντι σε αυτές τις χώρες.



Και η Κρήτη στο “μάτι του κυκλώνα”



Υπό το πρίσμα αυτό, ίσως, θα πρέπει να εξεταστεί η ανυπόστατη φήμη που διαδίδεται αυτό τον καιρό μέσω διαδικτύου, ότι το 2013 –συμπληρώνονται 100 χρόνια από την Ένωση της με την Ελλάδα- θα γίνει στην Κρήτη δημοψήφισμα, για να αποφασίσουν οι Κρητικοί αν θα παραμείνουν στην Ελλάδα. Καθότι άρχισε να κυκλοφορεί, όταν η ελληνική κυβέρνηση έκανε κάποια ανοίγματα προς τη Ρωσία, όπως με τον αγωγό Μπουρκάς Αλεξανδρούπολης, παραγγελία 450 τεθωρακισμένων. Επίσης και στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, διέδιδαν πάλι σκοτεινοί κύκλοι φήμες περί αυτονόμησης της Κρήτης προκαλώντας και κάποια επεισόδια, όταν η χώρα μας αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Κάτι ανάλογο συνέβη στην Πορτογαλία το 1974, όταν η Επανάσταση των Γαρυφάλλων πήγε να βγάλει τη χώρα από τον αμερικανικό έλεγχο, ανακινήθηκε η αυτονομία των Νήσων Αζορών ή λίγα χρόνια πιο πριν η αυτονομία της Κορσικής, όταν πρόταξε ο Ντε Γκωλ τα γαλλικά συμφέροντα έναντι του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ. Φυσικά το καθένα έμπαινε στο ψυγείο μετά που εξέλειπαν οι λόγοι ανακίνησης του.



Στρατοκρατούμενο διεθνές σύστημα



Κάτω από αυτές τις συνθήκες είναι εμφανές ότι οι ΗΠΑ επιχειρούν να τροχοδρομήσουν μια δυναμική στα διεθνή πράγματα που να κατατείνει στην διαμόρφωση ενός διεθνούς συστήματος που θα στηρίζεται σε μια παγκόσμια δομή ισχύος με βασικό της πυλώνα την στρατιωτική ισχύ. Όπου η αμερικανική στρατιωτική υπεροπλία θα είναι περιζήτητη και εξαργυρώσιμη, ώστε οι ΗΠΑ να έχουν το ρόλο της πλανητικής δύναμης και το πλήθος των νέων κρατιδίων να περιστρέφεται γύρω από αυτές σαν δορυφόροι. Το δε βάρος των στρατιωτικών εξοπλισμών θα αναπαράγει την εξάρτηση τους από τις ΗΠΑ, ακυρώνοντας την οικονομική τους αυτοδυναμία, συνεπώς και την ανεξαρτησία τους. Συνάμα θα αποτραπεί η δημιουργία ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος που δε τις συμφέρει, αφού θα έχουν έτσι μόνο ένα μερίδιο στην παγκόσμια κυριαρχία και μάλιστα υπό όρους.



Επίσπευση του τέλους της αμερικανικής ηγεμονίας



Είναι προφανές ότι αυτές οι εξελίξεις εξυπηρετούν τα μάλα το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα αλλά και το αναδεικνύουν σε κυρίαρχο εξωθεσμικό κέντρο χάραξης της πολιτι-κής των ΗΠΑ. Καθώς θα εκμεταλλεύεται, έτσι, τις ωδίνες από τη γέννα και ενηλικίωση των νέων υποκειμένων της διεθνούς πολιτικής, των κρατιδίων, έως ότου η πληθώρα και οι αδυναμίες τους τα εξαναγκάσουν να συμπτυχθούν σε συνασπισμούς, οι οποίοι θα αποτελέσουν τη νέα παγκόσμια δομή διακυβέρνησης του σκάφους πλανήτης Γη. Παρόλα αυτά, όμως, η υποταγή της αμερικανικής πολιτικής σε αυτά τα συμφέροντα θα επιφέρει, πριν από την λήξη αυτής της μεταβατικής περιόδου, το τέλος της ηγεμονίας τους, ως συνέβη και με την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Όπου η εκλογή του αυτοκράτορα από στρατιωτικούς επιτάχυνε την κατάρρευση της. Στην προκείμενη περίπτωση θα είναι ακόμα ταχύτερη. Όχι μόνο λόγω των ραγδαίων και ριζικών ανακατατάξεων που προκαλεί η ταχεία αλλαγή του τρόπου παραγωγής, αλλά και επειδή ο ορίζοντας της αμερικάνικης πολιτικής έχει συρρικνω-θεί στο σύντομο χρονικό διάστημα που πρέπει να δημοσιεύουν οι διαχειριστές των μεγάλων αμερικανικών επιχειρήσεων κερδοφόρους ισολογισμούς, για να μην χάσουν τη θέση τους.

[email protected]