
Είναι αυτονόητο ότι το Θέατρο σημαίνει Παιδεία. Επομένως η παρουσία του θεάτρου στην εκπαίδευση ολοκληρώνει το παιδαγωγικό και μορφωτικό πρόγραμμα του σχολείου.
Συντελεί στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας των μαθητών, στην ανάπτυξη νέων παιδαγωγικών σχέσεων μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων στην κοινωνικοποίηση, στην ανάπτυξη των λανθανόντων ικανοτήτων των μαθητών, στην ευαισθητοποίησή τους στις τέχνες.
Με λίγα λόγια το θέατρο είναι ένα σύστημα επικοινωνίας, ένας τρόπος έκφρασης και ένα πολιτισμικό αγαθό που επιδρά ευεργετικά και ποικιλότροπα στους νέους και όχι μόνο σ’ αυτούς, αλλά σε όλους τους ανθρώπους
Kαθοριστικός είναι ο ρόλος του θεάτρου στην εκπαίδευση, αφού οι νέοι ερχόμενοι σε επαφή με τη συγκεκριμένη Τέχνη έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν με συνομηλίκους τους, να κοινωνικοποιηθούν και να ψυχαγωγηθούν. Πέρα απ’ αυτά είναι δεδομένο ότι καλλιεργούν την ψυχή και το πνεύμα τους.
Ο Καθηγητής Θεατρολογίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δ.Ε. του πανεπιστημίου Αθηνών Θόδωρος Γραμματάς μιλά στην «Π» για τη συμβολή του θεάτρου στην εκπαίδευση, τα προγράμματα μέσα από τα οποία υλοποιούνται θεατρικά δρώμενα και παραστάσεις, αλλά και για το πώς οι εκπαιδευτικοί μπορούν να διδάξουν τους μαθητές τους μέσα απ’ αυτό.
Ο Θόδωρος Γραμματάς μετά τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1975, συνέχισε τις μεταπτυχιακές σπουδές του στο Παρίσι στο Πανεπιστήμιο Paris X-Nanterre και την Ecole Pratique des Hautes Etudes όπου το 1976 έλαβε τον τίτλο D.E.A. και το 1979 το Doctorat de 3e cycle με θέμα διδακτορικής διατριβής «La notion de Liberté chez Nikos Kazantzakis». Από το 1994 είναι Καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών στην ειδικότητα «Νεοελληνικό Θέατρο και Πολιτισμός», διδάσκοντας σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο μαθήματα όπως: Νεοελληνικό Θέατρο και Κοινωνία, Θέατρο για Παιδιά και Νέους, Θέατρο και Εκπαίδευση, Ιστορία του Νεοελληνικού Θεάτρου, Συγκριτική Θεατρολογία, Κοινωνιολογία και Σημειολογία του Θεάτρου, τα οποία αποτελούν αντικείμενα των ερευνητικών ενδιαφερόντων του. Έχει πάρει μέρος σε πολυάριθμα Πανελλήνια και Διεθνή Συνέδρια, Σεμινάρια και Συμπόσια με ανακοινώσεις σε θέματα της ειδικότητάς του. Είναι μέλος σε επιστημονικές εταιρίες και ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας και του εξωτερικού. Είναι Διευθυντής του Εργαστηρίου Τέχνης και Λόγου του Τομέα Ανθρωπιστικών Σπουδών του Π.Τ.Δ.Ε., μέλος του American Bibliography Institute και κάτοχος του βραβείου Νίκου Καζαντζάκη (1991). Άρθρα του έχουν δημοσιευθεί σε ελληνικά και ξένα περιοδικά.
Πρόσφατα επισκέφθηκε το Ηράκλειο και παρουσίασε δύο εισηγήσεις στο πλαίσιο του σεμιναρίου επιμόρφωσης εκπαιδευτικών με θέμα «Ιστορική Ψυχαγωγία ως Παιδαγωγικό Πρόγραμμα-Από τη Θεωρία στην Πράξη» που διοργανώνεται από τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Ηρακλείου, το 5ο Γυμνάσιο Ηρακλείου και το Καλλιτεχνικό Σχολείο Ηρακλείου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος ΣΩΚΡΑΤΗΣ/Comenius 2.1 επιμόρφωσης του προσωπικού που απασχολείται στη σχολική εκπαίδευση.
Η συνέντευξη του κ.Γραμματά στην «Π» έχει ως εξής:
«Π»: Ποιος είναι ο ρόλος του θεάτρου στην εκπαίδευση σήμερα;
Θόδωρος Γραμματάς: Όχι μόνο σήμερα, αλλά πάντα, από την ίδια του τη φύση «Θέατρο» σημαίνει «Παιδεία». Αυτή η μορφοπαιδευτική σημασία, σε συνδυασμό με τον επικοινωνιακό, κοινωνικό και ψυχαγωγικό ρόλο που ταυτόχρονα διαθέτει, καθιστά το θέατρο απαραίτητο για την εκπαίδευση και το εκπαιδευτικό σύστημα στο σύνολό του, από το Νηπιαγωγείο μέχρι το Λύκειο. Φυσικά οι παράμετροί του είναι πολλές, οι μορφές έκφρασής του ποικίλες (θεατρικό παιχνίδι και δραματοποίηση, χάπενινγκ και παράσταση αυτοσχεδιασμός και πολυθέαμα).
Ο εκπαιδευτικός πρέπει να γνωρίζει όλα αυτά, να επιλέγει τις κατάλληλες για την περίπτωσή του όψεις του θεάτρου και να τις εφαρμόζει, σύμφωνα με τις αρχές της παιδαγωγικής και της θεατρολογίας, όπως αυτές έχουν διαμορφωθεί και καταγραφεί στη σύγχρονη ελληνική και παγκόσμια βιβλιογραφία (Βλ. ενδεικτικά τα βιβλία μου για τη Σχολική Θεατρική Παράσταση (2007) και τις Πολιτιστικές εκδηλώσεις στο Σχολείο (2002) στις εκδόσεις ΑΤΡΑΠΟΣ).
«Π»: Τι έχει αλλάξει, κατά τη γνώμη σας, τα τελευταία χρόνια ως προς την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης τέχνης μέσα στο χώρο της εκπαίδευσης;
Θόδωρος Γραμματάς: Η μελέτη του Θεάτρου στην Εκπαίδευση και η Έρευνα σ’ αυτό το πεδίο έχουν προχωρήσει. Πλήθος από εργασίες έχουν δημοσιευθεί, το αντικείμενο διδάσκεται προ ετών πια στα ελληνικά ΑΕΙ (εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι ήδη από το 1983 είχα αρχίσει προσωπικά να το διδάσκω, ενώ το Π.Τ.Δ.Ε. του Παν. Αθηνών στο οποίο υπηρετώ είναι το Πρώτο Τμήμα Ελληνικού ΑΕΙ που ενέταξε στο πρόγραμμα προπτυχιακών και μεταπτυχιακών μαθημάτων το Θέατρο στην Εκπαίδευση).
Νέοι επιστήμονες ολοένα και περισσότερο εμφανίζονται, οι εκπαιδευτικοί επιμορφώνονται, πλήθος από ειδικά συνέδρια και σεμινάρια πραγματοποιούνται, σε τρόπο ώστε μπορούμε να πούμε ότι βρισκόμαστε σε καλό δρόμο.
Το ΥΠΕΠΘ και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο έχουν λάβει τα μηνύματα και η Θεατρική Αγωγή έχει αποκτήσει επίσημο πρόγραμμα ένταξης στο Σχολείο (ήδη από το 1997-98 είχα προβεί στη σύνταξη του σχετικού πλαισίου με ομάδα συνεργατών) και βιβλία σχετικά με το αντικείμενο έχουν δημοσιευθεί και ενταχθεί στο πρόγραμμα μαθημάτων τόσο στην Πρωτοβάθμια όσο και τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
«Π»: Υπάρχει ουσιαστικό ενδιαφέρον από τους εκπαιδευτικούς;
Θόδωρος Γραμματάς: Νομίζω πως ναι, σε μεγάλο βαθμό. Αυτό άλλωστε προκύπτει και από την αθρόα συμμετοχή τους σε ειδικά σεμινάρια και συνέδρια που διοργανώνει το Εργαστήριο Τέχνης και Λόγου του Π.Τ.Δ.Ε., το Δίκτυο των Εκπαιδευτικών για το Θέατρο στην Εκπαίδευση καθώς και άλλοι φορείς.
«Π»: Προγράμματα όπως εκείνα της Ευέλικτης Ζώνης και του Ολοήμερου Σχολείου έχουν βοηθήσει στην καθιέρωση της θεατρικής αγωγής;
Θόδωρος Γραμματάς: Ναι, πάρα πολύ. Δυστυχώς όμως υπάρχουν πολλά προβλήματα στην υλοποίησή τους, η επίλυση των οποίων είναι δύσκολη, γιατί αφορά ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα και τις αποφάσεις του ΥΠΕΠΘ. Αυτή τη στιγμή είμαι υπεύθυνος σε μια ομάδα εργασίας για τη συγγραφή βιβλίου και την παραγωγή εποπτικού υλικού για το ολοήμερο Σχολείο. Εμείς θα κάνουμε ό,τι καλύτερο. Ελπίζω και η Πολιτεία το ίδιο.
«Π»: Τι έχει αλλάξει, κατά τη γνώμη σας, τα τελευταία χρόνια ως προς την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης τέχνης μέσα στο χώρο της εκπαίδευσης;
Θόδωρος Γραμματάς: Πολλά, που σχετίζονται με τα προηγούμενα. Η θεατρική παιδεία και επιμόρφωση των ίδιων των εκπαιδευτικών (μην ξεχνάτε το ευρύτατο πρόγραμμα επιμόρφωσης εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας, γνωστό ως «Εξομοίωση». Σ΄ αυτό όλοι οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν το μάθημα Θεατρική παιδεία που τους δίδασκα και επομένως έχουν αποκτήσει θεωρητική αλλά και πρακτική εμπειρία για το Θέατρο). Παράλληλα ο εμπλουτισμός της βιβλιογραφίας ο πολλαπλασιασμός των θεατρικών σκηνών για παιδιά, το σχετικό ενδιαφέρον της πολιτείας. Όλα συγκλίνουν προς τον ίδιο στόχο.
«Π»: Ποια είναι τα οφέλη από την επαφή των νέων με την τέχνη του θεάτρου;
Θόδωρος Γραμματάς: Είναι αυτονόητο ότι το Θέατρο σημαίνει Παιδεία. Επομένως η παρουσία του θεάτρου στην εκπαίδευση ολοκληρώνει το παιδαγωγικό και μορφωτικό πρόγραμμα του σχολείου. Συντελεί στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας των μαθητών, στην ανάπτυξη νέων παιδαγωγικών σχέσεων μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων στην κοινωνικοποίηση, στην ανάπτυξη των λανθανόντων ικανοτήτων των μαθητών, στην ευαισθητοποίησή τους στις τέχνες. Με λίγα λόγια το θέατρο είναι ένα σύστημα επικοινωνίας, ένας τρόπος έκφρασης και ένα πολιτισμικό αγαθό που επιδρά ευεργετικά και ποικιλότροπα στους νέους και όχι μόνο σ’ αυτούς, αλλά σε όλους τους ανθρώπους.
«Π»: Μέσα από την τέχνη ένας εκπαιδευτικός μπορεί να διδάξει με πιο ανοιχτούς ορίζοντες το αντικείμενό του;
Θόδωρος Γραμματάς: Οπωσδήποτε. Δεν είναι τυχαίο ότι τα πιο σύγχρονα δεδομένα της παιδαγωγικής και οι αναζητήσεις του σύγχρονου σχολείου, όπως η διαθεματική μάθηση, η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία, η παιγνιώδης μάθηση, η εποπτική και βιωματική γνώση κατακτώντας μέσω του θεάτρου (φυσικά με κάποιες από τις μορφές του, όπως η δραματοποίηση). Γι αυτό και το θέατρο εκτός από καλλιτεχνικό προϊόν είναι και παιδαγωγική μέθοδος. Μ’ αυτές τις δύο όψεις πρέπει να αντιμετωπίζεται από τους εκπαιδευτικούς.

