Αναπαλαιώνονται οικισμοί στο νομό Λασιθίου
Παρεμβάσεις της Ν.Α. σε συνεργασία με το ΤΕΕ/ΤΑΚ
Μια σημαντική προσπάθεια που μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση για όλες τις Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις του νησιού, ξεκινά η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου σε συνεργασία με το Τμήμα Ανατολικής Κρήτης του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος.
Επί της ουσίας γίνεται για πρώτη φορά μια συντονισμένη προσπάθεια με την συμμετοχή των μηχανικών και των αρχιτεκτόνων για παρεμβάσεις αναπαλαίωσης, προκειμένου να αποκτήσουν ζωή οικισμοί ακόμα και αυτοί με ελάχιστους κατοίκους ή απομακρυσμένοι.
Αυτή η πρωτοβουλία είναι ιδιαίτερα σημαντική για το νομό Λασιθίου αφού οι τοπικές κοινωνίες αναζητήσουν λύσεις για την ανάδειξη τους.
Δεκάδες παραδοσιακοί οικισμοί κυριαρχούν στο τοπίο του Λασιθίου, κατά κύριο λόγο εγκαταλελειμμένοι ή υποβαθμισμένοι και χωρίς ουσιαστικές δυνατότητες να διαδραματίσουν τον ρόλο που θα έπρεπε να έχουν στη σύγχρονη οικιστική πραγματικότητα του νομού.
Η διαπίστωση προβληματίζει έντονα τους τοπικούς φορείς που επιθυμούν οι συγκεκριμένοι οικισμοί να αποτελέσουν συγκριτικό πλεονέκτημα του νομού, υπηρετώντας την προοπτική μιας ήπιας ανάπτυξης.
Κανείς δεν πρέπει να ξεχνά ότι ο νομός Λασιθίου έχει το μεγαλύτερο δείκτη γήρανσης σε όλη την Κρήτη και οι παραδοσιακοί οικισμοί έχουν υπερήλικες κατοίκους. Γι’ αυτό χρειάζονται γενναία μέτρα στήριξης και ειδικά διακριτά, ξεχωριστά προγράμματα διατήρησης και ανάπτυξης.
Γι’ αυτό το λόγο, η Nομαρχιακή Aυτοδιοίκηση Λασιθίου θα υπογράψει προγραμματική σύμβαση με το ΤΕΕ/ΤΑΚ προκειμένου να εκπονηθούν ξεχωριστές μελέτες για κάθε οικισμό ώστε να κατατεθούν σχετικοί φάκελοι προς το ΥΠΕΧΩΔΕ για να αποφασιστεί στη συνέχεια από το υπουργείο ποιοι θα ανακηρυχθούν σε παραδοσιακούς οικισμούς.
Το ενδιαφέρον είναι τόσο μεγάλο που σε λίστα προτεραιότητας βρίσκονται εκατό χωριά όλων των επαρχιών του νομού Λασιθίου.
Το ΤΕΕ/ΤΑΚ για να αντεπεξέλθει στο έργο που θα του ανατεθεί προχώρησε στη συγκρότηση επιστημονική ομάδας η οποία θα εργαστεί πάνω στις κατευθύνσεις που έχει δώσει το αρμόδιο υπουργείο.
Όπως εξήγησε μιλώντας στην “Π” ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΑΚ κ. Πέτρος Ινιωτάκης, η επιστημονική ομάδα του ΤΕΕ θα θέσει τις βάσεις των αναπαλαιώσεων.
Βάσεις που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εγχειρίδιο οδηγιών για τους περίπου εκατό δέκα μηχανικούς που θα ασχοληθούν στη συνέχεια με το θέμα των παραδοσιακών οικισμών.
Η επιστημονική ομάδα βάσει των προδιαγραφών του ΥΠΕΧΩΔΕ θα θέσει τις γενικές αρχές των παρεμβάσεων για να μην υπάρχει αυτονομία που ενδεχομένως να βλάψει τη γενικότερη εικόνα των παρεμβάσεων που θα ακολουθήσουν.
“Ο κάθε οικισμός θα μπορεί να προχωρήσει σε αναπαλαίωση από τη δική του οπτική γωνία ωστόσο πρέπει να υπάρχουν γενικοί κανόνες”, τόνισε ο κ. Ινιωτάκης.
Μάλιστα το ΤΕΕ μόλις είναι έτοιμο θα συναντηθεί και με τη νομάρχη Ηρακλείου, μήπως υπάρξει αντίστοιχο ενδιαφέρον για να γίνουν ανάλογες ενέργειες και στα χωριά του νομού Ηρακλείου.
Νέα σχέση με την ύπαιθρο
Ο ίδιος δεν παρέλειψε να συμπληρώσει ότι όλοι πρέπει να αποκτήσουν μια νέα σχέση με την ύπαιθρο.
Μια σχέση που θα απελευθερώνει όχι μόνο τη δημιουργική δραστηριότητά μας αλλά θα τροφοδοτεί την ψυχολογική ηρεμία εμάς των ίδιων αλλά και των παιδιών μας.
Τα μοντέρνα κατασκευάσματα, χωρίς χρώμα, χωρίς αρχιτεκτονικό άρωμα δυστυχώς έχουν αντικαταστήσει τη σοφία της κατασκευής και την αγάπη για το φυσικό περιβάλλον, που ήταν πυλώνες της λαϊκής αρχιτεκτονικής στον παραδοσιακό οικισμό.
«Δεν θα κάνουμε μουσειακού τύπου παραδοσιακούς οικισμούς, αλλά βιώσιμους παραδοσιακούς οικισμούς οποίοι χωρίς να αλλοιώσουν την ταυτότητα τους θα μπορέσουν να παράγουν πλούτο και να κρατήσουν ή να προσεγγίσουν νέους κατοίκους, σε περιοχές απομακρυσμένες ή με ελάχιστους κατοίκους.
Αν κάθε τόπος κατανοήσει την ιδιαίτερη ταυτότητά του μπορεί να επενδύσει στη συνέχεια και σε ένα μοντέλο ζωής συνδέοντας τους παραδοσιακούς τρόπους, τα ήθη, τα έθιμα, τους μύθους που συνυπάρχουν με τη φύση, τον πολιτισμό και τις τοπικές διατροφικές συνήθειες. Και αυτό το εναλλακτικό μοντέλο δεν μπορεί παρά να οδηγεί σε ένα πολιτισμό της καθημερινής μας ζωής με βασικό χαρακτηριστικό την ποιότητα.
Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε την περιφερειακή αλλά και την τοπική ανάπτυξη, με στόχο πάντα την ανάπτυξη με σεβασμό στο περιβάλλον και την παράδοση».
Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή η προγραμματική σύμβαση αποτελεί ένα πολύ σημαντικό βήμα για την έναρξη ενός ανοιχτού διαλόγου με στόχο την διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Για το ΤΕΕ/ΤΑΚ η προσπάθεια αυτή ξεκίνησε στο τέλος Δεκεμβρίου του 2007, αναγνωρίζοντας την ανάγκη για την όσο το δυνατό πληρέστερη ετοιμότητα του επιστημονικού δυναμικού και των κοινωνικών του εταίρων για την πραγματοποίηση αυτού του εγχειρήματος.
Γι’ αυτό συγκροτήθηκε πενταμελής επιστημονική ομάδα εργασίας του ΤΕΕ/ΤΑΚ η οποία ανέλαβε να συντάξει το γενικό πλαίσιο αρχών και προδιαγραφών που θα απαιτηθούν για την όσο γίνεται αρτιότερη εκπόνηση των σχετικών μελετών στη συνέχεια.
«Το ΤΕΕ, ως τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας, έχοντας πάντα τη διάθεση παρέμβασης στα σημαντικά ζητήματα που απαιτούν ανοικτές και πολύπλευρες προσεγγίσεις έχει ετοιμάσει την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης με τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου με σκοπό τη σύνταξη μελετών που θα αναφέρονται στην αναγνώριση ενός σημαντικού αριθμού παραδοσιακών και ιστορικών οικισμών του Νομού Λασιθίου και στην κατάθεση ολοκληρωμένων προτάσεων και παρεμβάσεων που θα σχετίζονται με τη διατήρηση και την προστασία τους», σημείωσε.
Επιτακτική διαδικασία
Γεγονός είναι ότι η προσπάθεια που ξεκινά για την ανάδειξη των παραδοσιακών οικισμών δεν είναι τυπική διαδικασία αλλά επιτακτική ανάγκη καθώς βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σημαντικός αριθμός μελετών Σ.Χ.Ο.Α.Α.Π. σε αρκετούς Ο.Τ.Α.
«Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όλοι φορείς και απλοί πολίτες, ότι η προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς μπορεί να συμβάλλει στη συνολική και εναρμονισμένη ανάπτυξη της χώρας μας.
Η ανάγκη κατανόησης των ιστορικών τόπων σ΄ένα κόσμο που αλλάζει και η πολύπλευρη συμβολή στην ενεργή προστασία τους με μηχανισμούς διάσωσης ", αποκαλύπτει τον επείγοντα χαρακτήρα που έχει σήμερα το ζήτημα της διατήρησης ή και της διάσωσης ιστορικών τόπων και παραδοσιακών οικισμών σε ένα κόσμο που αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς και μας καλεί κάθε στιγμή σε υπεύθυνη και ολοκληρωμένη αξιολόγηση των πολύπλευρων όψεών του», ανέφερε ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΑΚ.
Ανάπτυξη
με σεβασμό
στην παράδοση
Για το θέμα της αναπαλαίωσης των παραδοσιακών οικισμών του Λασιθίου, στον Άγιο Νικόλαο πριν μερικές ημέρες πραγματοποιήθηκε διημερίδα με τη παρουσία διακεκριμένων επιστημόνων.
Στη διάρκεια των τοποθετήσεων τονίστηκε η σημασία που έχει η ύπαιθρος όχι μόνο στον ελλαδικό χώρο αλλά και στον ευρωπαϊκό.
Η ύπαιθρος καλύπτει περίπου το 90% του εδάφους της διευρυμένης Ευρώπης και αποτελεί ένα ανεκτίμητο και μέγιστο αγαθό το οποίο απειλείται από την αστυφιλία και την άλογη εξάπλωση των ορίων δόμησης του αστικού χώρου, με αρνητικές συνέπειες για την οικονομία, το περιβάλλον, και κυρίως την απόδοση της αγροτικής γης. Ανάλογοι κίνδυνοι ελλοχεύουν και για τα νησιά της Ευρώπης, όπως άλλωστε και της Ελλάδας.
Ο κ. Ινιωτάκης σημείωσε ότι οι διατηρητέοι παραδοσιακοί οικισμοί και τα χιλιάδες διατηρητέα κτίρια στα ιστορικά κέντρα των πόλεων αλλά και την ύπαιθρο, είναι βασικά στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της φυσιογνωμίας της Ελλάδας, αποτελώντας εντυπωσιακά αξιοθέατα της χώρας και ελκυστικούς τόπους για τους κατοίκους αλλά και τους επισκέπτες.
Στους τόπους αυτούς αποτυπώνονται και εκφράζονται τρόποι ζωής, τεχνικές μέθοδοι, καλλιτεχνικά ρεύματα και κοινωνικές σχέσεις που διαμορφώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου.
Η γνώση της πολιτιστικής μας παράδοσης θα δείξει ότι ορισμένα στοιχεία του παλιού είναι σε θέση να εμπνεύσουν τις σύγχρονες αρχιτεκτονικές αντιλήψεις και να διαμορφώσουν νέες συμπεριφορές και με τις κατάλληλες ανακαινίσεις κτιρίων, πεζοδρομήσεις και διαμορφώσεις χώρων θα βοηθήσουν και την ήπια τουριστική ανάπτυξη.
Έναν κλάδο στον οποίο στηρίζεται η κρητική οικονομία.
Για να επιτευχθούν όλα αυτά απαιτείται:
• πολυεπίπεδη συνεργασία σε τοπικό , περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο προκειμένου να συμβάλλουμε όλοι στην ανάπτυξη του τόπου μας διατηρώντας όμως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
• Συστηματική μελέτη και ακριβή επίγνωση των προβλημάτων, μέσα από απαραίτητες και ολοκληρωμένες μελέτες, η οποία θα καθορίσει τελικά την στρατηγική αντιμετώπιση τους και θα θέσει νέους ξεκάθαρους στόχους προγραμματισμού μιας δυναμικής και ρεαλιστικής προστασίας.
• Όλοι οι παραδοσιακοί οικισμοί πρέπει να οργανώνονται με τη βοήθεια πολεοδομικών και χωροταξικών σχεδίων, τα οποία θα εξασφαλίζουν το πλαίσιο για την ανάπτυξη και την οριοθέτηση του τουρισμού, για το χωροταξικό σχεδιασμό, και για την οριοθέτηση των προστατευόμενων περιοχών.
• Αποκέντρωση με τη δημιουργία σε κάθε περιφέρεια ή νομό ειδικών υπηρεσιών επανδρωμένων με διάφορες ειδικότητες που θα ασχολούνται κάθε φορά με τα ειδικά προβλήματα. Στην ίδια προσπάθεια οι τοπικές Αρχές μπορούν να έχουν τμήμα τεχνικών υπηρεσιών που θα μπορούσαν να δώσουν συμβουλές στους κατοίκους.
• Πληροφόρηση των πολιτών με την οργάνωση διαλέξεων, προβολών, συζητήσεων, εκθέσεων κ.λ.π.
Οι φορείς
του Λασιθίου
Κατά τη διάρκεια της διημερίδας ο νομάρχης Λασιθίου κ. Αντώνης Στρατάκης, αναφέρθηκε στην πρωτοβουλία της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Λασιθίου να συνεργαστεί με το ΤΕΕ με σκοπό να συντάξει μελέτη που θα αναφέρεται στην αναγνώριση ενός σημαντικού αριθμού παραδοσιακών και ιστορικών οικισμών του νομού Λασιθίου και στην κατάθεση ολοκληρωμένων προτάσεων και παρεμβάσεων που θα σχετίζονται με την διατήρηση και την προστασία τους.
Ο πρόεδρος ΤΕΔΚ Λασιθίου κ. Νίκος Καστρινάκης, σημείωσε μεταξύ άλλων ότι επί χρόνια η Τοπική Αυτοδιοίκηση προσπαθεί συστηματικά, αβοήθητη να αντιμετωπίσει τα προβλήματα των παραδοσιακών οικισμών και των κατοίκων τους. «Αγωνία και δαπανάται χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Πρέπει να προσδιοριστούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι λιγοστοί κάτοικοι των παραδοσιακών οικισμών μέσα στη σύγχρονη πραγματικότητα και τις ανάγκες των καιρών. Προβλήματα σε σχέση με τις υπηρεσίες, τις δημοτικές και του Δημοσίου, από την καθαριότητα, την ύδρευση, το οδικό δίκτυο και το πιστοποιητικό, μέχρι τις υπηρεσίες του διαδικτύου και της ενημέρωσης», τόνισε ο κ. Καστρινάκης.
Από την πλευρά του ο δήμαρχος Αγίου Νικολάου κ. Δημήτρης Κουνενάκης επεσήμανε ότι σήμερα στην ευρύτερη περιοχή παρουσιάζεται ένα φαινόμενο επιστροφής των παραδοσιακών οικισμών από Ευρωπαίους αλλά και κατοίκους των αστικών κέντρων που ανακαλύπτουν ξανά τα ξεχασμένα χωριά, αναπαλαιώνοντας παλιά σπίτια, για να τα χρησιμοποιήσουν είτε ως βασική, είτε ως δευτερεύουσα κατοικία.
«Έχει αξία λοιπόν, να δούμε αυτούς τους οικισμούς, δεδομένης της σημασίας που αποκτούν στη σημερινή οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου και να προχωρήσουμε ως φορείς στις ενέργειες εκείνες που είναι αναγκαίες για την ανάδειξη και την διαφύλαξη τους, την βελτίωση των συνθηκών ζωής των κατοίκων, την εύκολη πρόσβαση τους στις υποδομές του κέντρου, την ένταξη τους στο οικονομικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό γίγνεσθαι της ευρύτερης περιοχής των Δήμων», υπογράμμισε ο κ. Κουνενάκης.
Η επιστημονική ομάδα του ΤΕΕ/ΤΑΚ, αποτελείται από τους: κ. Οδυσσέα Σγουρό, κ. Ευαγγελία Κοκκινίδη, την κ. Ελίνα Μανιαδή και την κ.Μαρία Σοφούλη.
