
Ο ρυθμός είναι κάτι που όλοι οι άνθρωποι έχουμε μέσα μας, από πολύ μικρή ηλικία, μόλις ακούσουμε ένα μουσικό κομμάτι αμέσως αρχίζουμε να λικνιζόμαστε στο μοτίβο του. Η αντίληψη, όμως, του ρυθμού από έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή είναι κάτι τελείως διαφορετικό και ίσως από τα σημεία εκείνα που ο άνθρωπος υπερέχει κατά πολύ από τους Η/Υ.
Το παραπάνω κενό διαπιστώθηκε από τον υποψήφιο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Κρήτης, Andre Holzapfel, ο οποίος και αποφάσισε να αφιερώσει την έρευνά του, κατ αρχάς, στην κατηγοριοποίηση των μουσικών κομματιών, και στη συνέχεια, στη μελέτη της παραδοσιακής μουσικής μέσω Η/Υ. Η διδακτορική του διατριβή, που ξεκίνησε πριν μερικούς μήνες και αναμένεται να ολοκληρωθεί σε δύο χρόνια, έχει θέμα την «Αυτόματη μορφολογική ανάλυση παραδοσιακής μουσικής».
Η διατριβή γίνεται με την υποστήριξη του ινστιτούτου πληροφορικής του ΙΤΕ ενώ επιβλέπων καθηγητής του είναι ο αναπληρωτής καθηγητής του τμήματος Επιστήμης Υπολογιστών του Π.Κ., Γιάννης Στυλιανού.
Ο υποψήφιος διδάκτωρ και ο επιβλέπων καθηγητής μιλούν στην «Π» για το αντικείμενο της έρευνάς τους που όταν ολοκληρωθεί μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο στα χέρια, ειδικά των μουσικολόγων, αλλά και γενικότερα της επιστημονικής κοινότητας.
Κατηγοριοποίηση
Ο αρχικός σκοπός της έρευνας του Andre Holzapfel, του Γερμανού που ήρθε στην Κρήτη για να συνεχίσει τις μεταπτυχιακές σπουδές του, ήταν η αυτόματη ανάλυση της μουσικής, της κατακόρυφης και οριζόντιας διάστασης της. Η μία διάσταση έχει να κάνει με τη μελωδία και η άλλη με το ρυθμό. Στόχος ήταν, αυτό που ο άνθρωπος έχει μέσα του, να μαθαίνει το ρυθμό, να εφαρμοστεί και στους Η/Υ. Το πρώτο στάδιο της έρευνας αφορούσε στην αυτόματη κατηγοριοποίηση της μουσικής και δημιουργήθηκε ένα σύστημα με το οποίο μπορούσαμε να εντοπίσουμε και να αναπαράγουμε μονάχα εκείνα τα κομμάτια που ανταποκρίνονταν στην κατηγορία που θέλαμε, πχ πένθιμη μουσική. Πρόκειται, ουσιαστικά, για ένα σύστημα διαχείρισης βάσης δεδομένων μουσικής, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και από τους μουσικολόγους αλλά κα από τους dj’s.
Παράλληλα, οι μουσικολόγοι μπορούν με το σύστημα που δημιουργεί ο Andre Holzapfel να αναγνωρίσουν και να ανιχνεύσουν αυτόματα τη δομή ενός κομματιού και μετά από τη δική τους επεξεργασία να την αναπαράγουν.
Οι παραδοσιακοί χοροί
Στη συνέχεια, κρίθηκε σκόπιμο το πεδίο της έρευνας να συγκεκριμενοποιηθεί και να επικεντρωθεί στην κρητική παραδοσιακή μουσική και τη δομή της. Αποφασίστηκε, λοιπόν, να μελετηθούν οι εξής χοροί, o καλαματιανός που θεωρείται ξενόφερτος, ο σιγανός, ο συρτός, η σούστα, ο πεντοζάλης και ο μαλεβιζιώτης.
Ο στόχος είναι να βρεθεί ένας αυτόματος τρόπος με τον οποίο θα καταγράφεται η δομή των κομματιών με αποτέλεσμα να μπορεί στη συνέχεια να αναγνωριστεί σε ποιο χορό ανήκει. Μπορεί να μοιάζει εύκολο για τους καλούς γνώστες της κρητικής μουσικής αλλά δεν είναι τόσο όσο φαίνεται. Έρευνα που έγινε σε ειδήμονες έδειξε ότι μόλις το 75% των απαντήσεων ήταν σωστές, κάτι που ο Η/Υ δεν μπορεί να κάνει ούτως ή άλλως. Μέχρι στιγμής, το σύστημα που έχει δημιουργήσει ο Andre Holzapfel έχει αγγίξει την ανθρώπινη ικανότητα αναγνώρισης των κομματιών ενώ ο στόχος είναι να φτάσει ακόμα υψηλότερο ποσοστό επιτυχίας.
«Μελετάμε κάποια στοιχεία που βρίσκουμε στο ρυθμό και τις μελωδίες, τις γνωστές κοντυλιές που λέμε στην κρητική μουσική. Έχουμε δυο μέρη στην έρευνα, το ένα ψάχνει για στοιχεία στο ρυθμό, κάποιες συχνότητες που έχουμε στο χρόνο, τις οποίες προσπαθούμε να μελετήσουμε και να συγκρίνουμε αυτές που βρίσκουμε σε ένα χορό με τις συχνότητες ενός άλλου», περιγράφει ο Andre Holzapfel. Όπως εξηγεί, στόχος είναι να εφαρμόσουν εργαλεία που κάνουν την παραπάνω διαδικασία αυτόματα μέσω Η/Υ. Η μορφολογία, η δομή, η λεγόμενη παρατακτική λογική ενός κομματιού της κρητικής παραδοσιακής μουσικής είναι η ακόλουθη: κοντυλιά, στίχοι, γέφυρα και κλείνει με κοντυλιά.
«Η έρευνα μπορεί και να χρησιμοποιηθεί και σε άλλες περιοχές αφού την παρατακτική λογική τη βρίσκουμε και σε άλλα μέρη της Ελλάδας αλλά και σε άλλες χώρες των Βαλκανίων», σημειώνει. Ο Andre Holzapfel τονίζει πως «είμαστε στην Κρήτη κι έτσι μπορούμε να μιλήσουμε με τους μουσικούς και να μελετήσουμε το πρόβλημα εκ των έσω μας, κάτι που δίνει μια εντελώς οπτική».
«Ο Α. Holzapfel είναι από τους ανθρώπους που δε θέλουν απλά να κάνουν ένα διδακτορικό αλλά είναι ερωτευμένοι με τη δουλειά τους, αυτό είναι καταπληκτικό και όμορφο», τονίζει ο Γιάννης Στυλιανού. Όπως λέει, οι συνεργασίες που κάνει ο υποψήφιος διδάκτωρ του ΠΚ δεν είναι μόνο σε επίπεδο ερευνητικό και σε στενό κύκλο αλλά σε ευρύτερα επιστημονικό με μουσικολόγους τόσο από το Πανεπιστήμιο της Αθήνας και του Ρεθύμνου ενώ ψάχνει να βρει συνεργασίες στην Κρήτη και το εξωτερικό με στόχο την ολόπλευρη ανάπτυξη των ιδεών αυτών που θα εμφανιστούν στο διδακτορικό του. «Άνθρωποι της τοπικής μουσικής έχουν ενδιαφερθεί για την έρευνα που κάνουμε ενώ ήδη έχουμε συνεργασία με τους μουσικολόγους και σε συνεργασία με τους μουσικούς ελπίζουμε πως θα κάνουμε κάτι ξεχωριστό που θα παρουσιαστεί και σε διεθνές επίπεδο», τονίζει ο Γ. Στυλιανού.
Ο ίδιος περιγράφει πως η δυσκολία που συνάντησαν στην έρευνα της παραδοσιακής μουσικής του νησιού μας ήταν πως πρόκειται για κομμάτια που δε γράφονται σε παρτιτούρα ενώ ο καθένας παίζει με το δικό του στυλ με αποτέλεσμα να υπάρχει δυσκολία στην αυτόματη αναγνώριση του χορού αφού υπάρχει μεταβλητότητα σε ένα είδος χορού.
Το σύστημα που δημιούργησαν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πολλές παραδοσιακές μουσικές της Ανατολικής Μεσογείου ενώ η βάση δεδομένων τους είναι διαθέσιμη στην επιστημονική κοινότητα για περαιτέρω έρευνες.

