Η μελέτη EPIC τεκμηριώνει κέρδος επιβίωσης κατά 14 έτη από την υιοθέτηση 4 “θετικών έξεων” που σχετίζονται με τη διατροφή, το κάπνισμα, τη σωματική άσκηση και την κατανάλωση αλκοόλ
Εισαγωγή
Η ευνοϊκή επίδραση των υγιεινών διαιτητικών συνηθειών και της σωματικής άσκησης στην υγεία και η επιβάρυνση σε όλα σχεδόν τα συστήματα του οργανισμού, από το κάπνισμα και την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ είναι καλά τεκμηριωμένες.
Στην προσπάθεια ποσοτικοποίησης του οφέλους και της αρνητικής επίδρασης αντίστοιχα των παραπάνω σε διάφορες παραμέτρους που σχετίζονται με την υγεία έχουν διεξαχθεί πολλαπλές μελέτες που έχουν δημοσιευθεί στο διεθνή ιατρικό τύπο, με ποικίλα αποτελέσματα.
Tον Ιανουάριο του 2008 δημοσιεύεται για πρώτη φορά στον ιατρικό τύπο μία μελέτη που επιτυγχάνει να απλοποιήσει την ποσοτικοποίηση των υγιεινών έξεων ζωής και να αποδείξει ένα μετρήσιμο όφελος επιβίωσης από την υιοθέτησή τους. Πρόκειται για τη μελέτη ΕPIC η οποία διεξήχθη στη Μεγάλη Βρετανία και της οποίας τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Plos Medicine τον Ιανουάριο του 2008.
Ποιος είναι ο σχεδιασμός και ποια τα ερωτήματα της μελέτης ΕPIC;
Πρόκειται για μία μελέτη που επιχείρησε να συσχετίσει την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών ζωής την επιβίωση ατόμων που τις ακολούθησαν.
Συμπεριέλαβε συνολικά 20.244 υγιή άτομα ηλικίας 25-79 ετών, που παρακολουθήθηκαν συνολικά για 11 χρόνια από τη στιγμή της έναρξης της μελέτης και ταξινομήθηκαν ανάλογα με τις «θετικές» ή «αρνητικές» συνήθειές τους και τη θνητότητα που παρουσίασαν από διάφορα αίτια (καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνος, άλλα αίτια). Προκειμένου αυτό να γίνει εφικτό, στα άτομα δόθηκε ένα αρχικό απλό ερωτηματολόγιο βάσει του οποίου μετρήθηκαν 4 βασικές θετικές ή αρνητικές συνήθειες/συμπεριφορές:
1-όχι κάπνισμα
2-μικρή κατανάλωση αλκοόλ (λιγότερο από 14 μονάδες την εβδομάδα: ως 1 μονάδα ορίζονται τα 8 γραμμάρια αλκοόλ) 3-επαρκής φυσική δραστηριότητα (τουλάχιστον μισή ώρα άσκησης την ημέρα ή μη καθιστική εργασία)
4-επαρκής κατανάλωση φρούτων και λαχανικών (όπως αυτή αντικατοπτρίζεται από τη συγκέντρωση της βιταμίνης C στον οργανισμό που θεωρείται ικανοποιητική όταν είναι πάνω από 50 mmol/l)
To κάθε άτομο βαθμολογήθηκε με 0, 1, 2, 3 ή 4 «θετικές συμπεριφορές».
Στη συνέχεια προσδιορίστηκε μέσα στα επόμενα 11 χρόνια η θνησιμότητα και τα αίτιά της σε αυτόν τον πληθυσμό, και με τη βοήθεια στατιστικών προτύπων έγινε προσπάθεια συσχέτισης με τον αριθμό των θετικών συνηθειών σε άνδρες και γυναίκες.
Ποια είναι τα αποτελέσματα της μελέτης;
Στα 11 χρόνια που διήρκησε η μελέτη, συνέβησαν 1987 θάνατοι. Τα άτομα που είχαν 4 θετικές συνήθειες , παρουσίασαν 4 φορές μικρότερη θνητότητα σε σχέση με τα άτομα που δεν είχαν καμία θετική συνήθεια. Με τη χρησιμοποίηση ενός ειδικού στατιστικού προτύπου (Cox model) βρέθηκε ότι η προαναφερθείσα διαφορά στη θνησιμότητα αντιστοιχεί σε όφελος επιβίωσης ισοδύναμο με 14 έτη (περίπου) στα άτομα που είχαν 4 σε σχέση με αυτά που είχαν 0 θετικές συνήθειες (Εικόνα 1). Η αύξηση του αριθμού των θετικών συνηθειών σε κάθε περίπτωση είχε ως αποτέλεσμα την τάση για ελάττωση της θνησιμότητας από όλα τα αίτια (δηλαδή τα άτομα με 2 θετικές συνήθειες είχαν τάση να εμφανίζουν αυξημένη επιβίωση σε σχέση με τα άτομα με 1 μόνο θετική συνήθεια, και μικρότερη επιβίωση σε σχέση με τα άτομα που είχαν 3 συνήθειες).
Από τις συνήθειες που μελετήθηκαν, η αποχή από το κάπνισμα φαίνεται ότι είχε την πιο ισχυρή επίδραση στον καθορισμό της θνησιμότητας συνολικά από όλα τα αίτια, αλλά και ειδικά της θνησιμότητας από καρδιαγγειακά αίτια και από καρκίνο, τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες. Η δεύτερη σε ισχύ συνήθεια ήταν η επαρκής κατανάλωση φρούτων και λαχανικών. Οι πιο σημαντικές διαφορές στη θνησιμότητα αφορούσαν τα καρδιαγγειακά αίτια ή διαφορετικά, η υιοθέτηση των υγιεινών αυτών συνηθειών μείωσε κυρίως τους θανάτους από καρδιαγγειακά νοσήματα (εμφράγματα, εγκεφαλικά κλπ).
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η μείωση στη θνησιμότητα που παρατηρήθηκε με την υιοθέτηση των 4 αυτών υγιεινών έξεων ήταν ανεξάρτητη από άλλους παράγοντες που αναλύθηκαν ταυτόχρονα και θα περίμενε κανείς να αλληλεπιδρούν με τις αναλυθείσες παραμέτρους και ήταν το φύλο, η ηλικία και το σωματικό βάρος (ή ακριβέστερα, ο δείκτης μάζας σώματος).
Τα αποτελέσματα της μελέτης αναλύονται στον Πίνακα 1.
Ποια είναι τα συμπεράσματα και οι εφαρμογές της μελέτης;
Με απλούς όρους, η μελέτη EPIC αναδεικνύει ένα μετρήσιμο όφελος επιβίωσης από την υιοθέτηση 4 απλών συνηθειών που σχετίζονται με τη διατροφή, την άσκηση και το κάπνισμα, και είναι εύκολα μετρήσιμες και εφαρμόσιμες από τον κοινό πληθυσμό. Αυτές είναι:
1. Η αποχή από το κάπνισμα
2. Η επαρκής κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, που έχει διασφάλιση ικανοποιητικών συγκεντρώσεων βιταμίνης C στον οργανισμό
3. Η λογική κατανάλωση αλκοόλ (κάτω από 110 γραμμάρια εβδομαδιαίως)
4. Η μη καθιστική ζωή (στο πλαίσιο της εργασίας ή της επιπλέον σωματικής άσκησης)
Το μήνυμα λοιπόν της πολυσυζητημένης αυτής μελέτης είναι ότι μικρές, εύκολα ακολουθούμενες αλλαγές στις καθημερινές συνήθειές μας που σχετίζονται με τη διατροφή, το κάπνισμα και τη σωματική άσκηση μπορούν να επιφέρουν μεγάλο όφελος σε επιβίωση και επομένως πρέπει να ενθαρρύνονται.
Ποιοι είναι οι περιορισμοί της μελέτης;
Πρόκειται για μία μελέτη της οποίας ο σχεδιασμός έγινε αντικείμενο έντονης κριτικής ενώ η ισχύς των συμπερασμάτων της αμφισβητήθηκε από πολλούς ειδήμονες στο διεθνή ιατρικό τύπο. Πράγματι, μία σειρά από παραλείψεις και πιθανές υπεραπλουστεύσεις στις αναλύσεις που έγιναν, ίσως να αποδυναμώνουν την ισχύ των συμπερασμάτων της. Έτσι, μερικά από τα αναφερόμενα ως «αδύνατα σημεία» της μελέτης είναι:
- Η χρήση του ερωτηματολογίου καταγραφής των συνηθειών μόνο μία φορά, κατά την έναρξη της μελέτης.
- Η ελαστικότητα στους ορισμούς των θετικών συνηθειών (πχ βαθμολογήθηκαν θετικά για τη σωματική δραστηριότητα όλα τα άτομα που δεν είχαν απόλυτα καθιστική ζωή).
- Η ανάλυση μόνο της θνησιμότητας και όχι της νοσηρότητας από συνολικά ή ειδικά αίτια.
Επίλογος
Σε κάθε περίπτωση, και παρά τους περιορισμούς και τις απλουστεύσεις της, πρόκειται για μία σοβαρή μελέτη, με σημαντικά συμπεράσματα που επαληθεύουν και με στατιστικό τρόπο τη σημασία που έχει η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών στην καθημερινή πράξη.
Σύμφωνα με τη μελέτη EPIC αυτή μπορεί να αυξήσει το προσδόκιμο επιβίωσης στο γενικό υγιή πληθυσμό και κατά συνέπεια θα πρέπει να ενθαρρύνεται.
Ε.Π

