
Ο γεωλόγος, Κώστας Συνολάκης, που είχε επισκεφτεί την Ινδονησία πριν από τέσσερα χρόνια, είχε αντικρύσει μια αμμουδιά σπαρμένη με σπασμένα πιάτα, ποτήρια, μικροπράγματα και παραθαλάσσιους οικισμούς με σπίτια ισοπεδωμένα, έπιπλα κατεστραμμένα και λιωμένα ζώα.
Ανάλογη εικόνα είδε και σε ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στο Παλαίκαστρο και σε περιοχές κοντά στα Μάλια, γεγονός που τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το τσουνάμι από τη Σαντορίνη ήταν μεγαλύτερης έντασης από ο,τι μέχρι σήμερα εκτιμούσαν οι ειδικοί.
Δηλαδή, τα κύματα δεν έφταναν το ένα έως τρία μέτρα, όπως φαινόταν από την προσομοίωση, αλλά, σύμφωνα με τα στρώματα καταστροφής που ανευρίσκονται, θα πρέπει να ήταν πολύ υψηλότερα και θα πρέπει να προσέγγιζαν, τηρουμένων των αναλογιών, τα κύματα από το τσουνάμι της Ινδονησίας.
Ο ανασκαφέας του Παλαικάστρου Τζόζεφ Αλεξάντερ ΜακΓκίλιβρεϊ, από τη Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή, είχε παρατηρήσει αυτό το «χαοτικό» στρώμα καταστροφής εδώ και αρκετά χρόνια και το είχε μελετήσει. Χάρη σε αυτές τις μελέτες, έγινε γνωστό πως το συγκεκριμένο στρώμα έχει άμεση σχέση με την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας αφού περιέχει στάχτες από την ηφαιστειακή λάβα, οι οποίες μετατράπηκαν σε στερεό υλικό με τα νερά.
Εργαστηριακές έρευνες αποδεικνύουν τόσο ότι η τέφρα προέρχεται από το ηφαίστειο της Σαντορίνης όσο και το ότι τα αντικείμενα που σκέπασε και που συγχρόνως καταστράφηκαν από τα πελώρια κύματα ήταν σύγχρονα της έκρηξης.
Αυτό δεν αποδεικνύει σχέση ανάμεσα στο τσουνάμι και στην καταστροφή των μινωικών ανακτόρων. Ομως, σε πολλές μινωικές πόλεις, όπως και στο Παλαίκαστρο, τα ευρήματα επιμαρτυρούν μια καταστροφή σχεδόν σύγχρονη του γεγονότος της έκρηξης.
Μετά, οι περισσότερες πόλεις ανακτούν την οικονομική τους δύναμη και ο μινωικός πολιτισμός καταρρέει πολύ αργότερα. Ομως, δεν είναι γνωστές μέχρι σήμερα οι αιτίες και των δύο καταρρεύσεων και οι επιστήμονες τις αναζητούν με διάφορες έρευνες.
Ανάμεσά τους είναι και οι έρευνες που κάνει ο δρ ΜακΓκίλιβρεϊ στο Παλαίκαστρο, στο πλαίσιο συστηματικών ανασκαφών.
Η άποψη ότι θα μπορούσε το «χαώδες» στρώμα καταστροφής να προέρχεται από ισχυρές καταιγίδες ή από πλημμύρα έχει αποκλειστεί από τους ειδικούς, καθώς διάφορα θαλάσσια όστρεα και μαλάκια της θάλασσας παρεισέφρησαν μέσα στην τέφρα. Αν επρόκειτο για φαινόμενο που έχει σχέση με γλυκό νερό, τότε θα εντοπίζονταν πλάσματα που ζουν σε αυτό.

