Του Γιώργου Παναγιωτάκη

Παίρνοντας αφορμή από τις συγκυρίες των ημερών, που πολύς λόγος γίνεται για την ινδική κάνναβη, θα επιθυμούσα να καταθέσω κάποιες απόψεις, πληροφοριακού κυρίως χαρακτήρα.

A. Το χασίς και οι ιδιότητές του ήταν γνωστά από τα πανάρχαια χρόνια. Η λέξη αραβικής προέλευσης, σημαίνει χόρτο και μάλιστα χόρτο των φακιρών-φουκαράδων. Η χρήση του απ’ ότι λέει η επιστήμη, μετατρέπει τις εικόνες που βλέπει κανείς σε ιδανικούς κόσμους, ονειροπολεί και πολλές φορές φτάνει σε μανιακή κρίση. Χρησιμοποιείται γενικά για πρόκληση εκστασιασμού και έμπνευσης. Καταληκτική συνέπεια για τους χρήστες, είναι η χρόνια δηλητηρίαση, η οποία οδηγεί σε επικίνδυνες ψυχοπάθειες.

Οι μουσουλμανικοί λαοί, μεταξύ των οποίων τα τάγματα των δερβίσηδων, στις χορευτικές τους εκδηλώσεις και τις άλλες τελετουργικές τους λατρείες, κάνουν πλατιά χρήση του χασίς. Υποστηρίζεται μάλιστα, ότι η χρήση αυτή γίνεται σε αντιστάθμισμα των απαγορεύσεων του Κορανίου, γύρω από τη χρήση οινοπνευματωδών ποτών. Δεν είναι απίθανο και η δελφική χρησμοδότρια “Πυθία”, να γνώριζε τα μυστικά της χρήσης του.

Στην Ελλάδα μετά το 1821, η χρήση του ήταν ελεύθερη και καλλιεργούνταν σε πρόσφορα και αποδοτικά εδάφη και τέτοια εδάφη διέθεταν οι περισσότεροι νομοί της Πελοποννήσου. Για πρώτη φορά με απόφαση του υπουργείου Εσωτερικών στις 27-3-1890, απαγορεύτηκε η καλλιέργεια και η χρήση του. Για την πρόληψη και περιστολή των επικίνδυνων συνεπειών του, οι περισσότερες χώρες από το 1960 έχουν επιβάλλει σκληρούς περιορισμούς και αυστηρές τιμωρίες, τόσο στους χρήστες, όσο και τους διακινητές του απαγορευμένου προϊόντος.

Λέγεται ότι κάποιος Τούρκος πασάς που τοποθετήθηκε στο Ρέθυμνο την περίοδο της Τουρκοκρατίας, σε αναφορά του προς τον σουλτάνο σχετικά με τα αγροτικά προϊόντα που παράγονταν στο νομό, σημείωνε μεταξύ των άλλων, ότι το λάδι είναι καλής ποιότητας, το κρασί πολύ καλής και το χασίς εξαιρετικής ποιότητας. Αυτό προφανώς οφειλόταν στις ευνοϊκές εδαφολογικές συνθήκες.

Β. Μια άλλη κοινωνική πληγή σε λανθάνουσα μορφή, ήταν η μήκων η υπνοφόρος κοινώς παπαρούνα. Το είδος αυτό σε αυτοφυή ή καλλιεργούμενη μορφή, ήταν γνωστό από τη μινωική κιόλας εποχή. Το είδωλο που ανακαλύφθηκε από τον καθηγητή Σπ. Μαρινάτο, το 1936 στο Γάζι φέρει στο κεφάλι “δίκην κοσμημάτων” ομοιώματα των κωδίων, δηλαδή των κεφαλών του φυτού. Ονομάστηκε έτσι το είδωλο, η “θεά των μηκώνων”.

Από τις άωρες κωδίες του φυτού λαμβανόταν γαλακτώδης οπός, δηλαδή το όπιο. Το όπιο αυτό περιέχει 3-15% αλκαλοειδείς ουσίες, από τις οποίες κυριότερη είναι η μορφίνη. Οι γυναίκες χωρίς να γνωρίζουν την επικινδυνότητά του, το έδιναν στα παιδιά κατά τη βρεφική τους ηλικία, προκειμένου να τα κοιμήσουν εύκολα και να ασχοληθούν με τα μεγαλύτερα παιδιά και τις άλλες οικιακές εργασίες. Το όπιο αυτό γινόταν και πωλούμενο είδος, για να χρησιμοποιηθεί προφανώς για τον ίδιο σκοπό.

Ο νομάρχης Ρεθύμνου Στυλιανός Φωτάκης στην περίοδο της Κρητικής Πολιτείας, όταν περιήλθαν σε γνώση του τα περιστατικά αυτά, εξέδωσε αυστηρή αστυνομική διαταγή για απαγόρευση της άκρως επικίνδυνης αυτής συνήθειας, τονίζοντας παράλληλα τις καταστροφικές της συνέπειες.

Το περιεχόμενο της διαταγής είναι το ακόλουθο:

“ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΤΑΓΗ

Νομαρχία Ρεθύμνης

Λαβόντες υπ’ όψει την από 28 Ιουνίου 1910 έκθεσιν του χρέη Αστυάτρου εκτελούντος Ε. Δημητριάδου, καθ’ ήν εκτίθησιν ημίν ότι τινές των κατοίκων της περιφερείας του χωρίου Περιβόλια του Δήμου Ρεθύμνης, καλλιεργούσι την δηλητηριώδη μήκωνα και παράγουσιν εξ αυτής το όπιον το οποίον και αι σύζυγοι αυτών και άλλων, δίδουσιν εις τα τρυφερά αυτών βρέφη όπως επιφέρη εις αυτά τον ύπνον, ίνα μη γίνωνται πρόσκομμα εις τας καθημερινάς αυτών εργασίας, προς δε πωλούσι το ολέθριον τούτο προϊόν εις εμπόρους οίτινες μεταπωλούσι τούτο εις διαφόρους κατοίκους του Νομού δια την χρήσιν.

Επειδή κατά την έκθεσιν του ειρημένου ιατρού τα αποτελέσματα του φοβερού τούτου δηλητηρίου καταφαίνονται σήμερον εις τας σωματικάς και πνευματικάς δυνάμεις των παιδιών τα οποία εδηλητηρίαζον αι μητέρες αυτών κατά την βρεφική των ηλικίαν, διακρινόμενα των άλλων επί πνευματική αμβλήτητι και νωθρότητι, έτι δε και σωματική καχεξία.

Επειδή ου μόνον τα ειρημένα ολέθρια αποτελέσματα επιφέρει το όπιον και εις ελαχίστην δόσιν διδόμενον, αλλά αυτό τον θάνατον προξενεί πολλάκις εις τα τρυφερά βρέφη ένεκα της απειρίας των ηλιθίων γυναικών εις την χρήσιν του οπίου.

Δια ταύτα

Απαγορεύομεν αυστηρώς την καλλιέργειαν του δηλητηριώδους τούτου φυτού (της μήκωνος) καθ’ όλον τον Νομόν ως και την χρη΄σιν και πώλησιν του εκ ταύτης κατασκευαζομένου οπίου.

Απαγορεύομεν προς πάντας ανεξαιρέτως πλην των φαρμακοποιών την πώλησιν του δηλητηρίου τούτου και Εντελλόμεθα εις τα αστυνομικά όργανα του Νομού την καταστροφήν της καλλιεργουμένης μήκωνος και την κατάσχεσιν του οπίου όπου τούτο ήθελεν ευρεθή πλην των φαρμακείων.

Οι παραβάται της παρούσης διαταγής θα τιμωρώνται συμφώνως τω άρθρω 561 και 697 του Ποιν. Νόμου. Η ισχύς της παρούσης άρχεται από της δημοσιεύσεως τούτου εν τη επισήμω Εφημερίδι.

Εν Ρεθύμνη τη 29η Ιουνίου 1910

Ο Νομάρχης Ρεθύμνης

Στυλ. Γ. Φωτάκης”.