Λαογραφική προσέγγιση από τον Π. Χ. Καράμπελα

Με αφορμή την ανιστόρητη αναφορά του νυν προέδρου της Τουρκίας κ. Γκιουλ, όπου πομπωδώς ισχυρίστηκε ότι ο πυρρίχιος χορός είναι τούρκικος χορός, θα επιχειρήσω να παραθέσω τόσο λαογραφικά όσο και μυθολογικά στοιχεία για να αποδείξω ότι ο πυρρίχιος χορός είναι γνήσιος ελληνικός και μάλιστα μινωικός.

Βασικές αναφορές γίνονται στα Μινωικά Μυστήρια. Επειδή όμως τα Μινωικά Μυστήρια σαν θέμα ανήκουν στο χώρο της μυθοπλασίας, θα ξεκινήσω από τον Ομηρο όπου ευκρινώς αναφέρει σε πολλά σημεία των έργων του ότι ο πυρρίχιος είναι επιχώριος των Ελλήνων. Στο σημείο όμως όπου αναφέρεται στην κατασκευή της ασπίδας του Αχιλλέα από τον Ηφαιστο, λέει ότι ο ξακουστός μεταλλουργός είχε σχεδιάσει στη κάτω άκρη ένα χορό, με χορευτές, όμοιο μ’ εκείνο που κάποτε στην ευρύχωρη Κνωσό είχε σχεδιάσει και είχε διδάξει ο Δαίδαλος για την καλλιπλόκαμο Αριάδνη.

Και την περιγράφει ως εξής:

- Λαμπρά παλικάρια και κορίτσια χόρευαν πιασμένα χέρι -χέρι. Και τα μεν κορίτσια κρατούσαν ωραία στεφάνια στα χέρια τους, τα δε παλικάρια είχανε χρυσά μαχαίρια κρεμασμένα από ασημένιο Τελαμώνα.

Στη μέση του κύκλου δύο ακροβάτες έδιναν το σύνθημα για το τραγούδι. Ηταν δηλαδή χορός ενόπλων με μουσική πολεμικών ήχων.

Ως γνωστόν, η ενόπλια όρχηση ήταν αρχαιότατον ελληνικόν έθιμον. Η Μυθολογία θέλει να τον χορεύει πρώτη και να τον καθιερώνει η Θεά Αθηνά, αρματωμένη στα επινίκια του εξολοθρεμού των Τιτάνων. Γι’ αυτό και ονομάστηκε Πυρρίχιος.

Το ότι ο χορός έχει κρητική καταγωγή, προκύπτει και απο σωζώμενη πλάκα όπου οι Κουρήτες τον χόρευαν με τα όπλα τους φωνασκούντες πολεμικές ιαχές για να καλύψουν το κλάμα του μωρού Δια έξω από Ιδαίον Αντρον.

Από αναφορά σε μυστηριακές τελετουργίες και ιερουργίες των Μινωικών Μυστηρίων, ο Πυρρίχιος χορός αποτελούσε μέρος της κοσμικής μυστηριακής τελετουργίας. Και δηλώνεται ότι το όνομά του το πήρε από την Πύρρα, αρχιέρεια και σύζυγο του Δευκαλίωνα που θεωρείται και ο ιδρυτής των Μινωικών Μυστηρίων. Και νά πώς εδραιώνεται ο ισχυρισμός.

Η λέξη Πυρρίχιος παράγεται από το πύρρα που ετυμολογικά αναλύεται ως πυρ-ρα.

Η λέξη πυρ, με βάση τη βιβλική παράδοση, για όλες τις θρησκείες σημαίνει Αγιο Πνεύμα. Δηλαδή φωτιά που καίει. Ενώ η λέξη ρα, είναι σανσκριτική και σημαίνει ισχύ.

Πύρρα λοιπόν σημαίνει την ισχύ του Αγίου Πνεύματος.

Ο πρώτος γιος του Δευκαλίωνα και της Πύρρας ήταν ο Ελλην που σημαίνει φωτισμένος Ανθρωπος.

Τα Μινωικά Μυστήρια δέχονται ότι ο χορός ανήκει στη Θεά Αθηνά και όχι στους Κορύβαντες, αλλά θεωρούν ως βέβαιον ότι η Θεά Αθηνά δεν είναι άλλη από την Πύρρα.

Που όπως είπαμε σημαίνει την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

Το ότι σήμερα χορεύεται από τους Πόντιους δεν είναι τυχαίο. Οι Πόντιοι θεωρούνται λαογραφικά ως τα γνήσια απομεινάρια του πραγματικού ελληνισμού.

Γι’ αυτό και χαρακτηριστικό γνώρισμα των Ποντίων είναι η μεγάλη τους ευσέβεια προς την Παναγία όπου κι αυτή θεωρείται η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

Επιστημονική επιβεβαίωση για την καταγωγή του Πυρρίχιου μας δίνει και ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς (1ος αιώνα π.Χ.) στον έβδομο τόμο του έργου του Ρωμαϊκή Αρχαιολογία. Οπου μας λέει ότι οι Ρωμαίοι από πολύ παλιά κατά την διάρκεια εορταστικών εκδηλώσεων, και αθλητικών αγώνων προπορεύοντο της πομπής και των αθλητών, χορευτές ένοπλοι.

Το έθιμο αυτό διετηρείτο μέχρι και τις μέρες μας όπως ακριβώς το είχαν εξ αρχής οι Ελληνες.

Την Ρώμη όμως λέγεται ότι την έχτισαν Ελληνες στρατιώτες επιστρέφοντας από την Τροία. Αρα και ιστορικά αποδεικνύεται κύριε Γκιουλ ότι ο Πυρρίχιος είναι ελληνικός χορός.

Και στην Σπάρτη τους αθλητικούς αγώνες συνόδευαν χορευτές χωρισμένοι σε τρία μέρη. Ανδρες - νέοι και παιδιά. Τους συνόδευαν αθλητές που έπαιζαν αρχαϊκούς χορούς μεταξύ των οποίων ήταν και ο Πυρρίχιος.

Ετσι επικράτησε η άποψη ότι ο Πυρρίχιος ως πολεμικός χορός, ανήκε στους Σπαρτιάτες στρατοκράτες.

Ομως το ότι είναι ελληνικός χορός και μάλιστα μινωικός, και Κνώσσειος, επιβεβαιώνεται από παραστάσεις μινωικών μυστηριακών ιεροτελεστιών όπως είναι τα Λαύρεια και Ταυροκαθάψια όπου ο Πυρρίχιος αποτελούσε βασικό στοιχείο των ιερουργών.