Του Μανόλη Βουτυράκη*

1)Τι είναι η αφαλάτωση;

Η αφαλάτωση είναι η διαδικασία αλλαγής του αλμυρού νερού σε γλυκό. Υπάρχουν ουσιαστικά δύο τεχνολογίες αφαλάτωσης. Ο ένας αφορά τεχνολογίες εξάτμισης και ο άλλος τεχνολογίες με μεμβράνες. Στη πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται: α)Η πολυβάθμια εκτόνωση (ΜSF), β) Η πολυβάθμια εξάτμιση (MED), γ) Η εξάτμιση με επανασυμπίεση ατμών (VC), δ) Ηλιακή απόσταξη (SD).

Στη δεύτερη κατηγορία συμπεριλαμβάνονται: α) Η αντίστροφη όσμωση (RO) και β) Η ηλεκτροδιάλυση.

Παράμετροι επιλογής τεχνολογίας είναι: Η ποιότητα νερού τροφοδοσίας (Θαλασσινό, υφάλμυρο), η ποσότητα και η ποιότητα του παραγομένου νερού, το κόστος επένδυσης, η διαθεσιμότητα χώρου, ενεργειακές απαιτήσεις και διαθεσιμότητα, εμπειρία προσωπικού, η δυνατότητα συνδυασμού αφαλάτωσης και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (Α.Π.Ε).

Η πλέον διαδεδομένη και αποτελεσματική μέθοδος είναι της αντίστροφης όσμωσης, λόγω των παρακάτω συγκριτικών πλεονεκτημάτων: α) Σχετικά απλή λειτουργία και συντήρηση, β)Μικρός όγκος εγκατάστασης -δυνατότητα τοποθέτησης τους σε container, γ) Δυνατότητα επέκτασης της μονάδας / αύξηση παραγωγής εύκολα, δ)Χαμηλή κατανάλωση ενέργειας σε σχέση με τις μεθόδους εξάτμισης, ε) Δυνατότητα χρήσης συστημάτων ανάκτησης ενέργειας ( 20-40% ανάκτηση), στ) Ευκολότερος συνδυασμός Αφαλάτωσης-Α.Π.Ε.

Η αντίστροφη όσμωση, είναι μέθοδος αφαλάτωσης αλμυρού νερού με την οποία ασκείται υδροστατική πίεση για να οδηγηθεί το ακατέργαστο νερό μέσα σε μια ημιπερατή μεμβράνη η οποία κατακρατεί το μεγαλύτερο μέρος των αλάτων και άλλων στερεών που στη συνέχεια αποβάλλονται. Στη διαδικασία της αντίστροφης όσμωσης, το αλμυρό νερό πιέζεται σε μια μεμβρανοθήκη. Καθαρό αφαλατωμένο νερό διαπερνά την ημιπερατή μεμβράνη ενώ παράλληλα το υπόλοιπο νερό, πιο συμπυκνωμένο σε άλατα, εξέρχεται από τη μεμβρανοθήκη μέσα σε αγωγό απόρριψης άλμης. Τα καθαρό αφαλατωμένο νερό που διαπερνά τη μεμβράνη συλλέγεται για να χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες που παράχθηκε (ύδρευση, άρδευση κ.λ.π)

2) Είναι ακριβό να χρησιμοποιούμε το σύστημα αφαλάτωσης γα να παράγουμε νερό;

Σε περιοχές, όπου το κόστος της αφαλάτωσης γίνεται ανταγωνιστικό, σε σχέση με τη μεταφορά νερού από υδροφόρες, η κατασκευή μονάδων αφαλάτωσης συμφέρει.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις στο συγκεκριμένο τομέα έχουν μειώσει το κόστος παραγόμενου νερού κάτω από 0,5 ευρώ ανά κυβικό μέτρο. Το κόστος μεταφοράς νερού στις Κυκλάδες , όπου παρουσιάζεται το μεγαλύτερο πρόβλημα, λειψυδρίας και ανομβρίας, πλησιάζει τα 8,21 ευρώ ανά κυβικό μέτρο, ενώ στα Δωδεκάνησα τα 4,8 ευρώ. Την ίδια ώρα, το κόστος ενός κυβικού μέτρου αφαλατωμένου νερού από τη θάλασσα δεν ξεπερνάει τα 0,8 ευρώ, συνυπολογίζοντας και τα έξοδα λειτουργίας και συντήρησης της μονάδας.

Η παγκόσμια βιομηχανία αφαλάτωσης έχει ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 8%. Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στην πρώτη θέση με ικανότητα επεξεργασίας 5 εκατ. κυβικών μέτρων την ημέρα, μπροστά από τις ΗΠΑ που έχουν ικανότητα επεξεργασίας 2,7 εκατ. κυβικά /ημέρα, ακολουθούν τα Αραβικά Εμιράτα με 2,1 εκατ. κυβικά /ημέρα, η Λιβύη (636.000 κ.μ) και το Κουβέιτ (628000 κ.μ) . Η Ιαπωνία, το Κατάρ, η Ισπανία, η Ιταλία και το Ιράν διαθέτουν ικανότητα αφαλάτωσης που κυμαίνεται μεταξύ 400.000 και 500.000 κ.μ την ημέρα. Από τα παραπάνω προκύπτει, ότι το κόστος της αφαλάτωσης έχει να κάνει και με την παραγωγή άφθονης και φθηνής ενέργειας , όπως η Σαουδική Αραβία που κατέχει την πρώτη θέση παγκοσμίως στον τομέα της αφαλάτωσης.

Η πρωτεύουσα της Ριγιάντ, βρίσκεται καταμεσής της ερήμου και ο πληθυσμός της αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς: έχει ήδη ξεπεράσει τα εκατομμύρια και αναμένεται ότι το 2020 θα έχει φτάσει τα 10. Το 80% των αναγκών των κατοίκων της Ριγιάντ καλύπτεται από τα εργοστάσια αφαλάτωσης του νερού του Περσικού κόλπου που απέχουν 400 χλμ. από την πόλη. Ωστόσο η ημερήσια κατανάλωση νερού ενός κατοίκου της Ριγιάντ ( 286 λίτρα) είναι διπλάσια από εκείνη ενός Γάλλου.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι η τιμή του κυβικού μέτρου στο Ριγιάντ είναι 100 φορές φθηνότερη από ό,τι στο Παρίσι.

Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι οι διάφορες τεχνικές επεξεργασίας του θαλασσινού νερού χρησιμοποιούν μια πολύ φτηνή πηγή ενέργειας ,το σαουδαραβικό φυσικό αέριο το οποίο δεν εξάγεται αλλά καίγεται, μέρα νύχτα, στους γιγάντιους πυρσούς των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.

Επομένως η αφαλάτωση αποτελεί κάτω, από προϋποθέσεις, μια αξιόπιστη λύση προσφέροντας νερό καλής ποιότητας και σε κόστος συγκρίσιμο ή χαμηλότερο από άλλες μεθόδους. ( κατασκευή φραγμάτων και λιμνοδεξαμένων, μεταφορά νερού με υδροφόρα πλοία κ.λ.π)

3) Ποια είναι η κατάσταση στην Ελλάδα;

H λειψυδρία στα νησιά του Aιγαίου και ειδικά στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, έχει πάρει εφιαλτικές διαστάσεις, γι’ αυτό και ο Νομός Κυκλάδων, έχει κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Οι δηλώσεις εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αναδεικνύουν τις διαστάσεις του προβλήματος της λειψυδρίας και τονίζουν την «ανάγκη αφαλάτωσης».

«Τα έργα δεν προχώρησαν όταν έπρεπε, παρά το γεγονός ότι όλοι φωνάζαμε.

Τώρα αναμένουμε να αυξηθούν οι ποσότητες του μεταφερόμενου νερού και να απλουστευτούν οι διαδικασίες για δημιουργία μονάδων αφαλάτωσης. Η αφαλάτωση του θαλασσινού νερού θεωρείται ο αποτελεσματικότερος τρόπος για την αντιμετώπιση του προβλήματος , ειδικά στις Κυκλάδες που υδροδοτούνται με πλοία μεταφοράς νερού», δήλωσε ο Νομάρχης Κυκλάδων Δημήτρης Μπάιλας.

«Θα πούμε το νερό νεράκι. Είμαστε σε απόγνωση από τη Δευτέρα που στέρεψαν τα αποθέματά μας σε νερό.

Οι ανάγκες έχουν μεγαλώσει τώρα με τους τουρίστες . Έχουμε πάνω από 2.000 επισκέπτες, ενώ οι μόνοι κάτοικοι είμαστε 600. Αν όλα πάνε κατ ευχή, θα έχουμε νερό την Πέμπτη, αλλά αυτό δεν μας τιμά. Μας εκθέτει. Μας χρειάζεται υδροφόρα μέρα παρά μέρα για να έχουμε μια σχετική επάρκεια σε νερό. Το ιδανικό θα ήταν να έχουμε επιπλέον δεξαμενές, αλλά δεν προλάβαμε εξαιτίας των αργοπορημένων εγκρίσεων», δήλωσε ο κοινοτάρχης Κιμώλου Θόδωρος-Γεράσιμος Μαγγανιώτης.

«Νερά δεν υπάρχουν, θα έχουμε μεγάλο πρόβλημα καθώς κάθε καλοκαίρι από 20.000 γινόμαστε 100.000. Εδώ που φτάσαμε, προσανατολιζόμαστε στις αφαλατώσεις. Κάποιο κόστος θα πρέπει να επωμιστεί και η πολιτεία, γιατί, όπως δείχνουν τα πράγματα, όποια άλλη διαφορετική ενέργεια ή προσπάθεια θα πέσει στο κενό. Έχουμε τη θάλασσα, μπορούμε να την αφαλατώσουμε και να βγάλουμε πόσιμο νερό. Κινδυνεύει η Σαντορίνη να μείνει χωρίς νερό. Η λύση της μεταφοράς για μας είναι αδύνατη, εφόσον δεν έχουμε τις απαιτούμενες λιμενικές εγκαταστάσεις.Το υπ. Εσωτερικών είναι ενημερωμένο για το θέμα της λειψυδρίας, εδώ και πολύ καιρό. Δεν υπάρχει περιθώριο πια για καμία καθυστέρηση Οι δικές μας ανάγκες σε νερό ημερησίως φτάνουν τα 20.000 κυβικά. Πως θα τα βρούμε;» αναρωτιέται ο δήμαρχος Θήρας Άγγελος Ρούσσος.

«Τα αποθέματά μας σε νερό είναι μηδενικά. Μια ακόμη μονάδα αφαλάτωσης μαζί με τις δύο υπάρχουσες θα είναι η καλύτερη λύση. Το θέμα είναι να προλάβουμε να την στήσουμε γιατί θέλει και ένα τρίμηνο περίπου για να λειτουργήσει. Το αίτημα το έχουμε ήδη καταθέσει στον υφυπουργό Εσωτερικών κ. Νάκο και τώρα ευελπιστούμε να έχουμε και τις απαντήσεις, γιατί χρόνος δεν υπάρχει για ολιγωρίες» λέει ο Δήμαρχος Τήνου κ. Σ. Ορφανός.

«Φοβάμαι ότι θα ξαναζήσουμε τα προβλήματα του 2001. Η ανομβρία, που μας είχε ταλαιπωρήσει τότε και από την οποία δεν φαίνεται να διδαχτήκαμε, αναμένεται να μας ξαναπροβληματίσει αν δεν κάνουμε κάτι με ταχύτητα. Η ελπίδα για την Ίο είναι μια ακόμη μονάδα αφαλάτωσης, 1000 με 2000 κυβικά νερού, για να καλύψουμε οριακά τις ανάγκες του νησιού παράλληλα με την πρώτη» λέει ο δήμαρχος Ίου κ. Γιώργος Πουσσαίος.

«Μια καλή λύση, ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της λειψυδρίας στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, σε συνδυασμό με τα ελλείμματα ενέργειας που παρουσιάζεται το καλοκαίρι στα νησιά, είναι οι μονάδες αφαλάτωσης που λειτουργούν με ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά στοιχεία, με δύο τέτοιες μονάδες αφαλάτωσης που παράγουν 1000 κυβικά μέτρα νερό, θα μπορούσαμε να καλύψουμε τις ανάγκες των Κυκλάδων τον Αύγουστο» αναφέρει ο κ. Γιάννης Καλδέλλης, διευθυντής εργαστηρίου Ήπιων Μορφών Ενέργειας

4) Ποια είναι τα μειονεκτήματα της αφαλάτωσης;

To βασικό μειονέκτημα τω μονάδων αφαλάτωσης είναι τα απόβλητα άλμης που δημιουργούνται κατά την επεξεργασία του θαλασσινού νερού ή του υφάλμυρου νερού, τα οποία διοχετεύονται σήμερα χωρίς περιοριστικά μέτρα στη θάλασσα καταστρέφοντας την θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα.

Στην Κύπρο όπου η μέθοδος της αφαλάτωσης είναι εκτεταμένη, αφού οι μονάδες παραγωγής αποδίδουν 40.000 κυβικά την ημέρα ή στη Σαουδική Αραβία όπου υπάρχουν οι μεγαλύτερες μονάδες στον κόσμο, έπειτα από χρόνια δημιουργήθηκε τεράστιο πρόβλημα από τα απόβλητα της άλμης που διοχετεύονταν στη θάλασσα. Καταστράφηκε όλη η θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα σε ακτίνα αρκετών χιλιομέτρων από τις μονάδες αφαλάτωσης.

Η αφαλάτωση επίσης είναι ακριβή και ενεργοβόρος, και δεν συμφέρει περιβαλλοντικά να γίνεται με ενέργεια από συμβατικά καύσιμα και σε περιοχές όπου υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης υδατικών πόρων. Επομένως πριν από την επιλογή μεθόδου ύδρευσης ή άρδευσης , πρέπει να προηγηθούν κατάλληλες μελέτες που θα υποδείξουν την καλύτερη από περιβαλλοντικής, αλλά και οικονομικής πλευράς.

Πηγές: 1) LAROYSEE: Γνώσεις του 21ου αιώνα. 2) Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης,3) Κ.ΑΠ.Ε 4) Περιοδικά Εcotec. 5)Εφημερίδα το Έθνος. 6)Διαδίκτυο: Google.gr, ecocrete.gr

* Ο Μανόλης Βουτυράκης είναι φυσικός περιβαλλοντολόγος