Του Γιώργου Παναγιωτάκη*

Με τον τίτλο αυτό, κυκλοφόρησε πρόσφατα το νέο βιβλίο του εκπαιδευτικού Αριστοφάνη Χουρδάκη, για να προστεθεί ως το 13ο βιβλίο στη σειρά των εκδόσεων του συγγραφέα. Στη δυναστική περίοδο της Τουρκοκρατίας που αναφέρεται το βιβλίο, ξεδιπλώνονται άγνωστες πτυχές που δεν αφορούν επαναστατικές εκρήξεις ή πολεμικές συγκρούσεις, αλλά σκηνές της καθημερινότητας και στοιχεία που φανερώνουν τις κοινωνικές σχέσεις και συναναστροφές των κατοίκων της Κρήτης, ανεξάρτητα από τις εθνικές και θρησκευτικές διαφορές που τους χώριζαν.

Οι ιστορίες του βιβλίου, δεν είναι αυστηρώς ιστορικά κείμενα όπως γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό του σημείωμα. Δεν στηρίζονται δηλαδή σε ιστορημένες μαρτυρίες ή άλλες γραπτές πηγές. Αντλούνται όμως από στοματικές ομολογίες και παραδόσεις και παίρνουν τη θέση που τους αξίζει μέσα στο χρόνο με τις γνωστές αφανιστικές του διαθέσεις. Ορισμένες από τις αφηγήσεις μπορεί να είναι γνωστές και σε κάποιους άλλους.

Ομως με τον καιρό αποφλοιώνονται, αποχρωματίζονται, για να παραδοθούν στη λησμονιά και την αφασία. Κάποιος λοιπόν έπρεπε να ανακόψει την αφανιστική τους πορεία, παραδίνοντάς τις ως πολύτιμο στοιχείο στους ιστορικούς και τους κοινωνιολόγους του μέλλοντος. Γιατί ας σημειώσουμε πως πολλές ιστορίες και μάλιστα αυτές που καταγράφονται στο κεφάλαιο “Καλοί και κακοί αγάδες”, είναι επώνυμες κι έχουν τη δική τους ιστορική βαρύτητα.

Αυτή την επίπονη εργασία που άρχισε εδώ και 50 χρόνια ο συγγραφέας, μας την παραδίνει με τη μορφή ενός καλαίσθητου βιβλίου, 206 σελίδων.

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι όλες οι ιστορίες, εύθυμες ή σοβαρές που καταγράφει ο συγγραφέας, εδράζονται σε μια πραγματικότητα ατόφια ή ελαφρά παραλλαγμένη, χωρίς όμως και να χάνουν την πραγματική νοηματική της αξία. Η γλώσσα του είναι ρέουσα, στραταριστή και απολαυστική για τον αναγνώστη.

Κρατήθηκε ακόμα το δημώδες γλωσσικό ιδίωμα της Κρήτης. Το γλωσσάριο που παρατίθεται βοηθά τους νέους σε ηλικία αναγνώστες να κατανοήσουν την έννοια του κειμένου. Ακολούθησε ο συγγραφέας την οδηγητική συμβουλή της κρητικής μαντινάδας που λέει:

Λόγια απού δε γράφονται,

είν’ άχερα στ’ αλώνι

απού τα παίρνει ο άνεμος,

και ποιος τ’ ανεμαζώνει.

Μετουσιώνονται ακόμα οι πίκρες και οι αγωνίες των γυναικών της Κρήτης που ζούσαν το βραχνά της Τουρκοκρατίας, σε διαυγείς και ενδιαφέρουσες περιγραφές.

Τα κεφάλαια του βιβλίου στα οποία υπάρχουν οι πολύ πετυχημένες εικόνες-σκίτσα του ζωγράφου και αγιογράφου Μανόλη Σπανάκη, είναι τα ακόλουθα: Καλοί και κακοί αγάδες. Ιστορίες σαν παραμύθια. Τα βάσανα των γυναικών. Ιστορίες με τις εκκλησίες, το Θεό και τους Αγίους. Εύθυμες ιστορίες. Ιστορίες διάφορες.

* Ο Γ. Παναγιωτάκης είναι συγγραφέας-ιστορικός ερευνητής