Της Γιούλης Ιεραπετριτάκη*
Στο βιβλίο* της για τον Ν. Καζαντζάκη η Έλλη Αλεξίου περιγράφει με νοσταλγία τις αλησμόνητες στιγμές που έζησε στο Κράσι *, το χωριό των παππούδων της, συντροφιά με ξεχωριστές προσωπικότητες που η κάθε μια από αυτές, με την ιδιαίτερη παρουσία της ,συνέβαλε μοναδικά στην πνευματική πορεία του τόπου μας.
Το Κράσι πράγματι, από τον καιρό που παραθέριζαν εκεί όλοι μαζί, o Καζαντζάκης ο Βάρναλης ο Αυγέρης η Γαλάτεια και η Έλλη Αλεξίου είχε πάρει μια παράξενη αίγλη. Ονόματα που δέσποζαν στην Αθήνα , είχαν γίνει οικεία στους γεμάτους καλοσύνη κι εξυπνάδα Κρασανούς . Τους έβλεπαν παραξενεμένοι να τριγυρίζουν τα βουνά, τους άκουγαν να συζητούν με τις ώρες , τους έβλεπαν να γράφουν και να διαβάζουν και τους ρωτούσαν αν πιστεύουν κι αυτοί στο Θεό.
Ήταν τα καλοκαίρια του του 1911 και 1912 που βρέθηκαν όλοι μαζί στο Κρασι όλοι τους ήταν διπλωματούχοι. Ο Νίκος της Νομικής Αυγέρης της Ιατρικής και ο Βάρναλης που ήρθε λίγο αργότερα, της Φιλοσοφικης. Και οι τρεις πάνω από τα ενδιαφέροντα της Επιστήμης τους τοποθετούσαν τα ενδιαφέροντα της Τέχνης έτσι που το χωριό ,είχε μετατραπεί κυριολεκτικά σε μια “ maison de creation” όπου όλοι έγραφαν, διάβαζαν, μετέφραζαν τους μεγάλους, υφαίνοντας έτσι τη μαγεία του μελλοντικού τους μύθου, σ’ ένα εξίσου μαγευτικό τοπίο σαν εκείνα τα τοπία που γίνονται ένα σώμα με τους θρύλους και τους ήρωες τους, που εξηγούν την Ιστορία και προσδιορίζουν τον άνθρωπο...
Οχι μόνο σοφοί αλλά κεφάτοι και πειραχτήρια, με το χιουμοριστικού πνεύμα του αστραφτερού μυαλού τους να ξεπηδάει από κάθε τους φράση, δονούσαν με το γέλιο και το μόνιμο κέφι τους, όλο το χωριό.
Ενδεικτική μαρτυρία της ατμόσφαιρας που επικρατούσε στο Κράσι είναι οι παρακάτω στίχοι του Λευτέρη Αλεξίου ,αδελφού της Έλλης και της Γαλάτειας, μιας ακόμη ακτινοβόλας προσωπικότητας της πνευματικής ζωής του Ηρακλείου, με την ίδια δίψα για την καλλιέργεια της λογοτεχνίας, κυρίως όμως της ποίησης.
“Από το Κράσι επιστολή λαβαίνω
και χίλια πράματα μαζί μαθαίνω
Πήγεν ο Βάρναλης γράφει η Λιλικα
και πλέρια εσυμπληρώθηκεν η κλίκα (…)
Ας τους ακολουθήσουμε όμως για λίγο σε ΄κείνους τους αμέριμνους περίπατους παραδομένους στην απέριττη ομορφιά του κρητικού τοπίου, που θα σημαδέψει τη ζωή αυτής της ανεπανάληπτης συντροφιάς. Φαίνεται τελικά πως μήτε κι αυτοί κατόρθωσαν να γλιτώσουν από τις μαγικές ιδιότητες του κρασανού νερού, που σύμφωνα με τις τοπικές δοξασίες έσμιγε τους ερωτευμένους κι έφτιαχνε ζευγάρια. Έτσι λοιπόν το 1911 η Γαλάτεια και ο Νίκος γυρνώντας από το Κρασι παντρεύτηκαν στο Ηράκλειο ,ενώ τον επόμενο χρόνο, στο γυρισμό της Έλλης, ο Βάρναλης ζήτησε από τον πατέρα της να παντρευτούν...
Όπως λοιπόν μας διηγείται η Έλλη, “μετά το μεσημεριανό φαγητό, όλοι τους ξάπλωναν. Μόνο εγώ έπαιρνα την ταντελλιτσα μου και πήγαινα στον μεγάλο πλάτανο, με δίπλα ν’ούγονται τα τρεχούμενα νερά, από τους δυο μεγάλους κρουνούς.
Στις τέσσερις ξαναγύριζα στο σπίτι. Τους έβρισκα όλους να γράφουνή ΄ να διαβάζουν. Ο Νίκος κατέβαινε μόνο για το φαγητό, μεσημέρι βράδυ, κατά τις έξι φυλάγονταν οι δουλειές και ξεκινούσαμε όλοι για τον καθιερωμένο περίπατο.
Άλλοτε πηγαίναμε στου Καμαρά. Καθίζαμε στο ύψωμα και αγναντεύαμε τη θάλασσα. Ο Νίκος, μπροστά στον ανοιχτό ορίζοντα, συνήθιζε να παίρνει βαθιές ανάσες σηκώνοντας ταυτόχρονα τα μπράτσα του όπως κάναμε στο σχολείο μετά το τροχάδην… Άλλα απογέματα πηγαίναμε στον πίσω κάμπο. Εκεί άλλες ομορφιές. Αδιατάραχτη γαλήνη. Ένα γύρω τα έρημα βουνά και μόνο εμείς, καταμεσής του κάμπου. Από κει μήτε αμπέλια μήτε καλύβια. Χωράφια θερισμένα και αριά και που κανένας δρυς. Εκεί ακούγονταν άφθονοι κελαηδισμοί πουλιών και ανάμεσα τους, κακαρίσματα περδίκων. Ερημιά και απόλυτη ηρεμία για να διαβούνε ανενόχλητα τα πουλιά της εξοχής.
Σπανιότερα πηγαίναμε στην Παναγία την Κερά κανένα εικοσάλεπτο από το Κράσι. Αλλά τι θεσπέσια διαδρομή Το μονοπάτι ανάμεσα στα βουνά ήτανε ολότελα σκεπασμένο από πλατάνια απερίγραπτου μεγαλείου. Στο γυρισμό ζήλευα τη Γαλάτεια που ήτανε πιασμένη με το Νίκο. Και δε φτάνει που έτρεμα από τα σκοτάδια μα και η παρέα λες κι εμπνεουνταν από τα μουρμουρητά των νερών και λέγανε σ’αυτά τα σημεία, τα γεμάτα νεράιδες κι αερικά , λέγανε κουβέντες φόβου “Βερβελoύδες,Μαντρακούκοι, βερζεβούληδες ελάτε…” Από το δρόμο της Παναγίας της Κεράς πηγαίναμε στους Ανεμόμυλους. Ξαναζώ αυτή τη στιγμή, το αφάνταστο μεγαλείο όλης αυτής της διαδρομής. Πάνω στην ένωση δυο υπερύψηλων βουνοσυσταδων αντικρίζαμε στην αράδα τους ανεμόμυλους να γυρίζουν δαιμονισμένα, ακριβώς στο σύνορο Λασιθιού και Πεδιάδας.
Εμείς πάνω στο σύνορο από κείνα τα ύψη, ατενίζαμε από δω κι από κει, κάτω στα απύθμενα χάη , από μεγάλη απόσταση, μάλλον μαντεύαμε τους κατοικημένους χώρους των θνητών. Σημερο που αναπαριστάνω το μεγαλείο του τοπίου εκστασιάζομαι. Το βλέπω αλλιώτικα. Ζωντανεμένο από αληθινούς θεούς. Τον Καζαντζάκη, τον Αυγέρη, το Βάρναλη, τη Γαλάτεια και τον Λευτέρη. Τότε ακόμη, ούτε “Αναφορά στον Γκρέκο” ούτε “Άνθρωποι και Υπεράνθρωποι” ούτε Μετόπισθεν και “ Κάστρο” …“Ήσαν θεοί στην κούνια τους”
* Η Γιούλη Ιεραπετριτάκη είναι ιστορικός-αρχαιολόγος
Dot . Παν/μίου Bologna
* Έλλης Αλεξίου , Άπαντα, τ.12 Για να γίνει μεγάλος” Εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα1988,σελ,51-55 και 63-80.
*Κράσι Πεδιάδος. Ένα από τα ωραιότερα χωριά του ν. Ηρακλείου, διάσημο τόσο για το φυσικό όσο και το πολιτισμικό του περιβάλλον. Σκαρφαλωμένο στους δυτικούς πρόποδες της Σελένας 1559 μ (οροσειρά της Δίκτης) απέχει 46.3 χλμ. από το Ηράκλειο. Από το 1997 μαζί με τα Μάλια, το Μοχό και τη Σταλίδα συγκροτεί το δήμο Μαλίων.

