Της Χαράς Καπαράκη*
Ο άνθρωπος θεωρείται ένας οργανισμός που βρίσκεται σε διαρκή επίδραση με το περιβάλλον.
Πληροφορίες που σχετίζονται με το περιβάλλον συλλέγονται από τα αισθητήρια όργανα και μεταδίδονται δια μέσου του Κ.Ν.Σ. στα κινητήρια νεύρα που ελέγχουν την κίνηση του σώματος.
Μάθηση γενικά συμβαίνει όταν η δραστηριότητα ενός οργανισμού επιφέρει μια σταθερή αλλαγή στη συμπεριφορά του. Η μάθηση εξαρτάται βασικά από τη δημιουργία συνδέσμων. Όταν μαθαίνουμε, εγκαθιστούμε τύπους συνδέσμων στον εγκεφαλικό φλοιό.
Στην ηλικία των 6 χρόνων, ο εγκέφαλος έχει το 20% του μεγέθους του εγκεφάλου του ενηλίκου. Οι περισσότεροι σύνδεσμοι με τους δέκτες και τους πομπούς λειτουργούν και ο φυσικός μηχανισμός που αναλαμβάνει την ανάγνωση υπάρχει. Αυτό που δεν υπάρχει είναι οι σύνδεσμοι στο φλοιό του εγκεφάλου που μπορούν να σχηματισθούν μόνο με την εμπειρία και την επίδραση του περιβάλλοντος π.χ. με τον δάσκαλο, ενώ διδάσκει την ανάγνωση.
Αν δεν υπάρχουν ερεθίσματα, οι σύνδεσμοι δεν θα σχηματισθούν και οι τύποι συμπεριφοράς δεν θα εξελιχθούν.
Το βρέφος δηλαδή, δεν θα μπορούσε να μάθει, γιατί από τη μια τα νευρικά του κύτταρα δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως και από την άλλη του λείπουν οι σύνδεσμοι του εγκεφαλικού φλοιού οι οποίοι μπορούν να σχηματισθούν μόνο με την εμπειρία.
Η γνώση της διαδικασίας της μάθησης βοηθά τους θεραπευτές να βοηθούν τους ασθενείς να υπερνικούν τα ανώμαλα πρότυπα της συμπεριφοράς τους.
Μνήμη θεωρείται η ψυχική εκείνη ικανότητα για εγχάραξη, διατήρηση, ανάπλαση και αναγνώριση των όσων έχουν εντυπωθεί ψυχικών στοιχείων, μετά την παύση του ερεθίσματος.
Στους παράγοντες που την επηρεάζουν θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν, η καλή αντίληψη - η κατανόηση, η κατάληψη δηλαδή - το ενδιαφέρον και η συναισθηματική κατάσταση του ατόμου.
Ο άνθρωπος σαν σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών έχει ένα ανώτατο όριο ως προς την ποσότητα του χρόνου και ως προς τον ρυθμό που μπορεί να τις επεξεργασθεί.
Σήμερα πιστεύεται ότι λιγότερο από 1% των ερεθισμών που διεγείρουν τα αισθητήρια συστήματα ανά δευτερόλεπτο φθάνει στη συνείδηση, ή στη συνειδητή ενημερότητα όπως θα λέγαμε και απ’ αυτό το 1% μπορεί να επιτύχει διαρκερέστερη συγκράτηση.
΄Ετσι ο οργανισμός επειδή δεν μπορεί να επεξεργασθεί όλους τους ερεθισμούς, επιλέγει εκείνα τα εισιόντα που θέλει ή πρέπει να επεξεργασθεί.
Οι πιο πρόσφατες μελέτες έχουν κατατάξει τη μνήμη, σε: α) αισθητήρια, β) βραχύχρονη, και γ) μακρόχρονη.
Το χαρακτηριστικό της αισθητήριας μνήμης είναι ότι δεν έχει ακόμα κατηγοριοποιήσει τον ερεθισμό. Περιλαμβάνει τα εξωτερικά, φυσικά χαρακτηριστικά του ερεθισμού, χωρίς να τον έχει ακόμα κατηγοριοποιήσει σε π.χ. πουλί, τραπέζι, κλπ.
Η βραχύχρονη μνήμη είναι το ψυχολογικό παρόν και στη βραχύχρονη μνήμη συντελείται η συνειδητή επεξεργασία.
Στη μακρόχρονη μνήμη μελετήθηκαν βασικά οι δυο παράγοντες, αυτοί: α) της ανάκλησης, και β) της αναγνώρισης.
Στις διαταραχές της μνήμης περιλαμβάνονται: α) η αμνησία, - μερική και καθολική, β) η υπερμνησία, και γ) η παραμνησία.
Οι άνοιες και η σχετικά πρόσφατα σε ταξινόμηση Νόσος του Alszheimer εμπίπτουν και εμπεριέχονται στις άνοιες, κλινικά ξεχωριστά κεφάλαια.
* Η Χαρά Καπαράκη είναι ψυχολόγος M.Sc.

