Συνέντευξη στην Άννα Παπαδοκωστάκη

Το... δώρο μας για τους φτωχούς

Ο Μιχ. Μπλέτσας μιλά στην “Π” για το φθηνό λάπτοπ


Μοιάζει με παιδικό παιγνίδι, έτσι όπως είναι μικρό και με έντονο ανοιχτό (λαχανί) πράσινο χρώμα. Είναι το φθηνό λάπτοπ που σχεδίασε ο Xανιώτης επιστήμονας της Πληροφορικής Μιχάλης Μπλέτσας στο Media Lab του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης, το οποίο διευθύνει ο επίσης Έλληνας Νίκολας Νεγρεπόντε.

Αυτό το μικρό φορητό κομπιούτερ των 100 δολαρίων (αν και κοστίζει ακόμα 169 δολάρια) θα αποτελέσει ένα εκπαιδευτικό εργαλείο στα χέρια των μαθητών, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες όπου δεν υπάρχει οικονομική δυνατότητα προμήθειας υπολογιστών από τα νοικοκυριά.

Η ιδέα του Νεγρεπόντε για τον φτηνό υπολογιστή έγινε πραγματικότητα το 2005 και όπως ήταν αναμενόμενο ακολούθησαν και άλλοι, καθώς φαίνεται να ανοίγεται μια τεράστια αγορά παγκοσμίως για τη διάθεση του, μέσω συμφωνιών με κυβερνήσεις.

Ο Μιχάλης Μπλέτσας, μόλις 40 ετών, βρέθηκε χθες στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος σε ένα επιστημονικό συνέδριο στο ΤΕΙ, όπου μίλησε για αυτό το μικρό υπολογιστή και απάντησε σε ερωτήσεις Ελλήνων και ξένων επιστημόνων, πολλοί από τους οποίους ζήτησαν να φωτογραφηθούν μαζί του. Λίγο αργότερα, απαντώντας σε ρωτήσεις της «Π», ανέφερε ότι η ελληνική κυβέρνηση αν και έχει υποσχεθεί να παραγγείλει τέτοιους υπολογιστές δεν έχει ακόμα προχωρήσει σε συμφωνία, για να διευκρινίσει αμέσως, ότι το ΜΙΤ, δεν έχει να κερδίσει ούτε ένα δολάριο από τις παραγγελίες, καθώς είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός και ότι καλύπτει το κόστος παραγωγής τους από δικά του κονδύλια και χορηγίες.

«Π»: Πώς ξεκίνησε αυτή η ιδέα του φτηνού υπολογιστή;

Η ιδέα υπήρχε υποσυνείδητα σε όλους μας γιατί όλοι μας, πιστεύαμε ότι οι υπολογιστές ταιριάζουν απόλυτα στην εκπαίδευση και ο Νίκολας Νεγρεπόντε αποφάσισε να επεκτείνει αυτή την ιδέα, έτσι ώστε κάθε μαθητής να έχει το δικό του μικρό υπολογιστή. Όταν έκτισε ένα σχολείο για φτωχά παιδιά στην Καμπότζη «κόλλησε» στο κόστος των υπολογιστών. Ακόμα και το γεγονός ότι δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα θα μπορούσε να λυθεί με μια γεννήτρια. Το σχολείο, κόστισε 15.000 δολάρια, βρήκε δασκάλους και τους πλήρωνε τα έξοδα, έφερε το ίντερνετ στη μέση της ζούγκλας, όμως δεν ήθελε να βάλει πέντε υπολογιστές στο σχολείο. Ήθελε ο υπολογιστής να ενσωματωθεί στην καθημερινότητα του κάθε μαθητή, όπως το βιβλίο του. Άλλωστε, όσοι μάθαμε υπολογιστές, μάθαμε στα δικά μας κομπιούτερ, όταν μας τα αγόρασαν οι γονείς μας. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα, του φτηνού ατομικού υπολογιστή.

«Π» Υπάρχει ενδιαφέρον για την προμήθεια του από κυβερνήσεις για τις εκπαιδευτικές ανάγκες των σχολείων των χωρών τους;

Η ανταπόκριση είναι πολύ σημαντική. Βέβαια, υπάρχει σημαντική διαφορά από το να κάνει ο Νικολας μια χειραψία με τον πρωθυπουργό μιας χώρας, μέχρι να υπογραφεί η συμφωνία. Όσο πιο μεγάλη και δημοκρατική είναι μια χώρα τόσο πιο δύσκολο είναι να υπογραφούν συμφωνίες γιατί οι αποφάσεις υπόκεινται σε έλεγχο.

Υπάρχουν συμφωνίες, αλλά ξαφνικά αποκτήσαμε ανταγωνισμό. Εκεί που δεν υπήρχε κανείς άλλος και η Ιντελ (η μεγαλύτερη εταιρεία επεξεργαστών στον κόσμο) μας κορόιδευε λέγοντας ότι φτιάχνουμε «παιγνιδάκια», έφτιαξε ένα ίδιο «παιγνιδάκι», το οποίο όμως δεν έχει προηγμένη τεχνολογία, όπως το δικό μας, και μας ακολουθεί προσπαθώντας να μας ανταγωνιστεί. Βέβαια τα καταφέρνουν πολύ καλά, είναι μεγαλύτεροι, μπορούν να κάνουν μεγαλύτερες προσφορές, προσφέρουν πακέτα που περιλαμβάνουν και την εκπαίδευση των δασκάλων, κάτι που δεν χρειάζεται, γιατί χάνεται ο στόχος.

«Π» : Η παραγωγή σας πού γίνεται;

Η παραγωγή σε τέτοια προϊόντα είναι οργανωμένη οριζόντια. Για παράδειγμα η εταιρεία που έχει φτιάξει το κασετόφωνο σας, απλώς το σχεδίασε ή μπορεί να μην έκανε ούτε αυτό. Η κατασκευή, γίνεται εκεί που υπάρχουν φτηνά εργατικά, όπως στην Κίνα. Υπάρχουν πολλοί κατασκευαστές. Για παράδειγμα οι φορητοί υπολογιστές φτιάχνονται από τρία εργοστάσια.

«Π»: Ποιο είναι το κόστος κατασκευής αυτού του λάπτοπ;

Είναι 169 δολάρια και το δίδουμε στην ίδια τιμή. Αν δεν τα αναβαθμίσουμε και τα αφήσουμε σταθερά για δύο χρόνια και μόνο το γεγονός ότι η τιμή των ημιαγωγών πέφτει 25% το χρόνο-το 60% του κόστους είναι οι ημιαγωγοί- χωρίς να κάνουμε τίποτα, η τιμή του θα πέσει. Αν δεν είχαμε κάνει την αναβάθμιση την οποία κάναμε γιατί μας το ζήτησαν οι πελάτες μας, το κόστος θα ήταν 130 δολάρια.

«Π»: Ποιες χώρες έχουν ενδιαφερθεί; Η Ελλάδα είναι ανάμεσα σε αυτές;

Έχουν ενδιαφερθεί οι περισσότερες χώρες. Η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες που έδειξαν ενδιαφέρον, αλλά δεν έχει προχωρήσει η συνεργασία. Ξέρετε στην εκπαίδευση είναι δύσκολο να ξοδέψει κάποιος χρήματα, αφού ξέρουμε ότι τα κονδύλια είναι περιορισμένα. Η κυβέρνηση έχει πεί ότι θα προχωρήσει στην αγορά των λάπτοπ και περιμένουμε.

«Π»: Αυτός ο υπολογιστής, αν διατίθετο στο εμπόριο πόσο θα κόστιζε;

Είναι δύσκολο να υπολογίσει κανείς αλλά θα έλεγα γύρω στα 300 δολλάρια.

«Π»: Γενικά το κόστος αγοράς των υπολογιστών είναι μεγάλο. Πόσο απέχει το κόστος κατασκευής από την εμπορική αξία;

Παρεμβάλλονται πολλά χέρια. Τα υλικά είναι ακριβά, η μεταφορά τους, η υποστήριξη, η διαφήμιση, η προώθηση, κοστίζουν πολύ. Εμείς τα βγάζουμε όλα αυτά από τη μέση. Όταν θέλεις να κάνεις αυτή τη δουλειά με τη σχολεία , δεν χρειάζεται όλη αυτή η διαδικασία. Κάνουμε μια μαζική παραγγελία η οποία δεν θα πάει σε κανένα μαγαζί, δεν θα χρειαστεί προώθηση, και έτσι το κόστος πέφτει. Πρόκειται για ένα προϊόν «υπερχονδρικής».

«Π»: Έχετε βρεθεί σε σχολεία κατά τη διανομή των λάπτοπ; Τι κλίμα υπάρχει;

Ενθουσιασμός. Τα παιδιά σε δύο μέρες έχουν μάθει και το δείχνουν στους πιο μικρούς. Για παράδειγμα στη Βραζιλία, είδα ότι μέσα σε τρεις μέρες, τα παιδιά της μεγαλύτερης τάξης μάθαιναν τους μικρότερους μαθητές. Τους δίνουμε μια σύνθετη εργασία, να βρουν πληροφορίες και φωτογραφίες για ένα θέμα και να γράψουν μια αναφορά.

«Π»: Πώς δουλεύει ;

Με επαναφορτιζόμενες μπαταρίες. Η διάρκεια είναι από 3 έως 14 ώρες, ανάλογα με το τι κάνει κάποιος.

Υπάρχει σχεδιασμός για χαμηλού κόστους «σέρβερ» για κάθε σχολείο επειδή ο υπολογιστής δεν έχει σκληρό δίσκο. Φτιάχνουμε χαμηλού κόστους αναμεταδότες για να δημιουργήσουμε σε ένα χωριό στοιχειώδη τηλεπικοινωνιακή υποδομή και εξωτερικές κεραίες για τα λάπτοπ ώστε όταν είναι μέσα σε ένα δωμάτιο να τοποθετείται η κεραία στο παράθυρο και να υπάρχει καλύτερη επικοινωνία.

Το λάπτοπ εκπέμπει με 30 μιλιβατ, 100 φορές λιγότερο από το κινητό. Επομένως αν δεν «βλέπει» το άλλο λάπτοπ, δεν μπορούν να επικοινωνήσουν.

«Π»: Πόσα έχετε δώσει;

Αυτή τη στιγμή έχουμε μοιράσει 4000 κομμάτια, δεν έχουμε πουλήσει. Η Βραζιλία κάνει τώρα ένα διαγωνισμό και θα πάμε και εμείς. Στις δοκιμές που γίνονται στα σχολεία και στις επιδείξεις χρησιμοποιούν το δικό μας λάπτοπ.

«Π»: Εσείς τι κερδίζετε από όλη αυτή τη δραστηριότητα;

Τίποτα. Τα χρήματα θα πάνε για την πληρωμή του κατασκευαστή. Εμείς είμαστε μη κερδοσκοπικός οργανισμός και έχουμε το μισθό μας. Εφόσον δεν έχουμε πιάσει το στόχο μας που είναι να κοστίζει 100 δολάρια το λάπτοπ, θα πάμε πάλι πίσω στους χορηγούς. Το κόστος για τα πλαστικά καλούπια είναι 600.000 δολάρια. Εμείς τα έχουμε πληρώσει ήδη από τις χορηγίες. Εμείς δίνουμε στις κυβερνήσεις τη δυνατότητα- αφού δεν θα παραδοθούν όλα σε μια φουρνιά- να ελέγχουν ανά τρίμηνο το κόστος των υλικών και αυτή την τιμή θα πληρώσουν. Μπορεί σε τρεις μήνες η τιμή να έχει πέσει κατά τρία δολάρια. Θα τους τα κόψουμε όταν τους παραδώσουμε τα λάπτοπ.

«Π»: Πώς βρεθήκατε με τον Νίκολας Νεγρεπόντε;

Εγω δούλευα στο Μedia Lab, το 1995 σε θέματα δικτύωσης. Κάναμε πολλά προγράμματα μαζί , ιδίως σε απομακρυσμένες περιοχές και όταν έψαχνε μερικούς ανθρώπους να προχωρήσουν αυτό το πρόγραμμα του φτηνού υπολογιστή σκέφτηκε εμένα πρώτα.

Είμαστε 15 άτομα και τα κάνουμε όλα. Μέχρι που πακετάρουμε τα λάπτοπ σε κιβώτια για να τα στείλουμε σε σχολεία.