
Η επιστήμη οδηγεί την κοινωνία
Ο Νομπελίστας καθηγητής Peter Agre μιλά στην “Π”
“Η επιστήμη είναι το φως της αλήθειας αλλά σε καμία περίπτωση δεν μας λέει το ηθικό της δίδαγμα”
“Ο ρόλος της επιστήμης είναι να λέει και όχι να κρίνει την αλήθεια”
“O επιστήμονας δεν πρέπει να αναλαμβάνει ακατανόητες στατιστικές σε σκονισμένα εργαστήρια, πρέπει να συνεισφέρει πρακτικά στο κοινωνικό σύνολο”
Ο Νομπελίστας Peter Agre έδωσε χθες διάλεξη στο αμφιθέατρο του Ι.Τ.Ε. με θέμα «Η ζωή στην επιστήμη: τα επιτεύγματα της επιστήμης από την κοινωνική επένδυση».
Με αφορμή αυτή την ομιλία η «Π» μίλησε με τον κ.Agre και ανέλυσε τον ρόλο του επιστήμονα στην σημερινή κοινωνία, την αλληλοεπίδραση της Εκκλησίας και της επιστήμης καθώς και τους σκοπούς του επιστήμονα όπως είναι, ήταν και θα έπρεπε να είναι. Ο Peter Agre απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις και υπερασπίστηκε την επιστήμη σαν οδό προς την εξιχνίαση της αλήθειας, αφού όπως μας είπε «η επιστήμη είναι το φως της αλήθειας αλλά σε καμιά περίπτωση δεν μας λέει το ηθικό της δίδαγμα…».
Ο κ.Agre υποστήριξε πως η κοινωνία αναπτύσσεται με την αναβάθμιση της επιστήμης αφού η τελευταία είναι απαραίτητη προϋπόθεση της ανθρώπινης διαβίωσης και στάθηκε υπέρ της εισχώρησης των επιστημόνων σε σχετικά με το αντικείμενο τους θέματα σε κυβερνητικές θέσεις. Τέλος χαρακτήρισε την επιστήμη σαν μια άλλοτε καταστροφική κι άλλοτε λυτρωτική δύναμη που δεν θα πρέπει να εχθρεύεται τα θρησκευτικά πιστεύω του εκάστοτε έθνους.
Eρώτηση: Πολλοί μεγάλοι άνθρωποι των γραμμάτων και της επιστήμης, όπως ο Φλέμινγκ, ο Σαρτρ και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν έχουν κερδίσει το βραβείο Νόμπελ, πώς σας κάνει να αισθάνεστε το ότι μοιράζεστε την ίδια τιμή με αυτούς;
Απάντηση: Υπερήφανος φυσικά και σκέψου ότι δεν ήταν δικιά μου ιδέα (γέλια…). Ήταν ο Μπερνάρντ Σο νομίζω που είπε πως «μπορώ να συγχωρήσω τον Αλφρέδο Νόμπελ που ανακάλυψε τον δυναμίτη αλλά μόνο ένα τέρας θα ανακάλυπτε τα βραβεία Νόμπελ», και είχε δίκιο, δημιουργούν απίστευτες προσδοκίες και απαιτήσεις από εσένα.
Ερ.: Θα μπορούσατε με απλά λόγια να μας εξηγήσετε την ανακάλυψη που σας χάρισε το βραβείο Νόμπελ;
Απ.: Λοιπόν, το νερό είναι το συστατικό της ζωής. Τα σώματα μας είναι φτιαγμένα από αυτό όπως και τα φυτά. Για να κινείται αυτό το νερό το σώμα μας έχει οργανώσει ένα υδραυλικό σύστημα που επιτρέπει στο νερό να μπαίνει και να βγαίνει γρήγορα από τα μόρια. Αυτό το υδραυλικό σύστημα πρέπει να περάσει είτε για να ιδρώσουμε, είτε για να δακρύσουμε, είτε για να κάνουμε οποιανδήποτε άλλη λειτουργία του σώματος το περιλαμβάνει, από μεμβρανοειδείς πρωτεΐνες που ονομάζονται Aquaporins, είναι μια θεμελιώδης και κοινή διαδικασία του σώματος. Η ούρηση κι η εφίδρωση είναι αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας. Ουσιαστικά αφορούν την λειτουργία των εσωτερικών καναλιών νερού που ρυθμίζουν την κατανομή του νερού στο ανθρώπινο σώμα. Η ανακάλυψη αυτών των πρωτεϊνών μου έφερε το Νόμπελ.
Ερ.: Θα σας πάω σε κάτι πιο φιλολογικό τώρα. Σε σχέση με την σημερινή σας διάλεξη πιστεύετε πως η επιστήμη ανθεί με την εξέλιξη της κοινωνίας ή το αντίθετο;
Απ.: Πιστεύω πως η εξέλιξη της κοινωνίας βασίζεται στην επιστήμη. Δύο με τρεις χιλιάδες χρόνια πριν δεδομένης της εξυπνάδας των τότε προγόνων σας, όπως φαίνεται στα Ομηρικά έπη, οι ζωές των ανθρώπων ήταν τελείως διαφορετικές. Οι άνθρωποι πέθαιναν νέοι, είχαν προβλήματα υγιεινής, μεταδοτικών ασθενειών και διατροφής. Όλες οι αναβαθμίσεις προϋπέθεταν την επιστήμη διότι αυτή συνεισφέρει στο ευ ζην των ανθρώπων. Σήμερα περιμένεις ένα παιδί να γεννηθεί υγιές και να ζήσει τουλάχιστον 80 χρόνια, αυτό είναι το φυσιολογικό, πριν από 2.000 χρόνια δεν ήταν έτσι. Άρα πιστεύω πως η επιστήμη οδηγεί την κοινωνία και έτσι πρέπει να είναι ο επιστήμονας, δεν πρέπει να αναλαμβάνει ακατανόητες στατιστικές σε σκονισμένα δωμάτια, πρέπει να συνεισφέρει πρακτικά στο κοινωνικό σύνολο.
Ερ.: Δεν πρέπει η επιστήμη όμως να έχει τα κατάλληλα κριτήρια ώστε να μην διαταράσσει την φυσική τάξη των πραγμάτων;
Απ.: Μερικώς συμφωνώ με αυτό, η επιστήμη άλλωστε δεν είναι παρά ένα εργαλείο αλλά μπορούμε να έχουμε υγιείς, ευτυχισμένες ζωές χωρίς να διαταράσσουμε την φυσική ισσοροπία των πραγμάτων. Για παράδειγμα για να συναντηθούμε εδώ οδηγήσαμε και οι δύο αμάξια και θα ήταν αδύνατο να συναντηθούμε αν δεν το κάναμε αυτό, θα μας έπαιρνε μέρες. Αυτή η εφεύρεση βοήθησε τον τρόπο ζωής μας αλλά η υπερβολική χρήση της απειλεί το περιβάλλον και για αυτό η επιστήμη πρέπει να μπορεί να δίνει λύσεις στα προβλήματα που δημιουργεί.
Ερ.: Θα ήσασταν όμως υπέρ της εμπλοκής της επιστήμης σε διαδικασίες που αντικαθιστούν την φυσιολογική ροή των πραγμάτων; Αν μπορούσαμε λόγου χάρη να επέμβουμε στο νευρικό μας σύστημα με τέτοιο τρόπο ώστε, χωρίς να υπάρχει ψυχολογικό πρόβλημα, να αυξήσουμε την ευφορία μας θα ήσασταν υπέρ;
Απ.: Όχι, υπάρχουν φυσιολογικοί τρόποι να το πετύχουμε αυτό. Τα παιδιά πρέπει να παίζουν και να γελάνε και εμείς να διασκεδάζουμε. Μόνο σε περιπτώσεις προβλημάτων η επιστήμη δέχεται να επέμβει με διορθωτικό αυτή τη φορά τρόπο.
Όπως στην Διπολική διαταραχή και στην κατάθλιψη, εκεί για κάποιους ανθρώπους τα φάρμακα είναι λύση αλλά δεν υπάρχει το χάπι του «1984» για όλους τους άλλους και μάλλον καλό είναι αυτό. Όσο λιγότερα χάπια τόσο καλύτερα.
Ερ.: Πως λοιπόν μπορεί η επιστήμη και ο επιστήμονας ισσοροπημένα να προσφέρει στο κοινωνικό σύνολο;
Απ.: Το απόγευμα θα είναι σε αυτό το αμφιθέατρο που καθόμαστε τώρα 200 -300 άνθρωποι. Αν τους ρωτήσω αν έχουν περάσει κάποια σοβαρή εγχείρηση θα σηκωθούν 20 - 30 χέρια. Αν ρωτήσω πόσοι έχουν πάρει αντιβιοτικά για σοβαρή ασθένεια θα αποκριθούν περισσότεροι, αν δεν είχαμε εξελίξει την επιστήμη όλοι αυτοί θα ήταν νεκροί αλλά τώρα περιμένουμε να αναρρώσουν μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα. Η προσωπική υγιεινή είναι επίσης ένα θέμα. Πριν και μετά από κάθε εξέταση ο γιατρός πλένει τα χέρια του, παλιότερα μη γνωρίζοντας τις συνέπειες οι μεταδοτικές ασθένειες είχαν σαν κύρια πηγή μόλυνσης τους ίδιους τους γιατρούς.
Ο επιστήμονας είναι ένας επιτηρητής και το εργαλείο του είναι η επιστήμη.
Ερ.: Ποιος είναι λοιπόν ο ρόλος του πρακτικά στα κοινά και ιδιαίτερα στις μέρες μας στο πλαίσιο ενός κυβερνητικού οργανισμού;
Απ.: Η θέση του κατά τη γνώμη μου είναι αυτή του κυβερνητικού συμβούλου. Δυστυχώς στην Αμερική απέχουμε πολύ από αυτό το μοντέλο όμως. Η κυβέρνηση σε πολλά επιστημονικά θέματα έχει θέσει υπεύθυνο το Κογκρέσο και άλλους αναρμόδιους κυβερνητικούς μηχανισμούς οι οποίοι φυσικά αποφασίζουν με βάση στυγνές οικονομικές θεωρίες και πρακτικές. Ο κλασικός αντίλογος του Λευκού Οίκου σε επιστημονικά θέματα είναι «δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα δίχως να υποσκελίσουμε την οικονομία» αλλά υπάρχουν ζητήματα που η επιστήμη θα έπρεπε να έχει τον πρώτο λόγο.
Ερ.: Μπορείτε να μας δώσετε δύο αντίθετα παραδείγματα; Ένα όπου η επιστήμη ωφέλησε μέσω του κυβερνητικού το κοινωνικό σύνολο και ένα όπου συνέβη το αντίθετο;
Απ.: Παράδειγμα στην Ευρώπη είναι η Γερμανία όπου όλα τα προϊόντα είναι επιστημονικά ελεγμένα και τα μέτρα υγιεινής είναι πολύ αυστηρά. Από την άλλη για να κατανοήσουμε την δύναμη της επιστήμης μπορούμε να κοιτάξουμε στην ναζιστική Γερμανία ή στην Ρωσία του Στάλιν όπου στην πρώτη προκάλεσε γενοκτονία και στην δεύτερη με επικεφαλής τον Λυσσένκο εντελώς λανθασμένα συμπεράσματα.
Ερ.: Στην σύγχρονη εποχή μας ποιος είναι κατά την γνώμη σας ο σκοπός της επιστήμης;
Απ.: Η επιστήμη είναι το φως της αλήθειας. Απλά δεν μας λέει το ηθικό δίδαγμα αυτής της αλήθειας. Εκεί έγκειται και η διαμάχη μας με την Εκκλησία. Αν διαγνώσουμε ένα άρρωστο παιδί σε μια εγκυμοσύνη είναι επιλογή της οικογένειας να το κρατήσει ή όχι. Η επιστήμη λέει την αλήθεια, δεν την κρίνει…
Ερ.: Πιστεύετε πως το δόγμα της Εκκλησίας και η επιστήμη είναι εχθροί;
Απ.: Ιστορικά ναι, αλλά μην ξεχνάμε πως ο Μέντελ ήταν μοναχός. Ήταν υπηρέτης του Θεού και επιστήμονας της γενετικής, πολλοί επιστήμονες είναι θρησκευόμενοι και εγώ πηγαίνω στην εκκλησία δεν έχω όμως τις ίδιες πεποιθήσεις με τους υπολοίπους χριστιανούς, ουσιαστικά κανείς δεν έχει. Η κριτική στην επιστήμη για λόγους εξουσίας δυσκολεύει τη σχέση ανάμεσα στα δύο αντικείμενα, ιδιαίτερα όταν απευθύνεται στα λιγότερο μορφωμένα στρώματα.
Ερ.: Μια τελευταία ερώτηση κ.Agre. Όταν πήρατε το Nobel δηλώσατε πως θα δώσετε ένα μέρος του ποσού στην υπεράσπιση του κ.Thomas Butler, μπορείτε να μας πείτε για αυτήν την ιστορία;
Απ.: Φυσικά, μετά την πτώση των δίδυμων πύργων υπήρξαν αρκετοί θάνατοι από άνθρακα. Η κυβέρνηση των Η.Π.Α. πιέστηκε από το κοινό να συλλάβει τον υπεύθυνο αλλά δεν τα κατάφερε και εκείνο τον καιρό ο ανθρωπιστής επιστήμονας Thomas Butler δούλευε σε μια μελέτη αντιβιοτικών με βάση και τον άνθρακα. Κάποια δείγματα βρέθηκαν να λείπουν και χωρίς περαιτέρω αποδείξεις ο κ. Butler έγινε αποδιοπομπαίος τράγος. Ακόμα προσπαθούμε να αποδείξουμε την αθωότητα του αλλά όσο κυβερνά ο κ. Bush δεν ελπίζουμε τίποτα…

