Η ανάδειξη της γεωλογικής κληρονομιάς της περιοχής, ως αξίας αλλά και οικονομικού κεφαλαίου, αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο λειτουργίας του Φυσικού Γεωπάρκου Ψηλορείτη, ενεργού μέλους του Δικτύου των Ευρωπαϊκών Γεωπάρκων που τελεί υπό την αιγίδα της UNESCO. Η ανάπτυξη του γεωπάρκου είναι φιλική με την παράδοση και την ιστορία της Κρήτης ενώ συντελεί, παράλληλα, στην εξέλιξη της τοπικής κοινωνίας και την ενημέρωση του κόσμου όσον αφορά τη γεωλογική του κληρονομιά.
Η Επιστημονική Σύμβουλος του Φυσικού Πάρκου Ψηλορείτη, Δρ Ζαχαρένια Δ. Σκουλά, Μ.Εng., D.I.C., Ph.D., μιλάει στην «Π» για την προσφορά του Πάρκου στην περιοχή αλλά και τις δράσεις που έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια.
Το Γεωπάρκο
Το Φυσικό πάρκο του Ψηλορείτη βρίσκεται στην κεντρική Κρήτη και περιλαμβάνει την οροσειρά του Ψηλορείτη ή της Ίδης, τους πρόποδες της και τη βόρεια απόληξη της στο Κρητικό πέλαγος, το όρος Κουλούκωνας ή Ταλαία Όρη.
Το πάρκο δημιουργήθηκε από το διαδημοτικό φορέα ανάπτυξης της περιοχής. το ΑΚΟΜΜ "Ψηλορείτης", ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση του ενώ το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στηρίζει επιστημονικά το πάρκο.
Βασικά στοιχεία του είναι το Γεωπάρκο, το σύνολο των γεωλογικών μνημείων της περιοχής, το μοναδικό φυσικό του περιβάλλον, με τον πλούτο και το μεγάλο ενδημισμό των ειδών ,και το πολιτισμικό του περιβάλλον, η κουλτούρα, η ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα που αναδεικνύουν τη διαχρονική και αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης στον Ψηλορείτη.
Εξετάζοντας τον Ψηλορείτη από την σκοπιά της γεωλογίας, μπορεί κανείς να παρατηρήσει όλους τους τύπους των ποικίλων πετρωμάτων που συνθέτουν το νησί, από πετρώματα που σχηματίστηκαν στα βάθη των αρχαίων ωκεανών, την ψύξη της λάβας, ως πετρώματα που σχηματίστηκαν στα έγκατα της γης και στη συνέχεια αναδύθηκαν στην κορυφή της Μεσογείου. Ακόμα ο επισκέπτης μπορεί να παρατηρήσει μέσα σε αυτά, ίχνη της ζωής των παλιότερων γεωλογικών εποχών και να ανακαλύψει από τα απολιθωμένα κοχύλια και όστρακα ότι οι κορυφές του Ψηλορείτη ήταν κάποτε σκεπασμένες από θάλασσα.
Στο πολύπλοκο και δαιδαλώδες αυτό μωσαϊκό των πετρωμάτων και των μορφολογικών χαρακτηριστικών σχηματίστηκαν πλήθος σπηλαίων και φαραγγιών που αναδεικνύουν την ομορφιά και την αξία του Ψηλορείτη στο πέρασμα των αιώνων, όπως το Ιδαίον Άντρον, τα σπήλαια Καμαρών, Σφεντόνι Ζωνιανών, Μελιδονίου, το σπηλαιοβάραθρο Ταφκούρα, το σπήλαιο Λαβυρίνθου, το φαράγγι Γέργερης-Ζαρού, το φαράγγι των Καμαρών, το Αγιοφάραγγο. Στην οροσειρά του Ψηλορείτη, μπόρεσαν να βρουν καταφύγιο και να εξελιχθούν σπάνιες μορφές ζωής που δημιούργησαν ενδημικά είδη φυτών και ζώων.
Το πάρκο έχει επιστημονικό προσωπικό ενώ συνεργάζεται, μεταξύ άλλων, και με τον Δρ Χαρ. Φασουλά, εκπρόσωπο του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.
Δραστηριότητες
Γύρω από την προώθηση της λαϊκής τέχνης και την ανάδειξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των προϊόντων της περιστρέφονται οι κυριότερες δράσεις των υπευθύνων του Γεωπάρκου.
Το ΑΚΟΜΜ "Ψηλορείτης", στην προσπάθειά του να αναδείξει τη λαϊκή τέχνη, επιθυμεί να κατοχυρώσει ένα εμπορικό, τοπικό σήμα προέλευσης, το οποίο θα χρησιμοποιούν καλλιτέχνες αλλά και οι άνθρωποι του πάρκου. «Προσπαθούμε να συνειδητοποιήσουμε όλοι την ενιαία ταυτότητα μας, ότι είμαστε «Ψηλοριθιανοί», ο τόπος έμπνευσής μας είναι ο ίδιος και τα δημιουργήματά των καλλιτεχνών έχουν κοινές αφορμές», σχολιάζει σχετικά η κ. Σκουλά.
Σημαντική είναι, ακόμα, η εκδοτική δραστηριότητα που έχει αναπτυχθεί και περιλαμβάνει, εκτός από τα διάφορα ενημερωτικά φυλλάδια, την τρίμηνη εφημερίδα με τίτλο «Ενημερωτικό δελτίο φυσικού πάρκου Ψηλορείτη» ενώ αναμένεται να κυκλοφορήσει μία πολυτελής έκδοση που στόχος της θα είναι η ανάδειξη της γεωλογίας της περιοχής.
Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην περιβαλλοντική εκπαίδευση με διάφορα προγράμματα που υλοποιούνται από το Πάρκο σε συνεργασία με το Δήμο Ανωγείων και το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της περιοχής. Ένα πρόγραμμα που πραγματοποιείται ονομάζεται «Ενδημισμός- Οροπέδια», το πρώτο κομμάτι έχει ως στόχο τα παιδιά να μάθουν για τα είδη των φυτών που συναντώνται μονάχα στον Ψηλορείτη και να εκτιμήσουν το φυσικό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν ενώ το δεύτερο κομμάτι περιλαμβάνει μία επιστημονική προσέγγιση για τον τρόπο γένεσης και την εξέλιξη των Οροπεδίων. Επιπλέον, υπάρχει το πρόγραμμα «Οι δρόμοι του νερού» που εξηγεί στους μικρούς μαθητές πού καταλήγουν τα χιόνια του Ψηλορείτη.
Τέλος, το Πάρκο φιλοξενεί κάθε χρόνο πολλούς επισκέπτες ενώ στο χώρο του πραγματοποιούνται εκπαιδευτικές εκδρομές από διάφορα πανεπιστήμια του εξωτερικού.
Το Δίκτυο
Το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Γεωπάρκων δημιουργήθηκε το 2000 ως αποτέλεσμα της ανάγκης για στενότερη συνεργασία μεταξύ φορέων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προώθηση της ανάδειξης γεωλογικών μνημείων και της τοπικής ανάπτυξης μέσω του γεωτουρισμού. Στο δίκτυο συμμετείχαν αρχικά τέσσερις φορείς από ισάριθμες Ευρωπαϊκές χώρες, το γεωλογικό-παλαιοντολογικό πάρκο της Haute Provence (Γαλλία), τo ηφαιστειακό γεωπάρκο του Άιφελ (Γερμανία), τo γεωλογικό –παλαιοντολογικό πάρκο του Μaestrazgo (Ισπανία) και το Απολιθωμένο Δάσος Λέσβου (Ελλάδα). Το 2001 υπογράφηκε σύμβαση συνεργασίας με την UNESCO σύμφωνα με την οποία τα Δίκτυο των Ευρωπαϊκών Γεωπάρκων λειτουργεί υπό την αιγίδα του Διεθνούς Οργανισμού. Το Φυσικό Πάρκο Ψηλορείτη εντάχθηκε το 2001 στο Δίκτυο.
Στην πορεία, άρχισε να αποκτά διεθνές ενδιαφέρον κι έτσι σήμερα υπάρχει το Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων με πενήντα μέλη, τα οποία επαναξιολογούνται κάθε τρία χρόνια.
