
δημάρχου Χερσονήσου, μέλους εκτελεστικής επιτροπής ΕΣΔΑΚ
Η διαχείριση των απορριμμάτων τίθεται πλέον πιο επιτακτική παρά ποτέ και οι όποιες λύσεις, είναι δυνατόν να εξευρεθούν μόνο όταν παραμερίσουμε τον τοπικισμό και τον λαϊκισμό και αναλάβουμε ο καθένας τις ευθύνες που του αναλογούν απέναντι στην κοινωνία και στις επόμενες γενεές.
Από την δεκαετία του 70 άρχισαν να αναπτύσσονται οι τεχνολογίες της ανακύκλωσης των απορριμμάτων , με σκοπό την μείωση του όγκου , την εξοικονόμηση πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος. Οι τεχνολογίες αυτές, για την αποτελεσματική τους εφαρμογή προϋποθέτουν πρωτίστως την διαλογή των απορριμμάτων στην πηγή, δηλαδή μέσα στο σπίτι μας , στην εργασία μας , σε όλες μας τις δραστηριότητες. Μετά από αυτό το πρώτο και σημαντικότερο στάδιο στην αλυσίδα της διαχείρισης των απορριμμάτων η συνέχεια είναι απλή και αποτελεσματική.
Η θεώρηση των πραγμάτων όπως περιγράφεται παραπάνω αποτελεί βίωμα και κοινή πρακτική για τις ανεπτυγμένες χώρες του ευρωπαϊκού βορρά.
Στον αντίποδα των παραπάνω θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την κατάσταση στη χώρα μας:
Εδώ υπάρχουν πάνω από χίλιες ανεξέλεγκτες χωματερές ( και χιλιάδες μικρότεροι σκουπιδότοποι σε ρέματα και χέρσα γη ) . Οι χωματερές αυτές αποτελούν την σημαντικότερη πηγή έκλυσης διοξινών, επιβαρύνοντας την τροφική αλυσίδα και τελικά την υγεία την δική μας και των παιδιών μας. Ορθά αποτελεί πολιτική επιλογή το κλείσιμο όλων των παράνομων και ανεξέλεγκτων χωματερών ως τα τέλη του 2007.
Το μεγάλο ερώτημα βέβαια είναι τι θα τις αντικαταστήσει . Μια από τις προτεινόμενες επιλογές είναι η καύση των απορριμμάτων , την οποία προωθούν με ιδιαίτερο ζήλο εταιρίες από όλο τον κόσμο σε πολλούς δήμους της χώρας και του νησιού μας.
Οι τεχνολογίες θερμικής επεξεργασίας απορριμμάτων που εφαρμόζονται σήμερα είναι:
• Καύση
• Πυρόλυση
• Αεριοποίηση
Πρόκειται για την θερμική επεξεργασία των απορριμμάτων σε υψηλές θερμοκρασίες περίπου 800 ο C . Η αποτέφρωση μετατρέπει τα απόβλητα σε θερμότητα , εκλύει αέρια στην ατμόσφαιρα και παράγει τέφρα.
Τα αέρια που παράγονται και εκλύονται στην ατμόσφαιρα είναι τα όξινα αέρια όπως το υδροχλώριο , το διοξείδιο του θείου, τα οξείδια του αζώτου (ΝΟχ) και το διοξείδιο του άνθρακα, επίσης διοχετεύονται σημαντικές ποσότητες διοξινών και φουρανίων στην ατμόσφαιρα , που θεωρούνται από τους σοβαρότερους κινδύνους για την δημόσια υγεία.
Οι διοξίνες και τα φουράνια είναι αλογονομένες οργανικές ενώσεις και έχει αποδειχθεί ότι συσσωρεύονται στους ανθρώπους και τα ζώα πρώτιστα στους λιπαρούς ιστούς με την πάροδο του χρόνου . Λόγω της μακράς βιολογικής τους ζωής ( 7 χρόνια στους ανθρώπους ) και της χαμηλής διαλυτότητας τους μπορούν να συσσωρευτούν στους ιστούς και φθάσουν σε επικίνδυνα επίπεδα.
Είναι χημικές ουσίες με υψηλή τοξικότητα , από τις βασικές αιτίες καρκινογένεσης.
Τα στερεά απόβλητα που παράγονται είναι η ιπτάμενη τέφρα που διοχετεύεται στην ατμόσφαιρα μαζί με τα αέρια της καύσης και η τέφρα του πυθμένα . Το συνολικό ποσό της τέφρας κυμαίνεται από 15 – 25 % κατά βάρος επί της αρχικής ποσότητας των στερεών αποβλήτων και η ιπτάμενη τέφρα ανέρχεται σε ποσοστό 10 – 20 % της συνολικής τέφρας . Η ιπτάμενη τέφρα είναι πολύ επικίνδυνη , σε σχέση με την τέφρα του πυθμένα επειδή περιέχει τα τοξικά μέταλλα όπως ο Μόλυβδος , το κάδμιο, ο χαλκός, και ο ψευδάργυρος καθώς επίσης και τις διοξίνες και φουράνια.
Η τέφρα από τον πυθμένα επειδή περιέχει σημαντικά επίπεδα επικίνδυνων υλικών πρέπει να διατίθεται σε ειδικούς χώρους υγειονομικής ταφής για την διαφύλαξη των υπόγειων υδάτων και της ευρύτερης περιοχής διάθεσης.
Για τον έλεγχο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και την διοχέτευση των επικίνδυνων υλικών στα αποδεκτά επίπεδα από το νόμο είναι απαραίτητο να εξοπλιστεί ο αποτεφρωτήρας με αντιρρυπαντικές διατάξεις υψηλής πολυπλοκότητας , πολύ υψηλού κόστους εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης.
Εκτός από την ρύπανση μείζονος σημασίας που αναφέρθηκε παραπάνω είναι υπό εξέταση και η όχληση που θα προκαλέσουν οι αποτεφρωτήρες στην ευρύτερη περιοχή εγκατάστασης και οφείλονται στις οσμές που εκλύονται .Τα απόβλητα πρέπει να αποθηκεύονται σε κλειστούς χώρους με αρνητική πίεση ώστε να αποφεύγεται η διαρροή αερίων προς τα έξω.
Η χρήση των αποτεφρωτήρων για την διαχείριση των στερεών αποβλήτων είναι, για την σύγχρονη εποχή και την τεχνολογία αιχμής που διαθέτουμε στα θέματα ανακύκλωσης, τεχνικά και οικονομικά μη βιώσιμη.
Οι αρνητικές επιπτώσεις και τα προβλήματα που μπορεί να προκληθούν αναφέρονται συνοπτικά στα παρακάτω τέσσερα σημεία:
• Σοβαρά προβλήματα για την δημόσια υγεία που οφείλονται στην διοχέτευση στο περιβάλλον των διοξινών , φουρανίων και βαρέων μετάλλων.
• Υψηλό κόστος κατασκευής και κυρίως λειτουργίας της καύσης.
• Η παραγόμενη ενέργεια από την καύση χρησιμοποιείται σε μεγάλο ποσοστό για την λειτουργία των συστημάτων για την απορύπανση των παραγόμενων αερίων. Απαραίτητη προϋπόθεση ορθολογικής χρήσης του ποσοστού της ενέργειας που μπορεί να χρησιμοποιηθεί είναι η τηλεθέρμανση η οποία δεν υφίσταται στον τόπο μας.
• Η τέφρα πρέπει να διατίθεται σε ΧΥΤΑ με τρόπο ασφαλή και για να γίνει αυτό ο χώρος πρέπει να είναι κατάλληλα εξοπλισμένος και να ληφθεί υπ’ όψιν η σεισμικότητα της περιοχής για την αποφυγή επικίνδυνων καταστάσεων σε περίπτωση σεισμού. Υπ’ όψιν ότι η τέφρα διατίθεται με την ελπίδα ότι η πρόοδος της τεχνολογίας θα μας δώσει τη δυνατότητα κάποτε στο μέλλον να την αδρανοποιήσουμε και να τη διαχειριστούμε αποτελεσματικά.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα κόστη λειτουργίας ανά τόνο απορριμμάτων , καθώς επίσης και το κόστος διαχείρισης της τέφρας.
Η κακοδιαχείριση των αποτεφρωτήρων βάζει τους εργαζόμενους στην μονάδα καύσης και ολόκληρη την κοινωνία σε κίνδυνο από τις επιπτώσεις που7 μπορούν να προκαλέσουν οι διοξίνες τα φουράνια και τα βαρέα μέταλλα.
Ο έλεγχος της λειτουργίας μιας μονάδας αποτέφρωσης βάση των προδιαγραφών που θέτει η διεθνείς εμπειρία στο χώρο είναι υπό αμφισβήτηση λόγω των δομών ελέγχου της χώρας μας (στην Δανία π.χ. ο επιθεωρητής περιβάλλοντος έχει τον ρόλο υπερυπουργού) .
Η κρισιμότητα της κατάστασης σε περίπτωση κακοδιαχείρισης της μονάδας καύσης και των μέσων απορρύπανσης μπορεί να συγκριθεί μόνο με τον κίνδυνο των πυρηνικών αντιδραστήρων.
Τα παραπάνω απαντούν στην απλοϊκή διατύπωση «Μα πως λειτουργούν εργοστάσια καύσης στην καρδιά των ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων».
Όπως φαίνεται παραπάνω από τα στοιχεία του πίνακα, η καύση είναι αξεπέραστη σε ότι αφορά το κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας . Δεδομένων των τεράστιων κονδυλίων που απαιτούνται για την επένδυση σε αποτεφρωτήρα , αυτό σημαίνει αυτόματα την δέσμευση σε ένα μοντέλο διαχείρισης αναποτελεσματικό και επικίνδυνο για μια ολόκληρη γενιά (μέσος χρόνος ζωής της εγκατάστασης 25 χρόνια).
Η εφαρμογή της καύσης αντιστρατεύεται επίσης πολλούς από τους στόχους που θέτει η ελληνική και η κοινοτική νομοθεσία σύμφωνα με τις οποίες προβλέπεται:
1. Κλείσιμο και εξυγίανση των ανεξέλεγχτων χωματερών μέχρι 31/12/2007.
2. Υποχρέωση ανακύκλωσης του 55-80 % των συσκευασιών μέχρι το 2011.
3. Υποχρέωση ανακύκλωσης και εναλλακτικής διαχείρισης ειδικών απορριμμάτων όπως λάστιχα, παλιά οχήματα, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, μπάζα, ορυκτέλαια.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται μια ενεργειακή σύγκριση μεταξύ της καύσης και της ανακύκλωσης:
Η μόνη πραγματική λύση για τη διαχείριση των απορριμμάτων συνδυάζει τη μείωση και τη διαλογή στην πηγή, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση, την αναερόβια χώνευση με παραγωγή βιοαερίου και την εναλλακτική διαχείριση των ειδικών απορριμμάτων (όπως π.χ. τα ηλεκτρικά-ηλεκτρονικά απόβλητα, τα λάστιχα, τα μπάζα, τα ορυκτέλαια, κ.λπ), έναντι της ταφής και της καύσης. Το τελικό υπόλειμμα μετά την εφαρμογή των παραπάνω είναι ελάχιστο σε όγκο, αδρανές, και μπορεί να διατεθεί με ελάχιστη επεξεργασία και χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα.
Μείωση-Επαναχρησιμοποίηση-Ανακύκλωση. Το τρίπτυχο αυτό εγγυάται την αειφορία και είναι το μόνο που μπορεί να μας οδηγήσει σε ένα βιώσιμο μέλλον. Είναι το μόνο που μπορεί να κάνει τις «Πόλεις χωρίς σκουπίδια» μια πραγματικότητα στα χρόνια που έρχονται.
Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για την διαχείριση των απορριμμάτων που θα τεθεί σε ισχύ αμέσως μετά την ψήφιση της από το συμβούλιο των Υπουργών Περιβάλλοντος , καθορίζει πέντε βήματα για την αντιμετώπιση του προβλήματος των απορριμμάτων , τα οποία ιεραρχεί αυστηρά με βάση το όφελος για το περιβάλλον . Οι στόχοι που διατυπώνει είνα:
1. Πρόληψη και μείωση των αποβλήτων .
2. Επαναχρησιμοποίηση.
3. Ανακύκλωση.
4. Μέτρα ανάκτησης.
5. Περιβαλλοντικώς ασφαλή διάθεση των αποβλήτων.
Το Ευρωκοινοβούλιο θέτει στόχους , όπως η σταθεροποίηση της συνολικής παραγωγής απορριμμάτων , με επιδίωξη τα σκουπίδια του 2012 να μην ξεπεράσουν τις ποσότητες του 2008. Σε ότι αφορά την ανακύκλωση έθεσε στόχο μέχρι το 2020 να ανακυκλώνεται το 50 % των οικιακών αποβλήτων σε κάθε χώρα μέλος της Ε.Ε. και το 70 % των βιομηχανικών αποβλήτων. Επίσης καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέχρι τον Ιούνιο 2008 να προτείνει οδηγία για τα οργανικά απόβλητα ώστε να ενθαρρύνει τη κομποστοποίηση . Ο στόχος είναι να απομένει για τελική διάθεση στο ΧΥΤΑ ένα μικρό ποσοστό του συνόλου των απορριμμάτων.
Ιδιαίτερη συζήτησε έγινε στο Ευρωκοινοβούλιο για την μέθοδο της αποτέφρωσης. Στο τελικό κείμενο της οδηγίας απορρίφθηκε η πρόταση της Κομισιόν να θεωρηθεί η καύση ως «ανάκτηση». Με τον τρόπο αυτό μπαίνει ένα φρένο στις πιέσεις ισχυρών λόμπι εταιρειών καύσης.
Είναι χαρακτηριστικό ότι όσο στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη οι περιβαλλοντικοί όροι γίνονται αυστηρότεροι και το κόστος της αποτέφρωσης αυξάνει , το λόμπι των ενδιαφερόμενων εταιρειών στρέφεται σε νέες αγορές μικρότερων απαιτήσεων , χαλαρότερων προδιαγραφών αλλά και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Ενώ κάποιοι Δήμαρχοι, παρουσιάζουν την καύση ως την άμεση επίλυση του γιγαντιαίου προβλήματος , ευτυχώς το ΥΠΕΧΩΔΕ έχοντας επίγνωση της κατάστασης εξακολουθεί να την αρνείται.
Δεν ξέρω πόσο ορθολογική και χρήσιμη μπορεί να φανεί η απόφαση ανάθεσης στο Πολυτεχνείο Κρήτης της υπόδειξης του χώρου που θα φιλοξενήσει την κεντρική μονάδα διαχείρισης των απορριμμάτων του νησιού , δίχως να έχουμε συζητήσει αξιολογήσει και αποφασίσει τη μεθοδολογία διαχείρισης . Δίχως να γνωρίζουμε το κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας , ούτε ποιος θα κλιθεί να το καταβάλλει ή πόσο θα κοστίσει στον καταναλωτή – πολίτη. Δίχως τέλος να έχουμε ιδέα των περιβαλλοντικών συνεπειών της όποιας επιλογής.
1. Η καύση των απορριμμάτων αποτελεί την χειρότερη λύση στο εντεινόμενο πρόβλημα της διαχείρισης τους και την πιο επικίνδυνη λύση για την δημόσια υγεία και το περιβάλλον.
2. Το κυριότερο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε είναι η αλλαγή νοοτροπίας σε κύρια ζητήματα:
• Είναι αναγκαία η αλλαγή νοοτροπίας του καθ’ ενός μας ως καταναλωτή- παραγωγού απορριμμάτων .
• Η διαπίστωση της κατά 40 % αύξησης στην κατά κεφαλή παραγωγή των απορριμμάτων στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία, μας οδηγεί επιτακτικά στην αναγκαιότητα αλλαγής των καταναλωτικών προτύπων, αλλά και στην υποχρέωση ενεργούς συμμετοχής στην διαδικασία ανακύκλωσης των απορριμμάτων που οι ίδιοι παράγουμε .
• Σε ότι αφορά το φόβο ανάληψης πολιτικού κόστους αυτών που πρέπει να λάβουν τις αποφάσεις, ώστε να ανακτήσουμε την αξιοπιστία απέναντι στις τοπικές κοινωνίες , μέσω της ενημέρωσης της συζήτησης και της πειθούς προκειμένου να εξευρεθεί βιώσιμη τεχνικά και οικονομικά λύση πέρα από οποιαδήποτε σκοπιμότητα.

