Τι είναι στυτική δυσλειτουργία:
Στυτική Δυσλειτουργία (ανικανότητα) ορίζεται η εμμένουσα διαταραχή που εμποδίζει την διατήρηση της ικανοποιητικής στύσης και τη διείσδυση κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής.
Προσβάλει πάνω από το 50% των ανδρών ηλικίας 50-70 χρονών. Η επίπτωση αυξάνεται με την ηλικία, έτσι ώστε οι άνδρες ηλικίας 70 χρονών και άνω να έχουν τριπλάσια επίπτωση σε σύγκριση με άνδρες ηλικίας 40 ετών.
Η στυτική δυσλειτουργία (Σ. Δ) θεωρείται μια σημαντική αιτία διαταραχής της συζυγικής σχέσης και απώλειας της αυτοεκτίμησης του άνδρα.
Ποια είναι τα αίτια της στυτικής δυσλειτουργίας:
Τα αίτια για την Σ. Δ χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:
1) Ψυχογενή αίτια, τα οποία περιλαμβάνουν το άγχος, την κατάθλιψη και ψυχοκοινωνικό stress.
2) Οργανικά αίτια που περιλαμβάνει τα αγγειακά , νευρογενή, ενδοκρινικά αίτια, φάρμακα (αντιανδρογόνα, αντιχολινεργικά, αντικαταθλιπτικά, αντιυπερτασικά, αγχολυτικά, ηρεμιστικά), εγχειρήσεις στην πυελική ζώνη, τραύματα, ακτινοβολία και καλοήθη υπερτροφία του προστάτη.
Από τα οργανικά αίτια της Σ. Δ υπολογίζεται ότι το 70% των ασθενών έχουν αθηρωματική αγγειακή νόσο και σακχαρώδη διαβήτη.
Παράγοντες κινδύνου της στυτικής δυσλειτουργίας:
Η Σ. Δ και η αθηρωματική- αγγειακή νόσος έχουν κοινούς παράγοντες κινδύνου: την υπέρταση, την υπερλιπιδαιμία, τον διαβήτη, το κάπνισμα και την παχυσαρκία.
Η συσχέτιση αυτή της Σ. Δ με τους παραπάνω παράγοντες κινδύνου έχει μελετηθεί σε μεγάλες μελέτες*. Η μελέτη MALES έγινε σε 27,839 ασθενείς από 8 διαφορετικές χώρες, έδειξε ότι η επίπτωση στον ανδρικό πληθυσμό ηλικίας 20-75 ετών ήταν 16%. Επιβεβαίωσε επίσης την ισχυρή σχέση της στυτικής δυσλειτουργίας με τους παράγοντες κινδύνου (υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, στεφανιαία νόσο, υπερλιπιδαιμία και αυξημένη ηλικία). Επιπλέον η παρουσία περισσοτέρων του ενός παραγόντων δρουν συνεργικά έτσι ώστε να αυξάνεται η συχνότητα και η σοβαρότητα της στυτικής δυσλειτουργίας.
Σε μία πρόσφατη εργασία σε άνδρες με Σ. Δ, το 44% από αυτούς είχε υπέρταση, 23% είχε διαβήτη, 16% ήταν καπνιστές, το 74% είχε δυσλιπιδαιμία ενώ το 79% είχε αυξημένο σωματικό βάρος (ΒΜΙ > 26 kg/m2).
Το κάπνισμα μπορεί να οδηγήσει σε στυτική δυσλειτουργία με διάφορους μηχανισμούς.
Προκαλεί μορφολογικές αλλοιώσεις στο ενδοθήλιο των αγγείων με συσσώρευση αιμοπεταλίων και άλλων κυττάρων που σε συνδυασμό με διαταραχές των λιπιδίων και ανάπτυξη οξειδωτικού stress οδηγεί στην αθηρογένεση.
Επίσης αναστέλλει την σύνθεση της προστακυκλίνης (PGI2) που συμβάλλει στην αγγειοδιαστολή των αρτηριών του πέους.
Ο σακχαρώδης διαβήτης αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες στυτικής δυσλειτουργίας.
Υπάρχει κατά προσέγγιση διπλάσια αύξηση της στυτικής δυσλειτουργίας στους άνδρες με διαβήτη σε σύγκριση με εκείνους που δεν έχουν. Η επίπτωση αυξάνεται με την αύξηση την ηλικία καθώς και την κακή ρύθμιση του σακχάρου αίματος. Ο υποκείμενος παθοφυσιολογικός μηχανισμός στον διαβήτη που οδηγεί στην στυτική δυσλειτουργία οφείλεται στην βλάβη του ενδοθηλίου των αγγείων.
Η αρτηριακή υπέρταση συνδέεται στενά με την στεφανιαία νόσο όπως και με την στυτική δυσλειτουργία.
Η βλάβη στο σύστημα παραγωγής και διάθεσης του νιτρικού οξειδίου (NO) από το ενδοθήλιο των αγγείων θα μπορούσε να είναι μία εξήγηση γιατί η υπέρταση είναι ένας παράγοντας για την Σ. Δ αγγειακής προέλευσης.
Μια άλλη αιτία θα μπορούσε να είναι παρενέργεια των αντιυπερτασικών φαρμάκων. Η ενοχοποίηση ενός φαρμάκου πρέπει να βασίζεται όχι μόνο στην πρόκληση της στυτικής δυσλειτουργίας με την λήψη του, αλλά και στην αποκατάστασή της με την διακοπή του.
Αυξημένα επίπεδα λιπιδίων (χοληστερόλης) δρουν βλαπτικά στο ενδοθήλιο των αγγείων του πέους επηρεάζοντας τελικά την στυτική λειτουργία του.
Για κάθε 40 mg/dl αύξηση της ολικής χοληστερόλης θα μπορούσε να αυξηθεί ο κίνδυνος για στυτική δυσλειτουργία κατά 1.32 φορές, ενώ μια αύξηση κατά 40 mg/dl της HDL χοληστερόλης συσχετίζεται με μείωση του κινδύνου κατά 0.38 φορές. Δηλαδή η αυξημένη ολική χοληστερόλη και χαμηλά επίπεδα της καλής (HDL) χοληστερόλης είναι σοβαροί παράγοντες κινδύνου για στυτική δυσλειτουργία. Η θεραπεία της υπερχοληστεριναιμίας με στατίνες έχει ωφέλιμη δράση στην στυτική δυσλειτουργία.
Πώς γίνεται η στύση: Προκειμένου να έχουμε στύση θα πρέπει να μειωθεί ο συμπαθητικός μυϊκός τόνος και να αυξηθεί η παρασυμπαθητική μυϊκή χάλαση δηλαδή θα πρέπει να έχουμε σύσπαση και χάλαση των λείων μυϊκών ινών των σηραγγωδών σωμάτων.
Επιτυγχάνοντας έτσι μία αυξημένη είσοδο αίματος στο αρτηριακό σκέλος και ταυτοχρόνως μείωση της διαφυγής του αίματος από το φλεβικό σκέλος γεμίζοντας έτσι τα σηραγγώδη σώματα [Εικόνα 1].
Πώς συμμετέχει το ενδοθήλιο στην λειτουργία της στύσης:
Η εσωτερική επιφάνεια των αγγείων είναι επενδυμένη με μία στοιβάδα από κύτταρα την οποία ονομάζουμε ενδοθήλιο που παράγει μία ουσία το νιτρικό οξείδιο NO που είναι απαραίτητο για την χάλαση των λείων μυϊκών ινών των αγγείων.
Διαταραχές στην παραγωγή του προκαλεί την εμφάνιση στυτικής δυσλειτουργίας, που με την σειρά της αποτελεί το πρώτο σύμπτωμα καρδιαγγειακής νόσου.
Η θεωρία της μικρής διαμέτρου αρτηρίας:Οι αρτηρίες των σηραγγώδη σωμάτων του πέους έχουν μικρότερη διάμετρο από τις στεφανιαίες αρτηρίες, και αυτό οδηγεί σε πρώιμη μείωση του αυλού των αγγείων από αθηρωματικές πλάκες σε σύγκριση με τις στεφανιαίες αρτηρίες.
Έτσι δεν είναι έκπληξη που όσο μεγαλύτερη είναι η έκταση της στεφανιαίας νόσου τόσο μεγαλύτερη είναι και η πιθανότητα για Σ. Δ.
Υπάρχει επιβεβαιωμένη συσχέτιση μεταξύ Σ. Δ και του αριθμού των προσβεβλημένων στεφανιαίων αγγείων.
Από μία μελέτη, το 42% των ασθενών που είχαν περάσει έμφραγμα του μυοκαρδίου ανέφεραν διαταραχές στην στύση. Σε άλλη μελέτη το 19% των ασθενών με Σ. Δ αγγειακής αιτιολογίας υποβλήθηκαν σε στεφανιογραφία είχαν αθηρωματική σιωπηλή νόσο των στεφανιαίων αγγείων.
Όλα αυτά τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τη σκέψη ότι ασθενείς με διαταραχές στύσης θα πρέπει να υποβάλλονται σε περαιτέρω καρδιαγγειακή αξιολόγηση.
Η σεξουαλική επαφή είναι επικίνδυνη για καρδιαγγειακά συμβάματα:
Μία συνήθης ερώτηση των ασθενών είναι, αν υπάρχει κίνδυνος οξέος καρδιαγγειακού επεισοδίου στην διάρκεια της σεξουαλικής πράξης.
Μελέτες σε ασθενείς με ιστορικό εμφράγματος του μυοκαρδίου έδειξαν ότι ο σχετικός κίνδυνος για νέο οξύ στεφανιαίο επεισόδιο στην διάρκεια της επαφής είναι εξαιρετικά χαμηλός. Ο απόλυτος κίνδυνος είναι ακόμη μικρότερος (μία περίπτωση ανά εκατομμύριο υγιών ατόμων).
Επειδή υπάρχει αυτός ο μικρός κίνδυνος για καρδιακό επεισόδιο σε ασθενείς με ιστορικό στεφανιαίας νόσου, μία ομάδα ειδικών (Princeton Consensus Panel)*** έδωσαν σαφείς οδηγίες για την αγωγή της στυτικής δυσλειτουργίας σε καρδιαγγειακούς ασθενείς.
Ταξινόμησαν τους ασθενείς σε ομάδες αναλόγως τα καρδιαγγειακά συμπτώματα και της εφεδρείες που έχουν, προσδιορίζοντας τον καρδιακό κίνδυνο σε σχέση με την σεξουαλική δραστηριότητα και την αγωγή της στυτικής δυσλειτουργίας.
Ποια είναι η θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας: Η Η θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας περιλαμβάνει συνδυασμό οδηγιών και φαρμακευτικής αγωγής.
Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, ειδικά η διακοπή του καπνίσματος, η απώλεια σωματικού βάρους και η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας σχετίζονται με μία σημαντική βελτίωση της στυτικής δυσλειτουργίας [Εικόνα 3].
Η χορήγηση στατινών εκτός από την μείωση των λιπιδίων του αίματος, ομαλοποιούν το ενδοθήλιο των αγγείων και βελτιώνουν την στυτική δυσλειτουργία. (υπάρχουν μικρές μελέτες που δείχνουν το αντίθετο).
Η επιλογή των αντιυπερτασικών φαρμάκων θα πρέπει να γίνεται με πολύ προσοχή. Υπάρχουν κατηγορίες φαρμάκων που ενοχοποιούνται για σοβαρή παρενέργεια στην στυτική λειτουργία (θειαζιδικά διουρητικά και beta-blockers), ενώ οι ανταγωνιστές του ασβεστίου και οι Α-ΜΕΑ έχουν θεωρητικά ουδέτερη δράση. Τέλος μελέτες έδειξαν ότι alpha (1)-adrenoceptor ανταγωνιστές (doxazosin) and angiotensin II type 1-receptor blockers (ARBs) έχουν θετική δράση στην στυτική λειτουργία.
Πριν αρχίσουμε θεραπεία θα πρέπει να γίνει καλή κλινική εκτίμηση και εργαστηριακός έλεγχος από εξειδικευμένους γιατρούς, να αποκλεισθούν αντιστρεπτά αίτια (π.χ φάρμακα).
Οι αναστολείς της φωσφοδιεστεράσης τύπου 5 (PDE 5) είναι ένζυμα τα οποία υδρολύουν το κυκλικό cGMP στον σηραγγώδη ιστό επιτυγχάνοντας χάλαση και αγγειοδιαστολή με αύξηση στην εισροή αίματος και στύση.
Σήμερα κυκλοφορούν τρία σκευάσματα (sildenafil, tadalafil και vardenafil) τα οποία έχουν παρόμοια περίπου δράση. Είναι σχετικά ασφαλή φάρμακα αλλά πρέπει να χορηγούνται πάντα με συνταγή γιατρού. Απαγορεύεται η συγχορήγησή τους με νιτρώδη (αντιστηθαγχικά), καθώς επίσης σε προχωρημένη στεφανιαία νόσο έως ότου γίνει η κατάλληλη παρέμβαση [Εικόνα 2].
Κάθε ασυμπτωματικός άνδρας ο οποίος έρχεται με στυτική δυσλειτουργία χωρίς εμφανή αιτία, θα πρέπει να ελέγχεται για αγγειακή νόσο με αιματολογικό έλεγχο (μέτρηση γλυκόζης, λιπιδίων) μέτρηση της αρτηριακής πιέσεως και ηλεκτροκαρδιογράφημα σε κόπωση.
Η αναγνώριση της στυτικής δυσλειτουργίας ως ένα σημαντικό πρώιμο σημείο για σιωπηλή αγγειακή νόσο και πρέπει να μας οδηγήσει στην σκέψη ότι ο άνδρας με διαταραχές στύσης και χωρίς καρδιακά συμπτώματα θα πρέπει να θεωρείται αγγειακός άρρωστος μέχρι αποδείξεως τουναντίον.
Κρίσιμο ερώτημα:
Είναι η στυτική δυσλειτουργία ένας ανεξάρτητος δείκτης ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας καθώς και πρώιμος δείκτης/σύμπτωμα συστηματικής αγγειακής νόσου;
Πόρισμα ομοφωνίας:
Σημαντικοί συσχετισμοί έχουν αποδειχθεί μεταξύ καρδιαγγειακής δραστηριότητας, ενδοθηλιακής και στυτικής λειτουργίας, τόσο σε πειραματικό, όσο και σε κλινικό επίπεδο.
Γ.Β Παθολόγος
1) Massachusetts Male Aging Study (MMAS)*.
2) The Men's Attitudes to Life Events and Sexuality (MALES)*
3) Jackson G, Rosen RC, Kloner RA, Kostis JB. The second Princeton consensus on sexual dysfunction and cardiac risk: new guidelines for sexual medicine. J Sex Med 2006; 3: 28-36***.

