Του Ν. Τσαγκαράκη

Σκέψεις με αφορμή το Γ’ Κινηματογραφικό Συνέδριο. Ίσως θα διαβάσατε ή θα ακούσατε κάπου αυτές τις μέρες για το Γ’ Κινηματογραφικό Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Παρασκευή και Σάββατο, 11 και 12 Μαΐου, στο συνεδριακό κέντρο του Μεγάρου Μουσικής.

Το ότι και τα δύο προηγούμενα είχαν γίνει μέσα στη δεκαετία του ’80, μπορεί να εκληφθεί ως ενδεικτικό είτε της σοβαρότητας του θεσμού είτε της γενικότερης αδιαφορίας, ενδεχομένως ανικανότητας, να συναινέσουν οι εμπλεκόμενοι φορείς στη διοργάνωση περισσότερων.

Η επίσημη αφορμή για την πραγματοποίηση ενός ακόμη, αυτή τη χρονική στιγμή, ήταν προκειμένου να ληφθούν αποφάσεις που θα καταγραφούν και θα σταλούν στον υπουργό Πολιτισμού, με στόχο τη διαμόρφωση ενός νέου, ανανεωμένου νόμου-πλαισίου που θα είναι προσαρμοσμένος στις σύγχρονες συνθήκες παραγωγής, λαμβάνοντας υπ’ οψιν τη σημασία νέων τεχνολογιών, τα διαφορετικά συστήματα διανομής, και τη διευρυμένη πολυμορφία δημιουργικών τάσεων. Είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε το συνέδριο και παρακάτω καταγράφουμε τις διαπιστώσεις μας.

Η διοργάνωση ήταν χωρισμένη σε έξι θεματικές ενότητες: «Εκπαίδευση-Παιδεία», «Υποδομές-Εργαστήρια- Studios-Νέες Τεχνολογίες», «Κινηματογραφική Παραγωγή», «Κινηματογραφική Διανομή», «Κινηματογραφικά Φεστιβάλ» και «Συγγενικά και Πνευματικά Δικαιώματα». Ο παράλληλος προγραμματισμός τους δεν επέτρεπε σε κάποιον να τις παρακολουθήσεις όλες, οπότε προτίμησα να επιλέξω αυτές για τη διανομή και τη θέση του κινηματογράφου στην εκπαίδευση.

Οι συνεδριάσεις του πρώτου θέματος λειτούργησαν με μια αυστηρή προεδρεία του Τάσου Μπουλμέτη («Πολίτικη Κουζίνα») και της Πένυς Παναγιωτοπούλου («Δύσκολοι αποχαιρετισμοί: ο μπαμπάς μου»), που κατάφεραν να δώσουν την ευκαιρία σε όλους να μιλήσουν οργανώνοντας το χρόνο πολύ αποτελεσματικά, παρότι τελικά δεν ακούστηκαν όσα ακριβώς εμείς περιμέναμε. Πέρα από τις συνήθεις γενικολογίες σχετικά με τον ‘ένοχο’ για την πτώση των εισιτηρίων, η συζήτηση περιστράφηκε κυρίως γύρω από την προσπάθεια δημιουργίας ενός εναλλακτικού κυκλώματος διανομής. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι θα έπρεπε σε κάθε πόλη να υπάρχουν όχι μόνο ιδιωτικές αίθουσες, αλλά και δημοτικοί χώροι για την πραγματοποίηση δραστηριοτήτων κινηματογραφικής θεματολογίας. Καταρχάς, διαπιστώθηκε ότι πολλά αστικά κέντρα στη χώρα μας ακόμη και σήμερα δε διαθέτουν ούτε μία ιδιωτική αίθουσα, πόσο μάλλον δημοτικές. Παρότι λοιπόν είναι δύσκολο να το φανταστεί κανείς, χιλιάδες άνθρωποι δε γνωρίζουν τι γίνεται στον σύγχρονο κινηματογράφο, ή ακόμη κι αν γνωρίζουν, έρχονται σ’ επαφή με τις καινούριες ταινίες μόνο μέσω του DVD, ετεροχρονισμένα, και πολύ πιθανό, μονομερώς, δεδομένου ότι η οικιακή ψυχαγωγία για μεγάλο μέρος του κοινού είναι συνδεδεμένη ως επί το πλείστον με το σινεμά διασκέδασης. Έτσι, το ζήτημα είναι να δημιουργηθούν χώροι που θα τεθούν υπό τη χρηματοδότηση και εποπτεία των δήμων, ώστε να μπορέσουν να προσφέρουν στο κοινό ταινίες που κρίνονται οικονομικά ασύμφορες για τους ιδιώτες αιθουσάρχες και να προαχθούν είδη κινηματογράφου που προς το παρόν υποσκελίζονται από την κυρίαρχη αμερικανική διανομή. Είναι αναγκαίο να βρεθούν χώροι που θα μπορούν να λειτουργούν καθόλη τη διάρκεια του χρόνου, ώστε αφενός να αξιοποιηθεί το καλοκαίρι (οπότε τα παιδιά διαθέτουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο για να παρακολουθήσουν κινηματογράφο), αφετέρου να μπορεί να επεκταθεί ο προγραμματισμός και το χειμώνα, με πρωινές προβολές για τα παιδιά, εκπαιδευτικά σεμινάρια, αφιερώματα, και κάθε είδους δραστηριότητες σχετικές με τον κινηματογράφο. Ο απώτερος στόχος είναι να ενταχθεί το σινεμά στην πολιτιστική ζωή κάθε πόλης και να καταστεί συνήθεια για τους πολίτες και κυρίως για τα παιδιά, που μεγαλώνουν υποφέροντας στο σχολείο ατελείωτες ώρες μαθηματικών, βιολογίας, αρχαίων ελληνικών και άλλων αντικειμένων, αλλά στα 18 τους καταλήγουν να μην έχουν ξανακούσει ποτέ τον Χίτσκοκ, τον Μπουνιουέλ, όπως και τον Ξενάκη, τον Ακριθάκη, τη Ραλλού Μάνου κ.α. Σ’ αυτό όμως θα επεκταθούμε παρακάτω.

Αναφορικά με κλειστές αίθουσες στο Ηράκλειο, έχουμε αναφερθεί επανειλημμένα από τη στήλη στην ανάγκη εκμετάλλευσης του «Απόλλωνα» στην οδό Δικαιοσύνης. Η παρουσία στο συνέδριο του βουλευτή Σερρών του ΠΑΣΟΚ, Μάρκου Μπόλαρη, είχε ως σκοπό την προβολή της προσπάθειας για τη διάσωση του μνημειώδους «Κρονίου» στις Σέρρες, που χτίστηκε το 1931 και κινδυνεύει να απαλλοτριωθεί.

Προς αυτό το σκοπό κινητοποιήθηκαν πολλοί καλλιτέχνες και πολιτικοί, μάλιστα ακόμη και κατά τη διάρκεια του συνεδρίου συλλέγονταν υπογραφές για την ενίσχυση του στόχου.

Αυτό αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα για το πώς μια μικρή επαρχιακή πόλη ενδιαφέρεται για την κινηματογραφική κληρονομιά της, τη στιγμή που η 5η πληθυσμιακά μεγαλύτερη πόλη της χώρας (εμείς) μόλις φέτος αξιώθηκε ν’ αποκτήσει δημοτικό κινηματογράφο, κι αυτόν θερινό. Η πρόταση λοιπόν είναι η εξής: αφού ο όμιλος «Χαραγκιώνη» δε φαίνεται να προχωράει με γρήγορα βήματα στην εκμετάλλευση του χώρου, ας παρέμβει ο Δήμος Ηρακλείου κι ας προτείνει να υπενοικιάσει εκείνος ή, ακόμη καλύτερα, να εξαγοράσει το κτήριο από το Ταμείο Συντάξεων της Τράπεζας της Ελλάδος, ώστε να αναπαλαιωθούν οι δύο θαυμάσιες αίθουσές του και να αποκτήσει το Ηράκλειο έναν κινηματογραφικό πολυχώρο αντάξιο των απαιτήσεων και των προσδοκιών του. Το Νεανικό Πλάνο είναι κάτι παραπάνω από πρόθυμο να παραχωρήσει ταινίες για σινεάκ όλο το χρόνο, ενώ ο εναλλακτικός προγραμματισμός προβολών, άνθρωποι της 7ης τέχνης που θα μπορούν να μεταδίδουν τις γνώσεις και τις εμπειρίες τους σε θεατές που θέλουν ν’ ασχοληθούν μ’ αυτή ή απλώς θέλουν να ικανοποιήσουν τη σινεφιλική τους περιέργεια, προβολές βουβών ταινιών με συνοδεία ζωντανής μουσικής, εκθέσεις κινηματογραφικών αφισών, βιβλίων και άλλων αντικειμένων, όλα θ’ αποτελέσουν μια καινούρια πραγματικότητα για την πόλη, που λιμνάζει τόσα χρόνια στην προσωποκεντρική εκδοχή της καλλιτεχνικής της κληρονομιάς.

Ο «Απόλλωνας» μπορεί και πρέπει να διασωθεί, για να γίνει το κινηματογραφικό επίκεντρο του νησιού κι ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά σημεία της χώρας. Ο Θερινός Δημοτικός Κινηματογράφος «Βηθλεέμ» που θα ξεκινήσει τη λειτουργία του τον άλλο μήνα, είναι ένα σημαντικό αλλά μικρό βήμα, καθώς η πόλη (πρέπει να) έχει μεγαλύτερες απαιτήσεις.

Αναφορικά τώρα με τη δεύτερη θεματική ενότητα που παρακολουθήσαμε, αυτή αφορούσε τη θέση του κινηματογράφου στην εκπαίδευση. Παρότι οι ομιλητές ασχολήθηκαν κυρίως με τη δημιουργία της Ακαδημίας Τεχνών (η οποία -συμπτωματικά ίσως;- εξαγγέλθηκε το Σάββατο), θίχτηκαν επίσης ζητήματα που αφορούν την παρουσία του κινηματογράφου στην εκπαίδευση. Οι σύντομες αναφορές στο συγκεκριμένο θέμα και οι παρεμβάσεις του κοινού, βοήθησαν να γίνουν γνωστές οι συνθήκες υπό τις οποίες έχει ενταχθεί ο κινηματογράφος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και την παντελή αμεριμνησία που δείχνει το υπουργείο Παιδείας προς την ενίσχυσή του, καθώς και των υπόλοιπων καλλιτεχνικών μαθημάτων.

Κι αυτό, επειδή ουσιαστικά ο ρόλος του κινηματογράφου στην εκπαίδευση αντανακλά αυτόν των υπόλοιπων καλλιτεχνικών αντικειμένων, που βρίσκονται παραγκωνισμένα, αν όχι περιφρονημένα εντελώς. Πρόταση στην οποία το υπουργείο θα μπορούσε ν’ αντιτείνει τη λειτουργία των Μουσικών και Καλλιτεχνικών σχολείων, αλλά θα έπρεπε να απευθύνεται σε αφελείς για να τους πείσει μ’ αυτό το επιχείρημα, καθώς είναι γνωστή η δύσκολη λειτουργία και των δύο θεσμών, ειδικά του δεύτερου που παλεύει χωρίς καμία απολύτως κυβερνητική βοήθεια να σταθεί στα ποδιά του. Από ‘κει και πέρα, θα μπορούσε να τεθεί το θέμα του πεπαλαιωμένου και αναχρονιστικού ωρολογίου προγράμματος των γυμνασίων και λυκείων, που αντί να εμπλουτιστεί με καλλιτεχνικά αντικείμενα, υποχωρεί μπροστά στην αρχαιολαγνεία και το συντηρητισμό του υπουργείου Παιδείας. Οι φωνές αυτών που αμφισβητούν την πληθώρα ωρών σε μαθήματα όπως τα αρχαία ελληνικά, τα μαθηματικά, η φυσική, η χημεία και άλλες καθιερωμένες αρχές, είναι πνιγμένες μπροστά στην προκατάληψη μήπως τα παιδιά δε βγουν ‘σωστοί πολίτες’ από το σχολείο, λες και κανείς θυμάται περισσότερα από πέντε κεφάλαια των παραπάνω μαθημάτων μετά την αποφοίτησή του και ανάλογα με την επαγγελματική του κατεύθυνση.

Η πρόταση εδώ δεν είναι φυσικά να καταργηθούν τα παραπάνω αντικείμενα, πώς θα μπορούσε άλλωστε να αμφισβητηθεί η θεμελιώδης γνωστική αξία τους. Το ζήτημα είναι ένα επαναξιολογηθεί το πρόγραμμα στο σύνολό του και να αναδομηθεί με σφαιρικότερο, πληρέστερο τρόπο ώστε να ενισχύσει περισσότερα ενδιαφέροντα στους μαθητές, να τους προσφέρει περισσότερες εναλλακτικές κατευθύνσεις, στο κάτω-κάτω να τους ‘ανοίξει τα μάτια’ για όσα συμβαίνουν γύρω τους, να τους κάνει να καταλάβουν ότι η ενασχόληση με την τέχνη δεν είναι ένα ελιτίστικο χόμπι απομακρυσμένο από την ‘αληθινή ζωή’, αλλά ένα μέρος της που όχι μόνο τη συναποτελεί αλλά τη διαμορφώνει και την εμπλουτίζει. Αναρωτιέμαι λοιπόν αν ποτέ θα βρεθεί το θάρρος για τέτοια βήματα, κι αν θα σταματήσουν ποτέ οι μαθητές να βαριούνται το σχολείο.