Tης Κατερίνας Μυλωνά

Άγνωστες ή ελάχιστα μελετημένες πολιτισμικές πτυχές της καθημερινής ζωής στην Κρήτη ανέδειξε το Επιστημονικό Συμπόσιο με θέμα «Κρήτη: Η ζωή εν άστει (1898-1940) - Ψηφίδες πολιτισμικής ιστορίας», που ολοκληρώθηκε το Σάββατο.

Το συμπόσιο διοργάνωσε η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών και πραγματοποιήθηκε στο Μικρό Αμφιθέατρο του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης.

Οι εργασίες του έγιναν στο πλαίσιο της ομώνυμης περιοδικής έκθεσης αστικής εθνογραφίας, που παρουσιάζεται από την Ε.Κ.Ι.Μ., στις Αίθουσες Περιοδικών Εκθέσεων του Ι.Μ.Κ. μέχρι το τέλος του μήνα.

Οι ενότητες «Πολιτική και Οικονομική Ιστορία», «Ο Χώρος και οι Άνθρωποι» και «Πληθυσμιακές Ομάδες» περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα του Σάββατου. Συγκεκριμένα, ο υποψήφιος δρ. Ιστορίας, μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Φιλολόγων Νομού Ηρακλείου, Εμμανουήλ Χαλκιαδάκης μίλησε για την Αυτόνομη Κρήτη: κοινές επιδιώξεις και διαφορετικές στρατηγικές στο πλαίσιο του Κρητικού Ζητήματος. Στη συνέχεια, ο ιστορικός, επιμελητής Ιστορικών Συλλογών Ι.Μ.Κ., Αγησίλαος Καλουτσάκης αναφέρθηκε στις πολιτικές εξελίξεις και κοινωνικούς μετασχηματισμούς στην Κρήτη (τέλη 19ου - αρχές 20ού αι.. ) Ο διδάσκων Οικονομικής Ιστορίας, Τμ. Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Μάνος Περάκης, ανέπτυξε ομιλία με θέμα Η φορολόγηση του αστικού πλούτου. Η περίπτωση του φόρου ενοικίου επί των οικοδομών στην Αυτονομία.

«Εντός των τειχών: το βίωμα του χώρου στην κρητική πόλη των νεώτερων χρόνων» ήταν το θέμα της ομιλίας της Διδάσκουσας Νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας, Τμ. Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ελευθερίας Ζέη. Η κατάργηση των τειχών το 19ο αιώνα επέφερε πολλές αλλαγές στον αστικό κόσμο της Κρήτης, όπως η ίδια επεσήμανε ενώ τόνισε πως δεν ήταν μια υπόθεση που αφορούσε μόνο το νησί αλλά όλη την Ευρώπη. Η κ. Ζέη παρακολούθησε την ιστορία και προσπάθησε να βρει κάποιες ρίζες της σε παλιότερους αιώνες, από τη Βενετοκρατία ακόμα, όπου, την εποχή εκείνη τα βενετσιάνικα τείχη λειτουργούσαν πραγματικά μέσα στον αστικό χώρο. Ανέφερε, ακόμα, πως σε περισσότερες πόλεις που τα τείχη γκρεμίστηκαν, καταργήθηκε και η χρήση τους ή καταστράφηκαν πραγματικά, σημειώθηκε μια τεράστια ανάπτυξη. Υποστήριξε, τέλος, πως η κατάργηση των τειχών επιδρούσε θετικά ως προς την εξέλιξη των πόλεων αλλά αρνητικά ως προς την αισθητική τους.

Ακολούθησε η ομιλία του αρχιτέκτονα, Γιάννη Περτσελάκη, με θέμα “Το Ηράκλειο της Λιλίκας”.

Στη συνέχεια, ο ιστορικός κινηματογράφου, Νίκος Τσαγκαράκης, αναφέρθηκε στα πρώτα χρόνια του κινηματογράφου στο Ηράκλειο (1909-1936), πεδίο σχετικά ανεξερεύνητο. Πρόκειται για την πρώτη ερευνητική προσπάθεια που γίνεται με πιο αξιόπιστες πηγές της τις εφημερίδες της εποχής, προσωπικές συνεντεύξεις και έρευνα στα προσωπικά αρχεία ανθρώπων που έζησαν εκείνη την περίοδο. Ο κ. Τσαγκαράκης ανέφερε πως ο κινηματογράφος έφτασε πολύ νωρίς, την πρώτη δεκαετία του 20ου αι στο Ηράκλειο, ενώ η πρώτη προβολή με καταχώρηση σε εφημερίδες ήταν το 1909 και πρόκειται για μια υπαίθρια προβολή κάπου στην πλατεία Ελευθερίας, όπου υπήρχε απλώς ένας μηχανικός με ένα πανί…Στη συνέχεια, οι προβολές μετακομίζουν σε ένα ήδη υπάρχον θέατρο, την Καλλιθέα στην οδό Δικαιοσύνης όπου σήμερα βρίσκεται ο Απόλλων. Τη δεκαετία του ΄20 άρχισε μια πραγματική ακμή του κινηματογράφου με τη δημιουργία αιθουσών κατεξοχήν για προβολή κινηματογραφικών ταινιών.

Η κοινωνική ανθρωπολόγος, επιμελήτρια Εθνογραφικών Συλλογών Ι.Μ.Κ., Αγγελική Μπαλτατζή, μίλησε για τις Πολιτισμικές αναζητήσεις και οπτικές μαρτυρίες του περασμένου αιώνα. Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε στην ένδυση και επίπλωση και την επιρροή τους από την Ευρώπη ενώ έκανε λόγο για την αλλαγή που σημειώθηκε εκείνη την περίοδο στο σύστημα αξιών.

Ο μηχανολόγος μηχανικός, ιδιοκτήτης της φωτογραφικής επιχείρησης ‘Mert Rüstem’ και του Μουσείου ‘Hamza Rüstem’, Mert Rustem αναφέρθηκε στο Φωτογραφείο Bahaeddin Hamza Rustem στο Ηράκλειο.

Τις εργασίες του συμποσίου ολοκλήρωσαν οι ομιλίες της λέκτορα στο τμήμα κοινωνιολογίας του πανεπιστημίου του Michigan, Σοφίας Κουφοπούλου, με θέμα Οι επιδράσεις της αστικής Κρήτης στην κοινωνική μνήμη των Μουσουλμάνων Κρητών, της φιλολόγου DEA Ιστορίας, Διευθύντριας Πειραματικού Γυμνασίου Ηρακλείου με θέμα Από τα Βουρλά της Μ. Ασίας στο Ηράκλειο του Μεσοπολέμου. Το σταφιδεργοστάσιο των αδελφών Κωνσταντινίδη, του διευθυντή της Εβραϊκής Συναγωγής Χανίων Nicholas Hannan Stavroulakis και της λέκτορος Ιστορίας, Pelin Βöke