Ρεπορτάζ Κατερίνα Μυλωνά

Έντονη υποβάθμιση των φυσικών πόρων εκτιμάται ότι έχει υποστεί το 50% περίπου της Κρήτης και ένα μέρος του νησιού βρίσκεται υπό υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης ενώ σημαντική είναι η έκταση που έχει ήδη ερημοποιηθεί, όπως τόνισε στην «Π» ο καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Κωνσταντίνος Κοσμάς.

Για αυτό ακριβώς το λόγο, η Κρήτη ορίσθηκε ως μια από τις πέντε πιλοτικές περιοχές μελέτης, στη Μεσογειακή Ευρώπη που εντάχθηκαν στο μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, DESIRE, θέμα του οποίου είναι η «Ερημοποίηση της Γης και η Ανάπτυξη Μέτρων Προστασίας σε Διεθνή Προσέγγιση για Τοπικές Λύσεις». Το πρόγραμμα ξεκίνησε την 1η Φεβρουαρίου και θα διαρκέσει πέντε χρόνια ενώ από χθες μέχρι και την Πέμπτη πραγματοποιείται στο ξενοδοχείο ΑΤΛΑΝΤΙΣ η πρώτη επιστημονική συνάντηση του παραπάνω προγράμματος στο Ηράκλειο. Στο πρόγραμμα αυτό συμμετέχουν 28 Πανεπιστήμια και Ινστιτούτα από Ευρώπη, Αμερική, Αυστραλία, Αφρική , Κίνα και από την Ελλάδα το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.



Το πρόγραμμα



Αντικείμενα του προγράμματος είναι η μελέτη του φαινομένου, της ερημοποίησης, σε επιλεγμένες ευαίσθητες περιοχές με την ανάπτυξη δεικτών παρακολούθησης και η αξιολόγηση των τεχνικών προστασίας κατά της ερημοποίησης που εφαρμόζονται σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Στη συνέχεια, οι ερευνητές θα προχωρήσουν στη βελτίωση υπαρχόντων πρακτικών και την ανάπτυξη νέων τεχνικών και στρατηγικών, καταπολέμησης της ερημοποίησης της γης. Τέλος, θα αναπτυχθεί ένα σύστημα λήψης απόφασης για την καταπολέμηση της ερημοποίησης και την προστασία του περιβάλλοντος σε επίπεδο περιφέρειας, νομού ή αγρού.

Τα αποτελέσματα θα είναι στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου στο τέλος του προγράμματος.



Τι είναι η ερημοποίηση;



Η ερημοποίηση αναφέρεται στη μείωση ή απώλεια της παραγωγικότητας των γεωργικών και δασικών εκτάσεων εξαιτίας ορισμένων λανθασμένων παρεμβάσεων του ανθρώπου. Οι κυριότερες διεργασίες υπεύθυνες για την ερημοποίηση είναι η διάβρωση και η αλάτωση των εδαφών. Η απειλή της κλιματικής μεταβολής, λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου, αναμένεται να εντείνει το πρόβλημα της ερημοποίησης, με τη μείωση των υδατικών αποθεμάτων.

Η ερημοποίηση εκτός από τις σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις επιδρά αρνητικά στην οικονομία ενός τόπου με κοινωνικές συνέπειες. Η μείωση της παραγωγικότητας της γης μειώνει το αγροτικό εισόδημα με αποτέλεσμα τη μετακίνηση του πληθυσμού σε περιοχές με περισσότερες δυνατότητες απασχόλησης.

Η Ελλάδα απειλείται άμεσα από την ερημοποίηση. Περιοχές υψηλού κινδύνου ερημοποίησης στη χώρα μας είναι: το μεγαλύτερο τμήμα της Στερεάς Ελλάδος, το ανατολικό κυρίως τμήμα της Πελοποννήσου, η ορεινή ζώνη των Ιονίων νήσων, τα νησιά του Αιγαίου, η Εύβοια, η ανατολική και νότια Κρήτη και τμήματα της Θεσσαλίας, Μακεδονίας και Θράκης.

Πρόσφατες μελέτες, από την Εθνική Επιτροπή για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης αναφέρουν, ότι το 35% και το 49% του ελλαδικού χώρου χαρακτηρίζεται με υψηλό και μέτριο κίνδυνο ερημοποίησης, αντίστοιχα. Το υπόλοιπο 16% του ελλαδικού χώρου θεωρείται χαμηλού κινδύνου.

Η Κρήτη αποτελεί ένα οικοσύστημα με πολύ ευαίσθητες ισορροπίες. Οποιαδήποτε μεταβολή στις υπάρχουσες συνθήκες θα επιφέρει σημαντικές μεταβολές στο υπάρχον περιβαλλοντικό και κοινωνικο-οικονομικό σύστημα.



«Κάτι ιδιαίτερο για την Κρήτη»



Ο κ. Κωνσταντίνος Κοσμάς μίλησε στην «Π» για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα η Κρήτη, τους τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου ερημοποίησης και τόνισε το πόσο σημαντικό είναι το γεγονός ότι το νησί μας συμμετέχει στο συγκεκριμένο πρόγραμμα.



Σε ποια κατάσταση βρίσκεται σήμερα η Κρήτη όσον αφορά το φαινόμενο της ερημοποίησης:



«Η Κρήτη είναι ένα τμήμα της Ελλάδας, το οποίο έχει υποστεί την υποβάθμιση και ερημοποίηση. Εκτιμάται ότι περίπου το 50% της Κρήτης και ιδιαίτερα το ανατολικό, κεντρικό και νότιο τμήμα έχει υποστεί έντονη υποβάθμιση των φυσικών πόρων και ένα μέρος βρίσκεται υπό υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης, ακόμα και έχει ερημοποιηθεί. Βλέπουμε σε πολλές περιοχές να έχει χαθεί η βλάστηση, να παραμένει λίγο έδαφος στην επιφάνεια και να έχει εμφανιστεί ο βράχος, μια κατάσταση που θεωρούμε ότι πρόκειται για ερημοποίηση. Το 50% φαίνεται ότι βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο να ερημοποιηθεί ή έχει ερημοποιηθεί. Πρόκειται για αγροτικές περιοχές, δασικές περιοχές, βοσκοτόπια, η ευρύτερη περιοχή και κάθε μία ζώνη έχει τους δικούς της παράγοντες και εργασίες που έχουν υποβαθμιστεί. Για παράδειγμα έχουμε τους ελαιώνες στις λοφώδεις περιοχές, οι οποίες είναι πολύ ευαίσθητες να ερημοποιηθούν ή βρίσκονται σήμερα σε μεγάλο κίνδυνο και αν δε λάβουμε μέτρα να τις προστατεύσουμε θα υποστούνε έντονα την υποβάθμιση και θα ερημοποιηθούν. Επίσης, τα βοσκοτόπια αν δε λάβουν μέτρα να γίνει μία σωστή διαχείριση τους, να γίνει έλεγχος της βόσκησης και προστασία των πυρκαγιών κι αυτές οι περιοχές θα υποβαθμιστούν περαιτέρω και θα ερημοποιηθούν. Τέλος, οι παραλιακές περιοχές: αντλούμε το νερό από τους υπόγειους υδροφορείς που αυτό έχει σα συνέπεια σε πολλές περιοχές να παρατηρείται το φαινόμενο της υφαλμύρωσης με αποτέλεσμα την αλάτωση των εδαφών, τη μείωση της παραγωγής και την καταστροφή της βλάστησης.»



Τι μπορούμε να κάνουμε για να αποτρέψουμε αυτό το φαινόμενο;



«Προσπαθούμε μέσα από αυτό το ερευνητικό πρόγραμμα να μελετήσουμε το φαινόμενο της ερημοποίησης σε συγκεκριμένες πιλοτικές περιοχές που μία από αυτές είναι και η Κρήτη. Έχουμε σα σκοπό να δούμε ποιοι παράγοντες και ποιες διεργασίες το επηρεάζουν, να καταγράψουμε τις καλλιεργητικές τεχνικές, να αναπτύξουμε δείκτες, οι οποίοι θα είναι πολύ εύκολο να χρησιμοποιηθούν από τους διάφορους χρήστες, και τελικά να παράγουμε ένα σύστημα λήψης απόφασης, το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιονδήποτε, πολιτικούς, διοίκηση, συνεταιρισμούς, δήμους ή και παραγωγούς ατομικά. Ο παραγωγός θα μπορεί να εκτιμά την κατάσταση που έχει στον αγρό του, ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν και ποιες πρακτικές θα μπορούσε να εφαρμόσει ώστε να προστατέψει τη γη από την υποβάθμιση, ερημοποίηση. Στο πρόγραμμα θα γίνει ακόμα και μία εκτίμηση του οικονομικού αποτελέσματος.»



Το πρόβλημα ξεκινάει από το χρήστη ή από διαφόρους αρμόδιους φορείς;



«Το πρόβλημα δεν είναι μόνο χρήσης, είμαστε όλοι υπεύθυνοι. Παραδείγματος χάριν, η πολιτική που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια στο θέμα των επιδοτήσεων είναι αντίθετη προς το περιβάλλον, επιδοτούμε τα ζώα ανά αριθμό και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη δραματική αύξηση του αριθμού των ζώων που προκαλούν υπερβόσκηση. Έχουμε την πίεση που ασκείται από τον τουρισμό και την εντατική εκμετάλλευση των φυσικών και υδάτινων πόρων, την κάλυψη πολλών περιοχών με εγκαταστάσεις, οι οποίες αφαιρούν τη βλάστηση και το φυσικό περιβάλλον. Όλες αυτές οι εργασίες έχουν τις αρνητικές επιπτώσεις και είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι, δεν είναι μόνο ο παραγωγός.»



Πόσο σημαντικό είναι για την Κρήτη το γεγονός ότι ανήκει στις πιλοτικές περιοχές του προγράμματος;



«Είναι πολύ σημαντικό, διότι η Κρήτη έχει συμπεριληφθεί σα μία από τις πέντε πιλοτικές περιοχές κατά μήκος της Μεσογείου, στις οποίες θα μελετήσουμε λεπτομερώς το φαινόμενο της ερημοποίησης, τους παράγοντες και τις διεργασίες που το επηρεάζουν, θα καταγράψουμε τις καλλιεργικές τεχνικές, θα τις αξιολογήσουμε και θα τις συγκρίνουμε με άλλων περιοχών στην Ευρώπη, Αυστραλία, Αφρική και Αμερική. Στη συνέχεια, θα προτείνουμε, αν χρειάζεται, τη βελτίωση τους ή νέες καλλιεργητικές τεχνικές στις περιοχές αυτές ώστε να τις προστατεύουμε από την υποβάθμιση και ερημοποίηση. Τα αποτελέσματα θα μπορούν να μεταφερθούν και σε άλλες περιοχές εκτός Κρήτης, της Ελλάδος ή της Ευρώπης. Για την Κρήτη είναι σημαντικό γιατί θα καθίσουμε εδώ, θα συγκεντρώσουμε δεδομένα, θα μελετήσουμε το φαινόμενο και θα συνεργαστούμε με τοπικούς φορείς. Είναι κάτι ιδιαίτερο για την Κρήτη.»