Του Εμμ. Χελιδόνη*

Η σχέση Λογοτεχνίας και Ιατρικής δεν είναι τόσο παράξενη όσο φαίνεται. Η σχέση μεταξύ των δύο ανάγεται στην αρχαιότητα. Είναι γνωστό π.χ. ότι ο θεός Απόλλωνας ήταν ο θεός της Ιατρικής και της Ποίησης. Όπως επίσης είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι ιατροί οι Ασκληπειάδες χρησιμοποιούσαν θεραπευτικές μεθόδους όπως τη μουσική, το τραγούδι και την ποίηση οι οποίες γνωρίζουμε σήμερα, ότι ενισχύουν το αμυντικό σύστημα. Επίσης ο θεός Ορφέας με την ποίηση του είχε την ικανότητα να θεραπεύει την ψυχή. Ενας άλλος διάσημος Ελληνας ιατρός και συγγραφέας ο Γαληνός, είναι γνωστό, ότι, εκτός από την Ιατρική ασχολήθηκε πολύ και με την φιλοσοφία.

Πολλοί ιατροί και Λογοτέχνες διερεύνησαν σχολαστικά τη σχέση Ιατρικής και Λογοτεχνίας μέσα από την περιγραφή ιατρών, ασθενών και νόσων όπως π.χ. ο Francois Rabelais (1494-1553), o Anton Chechov (1860-1906), o Somerset Maugham (1874-1965) κ.α.

Η μελέτη της Λογοτεχνίας, βελτιώνει την ευχέρεια στην καθημερινή γλώσσα, την ικανότητα παρατήρησης και έκφρασης και το ενδιαφέρον για διήγηση: Όταν ένας ιατρός ή φοιτητής γράφει για ασθενείς ή για ιατρικές πράξεις με τρόπο λογοτεχνικό και όχι τεχνικό, αυτό του επιτρέπει να γνωρίσει καλύτερα τους ασθενείς και τον εαυτό του.

Η ενασχόληση με την Λογοτεχνία είναι ουσιώδης για την εξάσκηση της Ιατρικής. Επιτρέπει την εμβάθυνση και κατανόηση γεγονότων, καταστάσεων και εμπειριών που κάποιος δεν είχε ποτέ ή δεν μπορεί να έχει και προσφέρει άφθονο υλικό για τη μελέτη θεμάτων που αφορούν την ηθική.

Εξάλλου η κατανόηση των δυνατοτήτων της διήγησης, βοηθάει τους ιατρούς να αναπτύξουν μια δυναμική σχέση με καθημερινές πολύπλοκες ιστορίες διαφόρων ιατρικών δραστηριοτήτων.

Η Λογοτεχνία αποτελεί πηγή πληροφόρησης για τη φύση των ανθρωπίνων συναισθημάτων και συμπεριφορών και για το λόγο αυτό π.χ. τα έργα ταλαντούχων συγγραφέων με ψυχιατρικές διαταραχές είναι μια πλούσια πηγή γνώσης για τις νοητικές παθήσεις. Αυτό συμβαίνει, διότι η ικανότητα των συγγραφέων αυτών να περιγράφουν τις εμπειρίες τους είναι καλύτερη από άλλους.

Ο κατάλογος ανδρών και γυναικών που συνδύασαν την Λογοτεχνία με την Ιατρική είναι μεγάλος. Μερικοί συγγραφείς, άρχισαν αλλά δεν τελείωσαν κάποια Ιατρική Σχολή. Μερικοί τελείωσαν αλλά δεν εξάσκησαν ποτέ το Ιατρικό Επάγγελμα. Αλλοι πάλι το εγκατέλειψαν για να αφιερωθούν στο γράψιμο και οι λιγότεροι σε αριθμό πέτυχαν να ασχοληθούν και με τα δύο στη ζωή τους. Ενας από αυτούς ο Αnton Chekhov περιέγραψε ως εξής τη διπλή ζωή του: «Η Ιατρική είναι η νόμιμη σύζυγός μου και η Λογοτεχνία η ερωμένη μου».

Μερικοί ιατροί-λογοτέχνες εστιάζουν κυρίως το ενδιαφέρον τους πάνω σε ιατρικά θέματα, ενώ άλλοι επιχειρούν και πέραν της Ιατρικής. Ο Richard Selzer γνωστός λογοτέχνης ιατρός γεννηθείς το 1928 επικαλούμενος τον πρώτο νόμο της φαντασίας αναφέρει: «Από τη στιγμή που ο καλλιτέχνης σηκώνει την πένα του δεν είναι ο εαυτός του και δεν ανήκει πια σε αυτό τον κόσμο». Αναφέροντας επίσης τον ισχυρό δεσμό που υπάρχει μεταξύ Ιατρικής και Λογοτεχνίας γράφει: «Αυτό που μου αρέσει στην αρχή περισσότερο στην χειρουργική και το γράψιμο ήταν η τέχνη. Αυτή με ώθησε να γίνω χειρουργός. Μου άρεσε να μαθαίνω πώς να κόβω, να ράβω και να απολινώνω. Το ίδιο όταν άρχισα να μαθαίνω να γράφω, ήταν το ράψιμο μαζί των λέξεων σε προτάσεις και η επιλογή και το σκόρπισμά τους που με χαροποιούσε ιδιαίτερα».

Από την μηχανική πράξη του γραψίματος, εκείνο που συνδέει τον ιατρό με τον λογοτέχνη, είναι η κατασκευή της διήγησης. Και οι δύο συμμερίζονται την περιέργεια για την ζωή των άλλων καθώς και την επιθυμία να επικοινωνούν.

Η περιγραφή μιας ασθένειας είναι και αυτή μια τέχνη όπως το μυθιστόρημα γιατί απαιτεί τη βαθειά κατανόηση της νόσου και των επιπτώσεών της στον ασθενή.

Ο λογοτέχνης-ιατρός Walker Percy (1916-1990), περιέγραψε κάποτε τον εαυτό του, σαν τον ευτυχέστερο ιατρό που έπαθε ποτέ φυματίωση, διότι η ασθένειά του του επέτρεψε να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά με το γράψιμο, αφού εγκατέλειψε την Ιατρική. Αναφέρει δε, ότι το έργο των ιατρών και των λογοτεχνών απαιτεί την ύπαρξη παρόμοιων αναλυτικών ικανοτήτων.

Οι εμπειρίες με τους ασθενείς γι’αυτούς που έχουν ευαισθησία, ενόραση και λογοτεχνικό ταλέντο αποτελούν πολύτιμο λογοτεχνικό υλικό που δρα ευεργετικά στην εξάσκηση της Ιατρικής.

Οι ιατρο-συγγραφείς έχουν πρόσβαση όντας προνομιούχοι παρατηρητές σε ανθρώπινες καταστάσεις που άλλοι μη ιατροί συγγραφείς ίσως δεν εκτίθενται ποτέ.

Οι ιατροί είναι μάρτυρες του πόνου, της χαράς και της δυστυχίας των ασθενών και για το λόγο αυτό η Ιατρική αποκτά πρόσβαση στην ανθρώπινη συμπεριφορά και τρόπο ζωής.

Στην περίοδο της ωριμότητας του ο Somerset Maugham τονίζει την λογοτεχνική αξία αυτών που βίωσε ως φοιτητής της Ιατρικής «Είδα πως πεθαίνουν οι άνθρωποι. Είδα πως υποφέρουν τον πόνο τους. Είδα πως είναι η ελπίδα, ο φόβος και η ανακούφιση.

Η λογοτεχνία συμβάλλει στην αύξηση της ευαισθησίας του αναγνώστη και τον βοηθάει να κατανοήσει την πολυπλοκότητα των χαρακτήρων των ανθρώπων καθώς και την αντίληψη που έχουν για τον εαυτό τους και τους άλλους.

Η μεταφορά των παραπάνω εμπειριών στο χαρτί, είναι η πράξη που συνδέει την Ιατρική με την Λογοτεχνία.

Οι άρρωστοι θέλουν από τον ιατρό τους τρία πράγματα. Καλή Διάγνωση της πάθησής των. Αποτελεσματική θεραπεία και Ανθρώπινη συμπεριφορά. Αν και η Ιατρική έκανε αξιοθαύμαστη πρόοδο στην επίτευξη των δύο πρώτων, η προσδοκία τους για το τρίτο παρουσιάζει προβλήματα.

Η υπερεκτίμηση της επιστήμης σήμερα, έχει τόσο πολύ διαστρεβλώσει την εξάσκηση της Ιατρικής, ώστε και οι δύο ο ασθενής και ο ιατρός έχουν πέσει θύματα της τεχνολογικής προόδου η οποία έχει πάρει εκρηκτικές διαστάσεις. Αυτό προκαλεί μια διαταραχή στον τρόπο σκέψεως από την παθολογική υπερεκτίμηση της γνώσης, γεγονός το οποίο οδηγεί στην χαλάρωση των κοινωνικών δεσμών, την αυξανόμενη ηθική διαφθορά, την έλλειψη ανθρωπιάς την προσωπική αποδιοργάνωση και την υποεκτίμηση των ανθρωπίνων σχέσεων. Αυτό το οποίο χρειάζεται, είναι η επανενσωμάτωση των ανθρωπίνων αξιών, όπως η συμπόνοια και η φροντίδα στην εξάσκηση της σύγχρονης τεχνολογικής ιατρικής.

Αυτός είναι και ένας από τους κύριους λόγους της εισαγωγής ανθρωπιστικών επιστημών όπως π.χ. η Λογοτεχνία στα προγράμματα των Ιατρικών σπουδών στις Ιατρικές Σχολές.

Ηδη από το 1972 σε πολλές Ιατρικές Σχολές των ΗΠΑ και τελευταία και σε άλλες χώρες η Λογοτεχνία εισήχθη επίσημα σαν μάθημα στο πρόγραμμα σπουδών. Σήμερα δε η Λογοτεχνία διδάσκεται στ 1/3 των Ιατρικών Σχολών των ΗΠΑ. Χρησιμοποιώντας Λογοτεχνικά κείμενα, οι Λογοτέχνες ιατροί και μη διδάσκουν τους φοιτητές πώς να ακούνε πιο προσεκτικά την περιγραφή των ενοχλημάτων από τον ασθενή και πώς να καταλαβαίνουν καλύτερα την ασθένεια και την θεραπεία που θα γίνει από την πλευρά του ασθενούς, όπως αυτός την αντιλαμβάνεται.

Π.χ. διδάσκονται σεμινάρια σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο που διερευνούν ευαίσθητα θέματα, όπως η σχέση ιατρού ασθενούς, οι γυναίκες στην Ιατρική, η γήρανση, το AIDS η διαδικασία του θανάτου ο θάνατος κ.τ.λ. Στα σεμινάρια αυτά η λογοτεχνική αφήγηση και επεξήγηση κειμένων ενσωματώνεται στο αναλυτικό έργο της Ιατρικής. Σε μερικά δε από αυτά ζητείται από τους φοιτητές να περιγράψουν την ασθένεια από την πλευρά του ασθενούς.

Η Ιατρική, η υγεία και η νόσος στη Λογοτεχνία παρουσιάζονται από τη λογοτεχνική σκοπιά και όχι από την Ιατρική. Εν τούτοις υπάρχουν κείμενα, όπου η περιγραφή προσωπικών βιωμάτων από κάποια ασθένεια, ή οι αναφορές ασθενειών μπορούν να βοηθήσουν τους φοιτητές να κατανοήσουν καλύτερα την ασθένεια και να καταλάβουν τι αισθάνεται ο πάσχων.

Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι το αίσθημα του επικείμενου θανάτου του Paul Dombey κληρονόμου μεγάλης περιουσίας όπως περιγράφεται στο βιβλίο Dombey and Son του Κάρολου Ντίκενς. «Όταν οι ηλιακτίδες κτύπησαν μέσα στο δωμάτιό του περνώντας ανάμεσα από τις κουρτίνες και ανατρίχιασαν στον απέναντι τοίχο όπως το χρυσό νερό, γνώριζε ότι πλησιάζει το βράδυ και ότι, ο ουρανός ήταν κόκκινος και όμορφος. Καθώς οι αντανακλάσεις έσβηναν και το σκοτάδι ερχόταν έρποντας, πάνω στον τοίχο, το έβλεπε να βαθαίνει, να βαθαίνει, να βαθαίνει μέσα στη νύκτα. Και τότε σκέφτηκε πόσο στικτοί ήταν οι μακρείς δρόμοι με λάμπες και πως τα ειρηνικά άστρα φώτιζαν από ψηλά. Η φαντασία του έδειχνε μια περίεργη τάση να περιπλανιέται στον ποταμό, που γνώριζε ότι, κυλούσε μέσα στη μεγάλη πόλη. Και σκεφτόταν τώρα, πόσο μαύρος θα φαινόταν, αντανακλώντας τα φαντάσματα των άστρων και πιο πολύ από όλα, πόσο σταθερά κυλούσε μακριά για να συναντήσει τη θάλασσα».

Οι εικόνες αυτές που σκέφτεται το παιδί, η σύγχυση που ένας άρρωστος μπορεί να έχει πριν το τέλος και η χρησιμοποίηση του ποταμού (του Τάμεση) σαν ένα σύμβολο για τη ζωή που φεύγει, είναι μια περιγραφή που εντυπωσιάζει τον αναγνώστη.

Τελευταία κυκλοφόρησε ένα βιβλίο του Philip Roth με τίτλος «Καθένας». Στη νουβέλα αυτή ο Roth αναφέρεται στο κενό που συνοδεύει το μεγάλο γεγονός του ανθρώπινου τέλους, όταν όλοι είμαστε ίσοι και αυτομάτως γινόμαστε ο «Καθένας». Τίποτε δεν συγκρίνεται με τον άνθρωπο που πονάει και τίποτε δεν μπορεί να αναμετρηθεί με μια ανθρώπινη ζωή που χάνεται.

Σε ένα άλλο βιβλίο του Ivan Ilyich του Λέοντα Τολστόϊ (1886) η επιδεινούμενη βαρειά ασθένεια του Ivan, προκαλεί διάφορες αντιδράσεις στον εαυτό του, τους φίλους του και την οικογένειά του. Ο θάνατος του Ivan Ilyich, έχει σχέση με την ανθρώπινη ύπαρξη και αποτελεί τον φακό μέσα από τον οποίο εξετάζονται βασικά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης.

Η νόσος στη Λογοτεχνία, χρησιμοποιείται ακόμη μεταφορικά για να αναδεικνύει κοινωνικά προβλήματα και καταστάσεις. Ετσι το Μαγικό Βουνό του Thomas Mann έχει σημασία για τον Ιστορικό της Ιατρικής, διότι η διήγηση περιγράφει τη ζωή σε ένα σανατόριο, ενώ το Cancer Ward (ο όροφος του καρκίνου) του Solzhenitsgn είναι ένα αλληγορικό βιβλίο για την ζωή στην πρώην Σοβιετική Ενωση.

Επίσης η πανούκλα (Pest) του Αlbert Camus αποτελεί ένα αλληγορικό βιβλίο για την περίοδο της κατοχής από τους Ναζί. Στο έργο αυτό ο ιατρός Rieux, αποτελεί μια εξέχουσα προσωπικότητα. Αντιμέτωπος με μια επιδημία πανούκλας σε μια πόλη της Αλγερίας, όπου η ιατρική του εκπαίδευση είναι ανίσχυρη να φέρει αποτελέσματα, αυτός βοηθάει όσο μπορεί με την ανθρώπινη συμπεριφορά του και για το λόγο αυτό η στάση του αυτή αποτελεί ασφαλώς ένα καλό παράδειγμα προς μίμηση για τους φοιτητές (role model).

O Checkov αναφέρεται και σε άλλα ιατρικά θέματα σε αρκετές από τις ιστορίες του:

Στο έργο Ward Six ο Checkov ασχολείται με τη νόσο, τους ρόλους ιατρού και ασθενούς και πως οι ρόλοι αυτοί μπορεί εύκολα να αντιστραφούν. Στο έργο ο Gromov ένας χαρισματικός ασθενής τονίζει στον ιατρό του, Andrei Ragin, ότι δεν μπορεί να καταλάβει τα βάσανα των άλλων, διότι ο ίδιος δεν αισθάνθηκε ποτέ τον πόνο. Τελικά ο ιατρός γίνεται ο ίδιος ασθενής για να υποστεί και ο ίδιος την απάνθρωπη μεταχείριση όπως και οι άλλοι ασθενείς. Στη συνέχεια στο βιβλίο περιγράφεται ένας κόσμος, ο οποίος όλο και περισσότερο χαρακτηρίζεται από άμβλυνση των ηθικών αξιών, γραφειοκρατική αδιαφορία, έλλειψη επαγγελματικής ευαισθησίας και πολιτιστική γύμνια, θέματα τόσο επίκαιρα και για την εποχή μας.

Εκτός από τον Checkov θέματα που έχουν σχέση με την Ιατρική υπάρχουν στα έργα και άλλων Ιατρών-Λογοτεχνών όπως π.χ. ο William Carlos Williams, o Walker Percy, o Richard Selzer, o Oliver Sacks κ.α. Π.χ. ο Οliver Sacks στο βιβλίο Αwkenings περιγράφει τις αντιδράσεις του ιατρού και ενός ασθενούς που πάσχει από ληθαργική εγκεφαλίτιδα κα πως ο τελευταίος αντιλαμβάνεται την επιστροφή στον κόσμο μετά από χρόνια ύπνου. Το βιβλίο αυτό έγινε και film με πρωταγωνιστές τον Robin Williams και τον Robert de Niro.

O Carlos Williams ο γνωστότερος ίσως ιατρός ποιητής λέει ότι, η Ιατρική ήταν η αιτία που έγινε ποιητής έλεγε δε συχνά ότι δεν θα μπορούσε να εξασκήσει τη μια χωρίς την άλλη.

Θα ήταν όμως παράλειψη εάν δεν αναφέραμε και ορισμένους Ελληνες Λογοτέχνες και ιατρούς που έγραψαν για την Ιατρική στη Λογοτεχνία. Ο ποιητής Νίκος Καρούζος που πέθανε από καρκίνο γράφει για τον θάνατο:

«Ο θάνατος ολάνοιχτος που ίσως κι από μένα μέλλει να δεχτεί το κομψότερο δέρμα.

Που πας με τόση ομορφιά. Στο βάθος θάνατος.

Τρόμαγμα σήμερα θανάτου. Πόσο δεν το θέλω να πεθάνω.

Με σκούντηξε κάποιος στο δρόμο και μου λέει συγγνώμη. Η δική μου απάντηση:

Ανθρωπέ μου, εγώ περιμένω να μου ζητήσει συγγνώμη ο θάνατος».

Ο Ανέστης Ευαγγέλου που πέθανε και αυτός από καρκίνο έχοντας πλήρη γνώση των συνεπειών και θεραπείας γράφει.

«και κάθε σελίδα γέμιζαν οι πνεύμονες, η κοιλιά, το συκώτι, κάθε φράση και κάθε παράγραφος κι από ένας καρκίνος. Μόνο ο εγκέφαλος έμεινε απείραχτος, όσο υπάρχει κι αυτός να κάνω κανένα καλαμπούρι……».

Συγκλονιστική είναι και αυτά που γράφει στον πρόλογο στην Αναφορά στον Γκρέκο ο Καζαντζάκης, γνωρίζοντας ότι ίσως πεθάνει μια και έπασχε από χρόνια λευχαιμία.

«Μαζεύω τα σύνεργά μου όραση, ακοή, γεύση, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδιασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου στο χώμα. Όχι γιατί κουράστηκα και δουλεύω, δεν κουράστηκα μα ο ήλιος βασίλεψε».

Ο Λορέντζος Μαβίλης ο οποίος κατέβηκε το 1896 να πολεμήσει εθελοντής στην Κρήτη τονίζει τη μοναξιά μιας γιορταστικής μέρας σε ξένη χώρα, για έναν άρρωστο. «Αρρώστεια, φίλε μου καλέ, μες την κακή την ώρα, κακή με πλάκωσε και ιδού, με μιας τα χολοφόρα κανούλια μου στουμπώθηκαν, σαν μαραμένο φύλλο έγινα κατακίτρινος, λιγνός και μαζωμένος, όλος πετσί και κόκκαλο, σαν μούμια ζαρωμένος».

Ο κατάλογος των Ελλήνων λογοτεχνών που έθιξαν ιατρικά θέματα όμως είναι μακρύς και έτσι θα περιοριστώ να αναφέρω ορισμένους πολύ γνωστούς για όποιον θέλει να ανατρέξει σε αυτούς, Κωνσταντίνος Καβάφης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Κωστής Παλαμάς, Κώστας Κρυστάλλης, Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης.

Τέλος θα ήθελα να αναφερθώ και σε ένα βιβλίο που πρόσφατα κυκλοφόρησε «Την πλαγιά με τα Νίφαστρα» του γνωστού Λογοτέχνη Ιατρού Ντίνου Οικονόμου. Το μυθιστόρημα αυτό αναφέρεται στην περίεργη σχέση δύο νέων που ενώ ξεκίνησαν μαζί, χώρισαν στη συνέχεια και έσμιξαν μετά από χρόνια, όταν πια ο ένας ήταν ιατρός και ο άλλος ασθενής.

Η εισαγωγή της Λογοτεχνίας στις Ιατρικές Σπουδές χαρακτηρίστηκε ως η αισθητική προσέγγιση η οποία αντιπαρατίθεται αλλά και συμπληρώνει το τεχνικό περιεχόμενο της Ιατρικής.

Οι λογοτεχνικές εικόνες και περιγραφές των ιατρών έχουν αλλάξει πολύ τους τελευταίους αιώνες. Στη Μεσαιωνική Comedia dell’arte του Μολιέρου του 17ου αιώνα ο ιατρός περιγράφεται ως ανίδεος και κατεργάρης ενώ στα δοκίμια του 19ου αιώνα ο ιατρός έχει πάρει ηρωϊκή μορφή. Στον 21ο αιώνα την εποχή των ιατρικών θαυμάτων αναρωτιέται κανείς γιατί οι ιατροί δεν παρουσιάζονται σαν θεϊκοί ήρωες. Ισως γιατί η υπερεξειδίκευση, ο υπερκαταναλωτισμός και η μονομερής ενασχόλησή του με την τεχνολογία δεν αφήνουν πολλά περιθώρια ανθρώπινης αντιμετώπισης και προσέγγισης του ασθενούς κάτι το οποίο ο τελευταίος αισθάνεται από τον απρόσωπο τρόπο που εξασκείται η ιατρική σε πολλά κέντρα και Νοσοκομεία.

Οι λογοτεχνικές εικόνες των ιατρών δεν αποδίδουν βέβαια, πάντοτε την πραγματική εικόνα των ιατρών. Οι εικόνες όμως των ιατρών στη Λογοτεχνία μπορεί να χρησιμεύσουν σαν δείκτης για τις μεταβαλόμενες κοινωνικές αξίες επιθυμίες και φόβους. Σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης όπου ιατροί και ασθενείς αισθάνονται ξένοι λόγω πολιτιστικών και θρησκευτικών διαφορών και προελεύσεων, η Λογοτεχνία έχει τη δυνατότητα να τους εφοδιάσει με πληροφορίες και περιγραφές ασθενειών και θανάτων σε όλους τους τόπους και λαούς της γής.

Ηδη ο γρήγορα εξελισσόμενος κλάδος των ανθρωπιστικών κλάδων Ιατρικής και Λογοτεχνίας αποτελεί αναγνωρισμένο πεδίο Λογοτεχνικών σπουδών που έχει τα δικά του περιοδικά, επαγγελματικές εταιρείες, μεταπτυχιακά προγράμματα και χρηματοδοτήσεις για εκπαίδευση και έρευνα.

Εχει όμως αποτέλεσμα η διδασκαλία της Λογοτεχνίας σε φοιτητές Ιατρικής και Ιατρούς; Σχετικές μελέτες έδειξαν ότι πράγματι έχει.

Όταν ο ιατρός αντιμετωπίζει ένα ασθενή στο γραφείο του ή στο κρεβάτι του ασθενούς, ο πάσχων παρουσιάζει μια πολύπλοκη και με πολλές φάσεις ιστορία. Χρησιμοποιώντας φάσεις και κινήσεις, ο ασθενής διηγείται τα ενοχλήματα και τα συναισθήματα που του προκαλεί η αρρώστια, ενώ το σώμα του λέει υπό τη μορφή φυσικών ευρημάτων, ακτινογραφιών, βιοψιών και εργαστηριακών μετρήσεων εκείνα που ο ασθενής δεν γνωρίζει. Εάν ο ασθενής είναι διστακτικός ή χαοτικός αφηγητής, ο ιατρός πρέπει να τον ακούσει προσεκτικά μέχρι τέλος για να καταλήξει σε κάποια υπόθεση. Για να αποσπάσει τις κατάλληλες κλινικές πληροφορίες ο ιατρός πρέπει να έχει αφηγηματικές ικανότητες. Η αφηγηματική εμπειρία και γνώση μεταφράζει απλά γεγονότα σε ιστορίες που έχουν νόημα. Εάν τα άρθρα εφημερίδων οι μύθοι και τα μυθιστορήματα αποτελούν παραδείγματα αφηγήσεων, τότε και τα γεγονότα της εμφάνισης και εξέλιξης μιας ασθένειας αποτελούν και αυτά αφηγήσεις.

Τελευταία οι αφηγηματικές τεχνικές και μέθοδοι χρησιμοποιούνται για την έρευνα ιατρικών γεγονότων όπως π.χ. οι πιθανοί παράγοντες κινδύνου σε περιπτώσεις αντικαταστάσεως του ισχίου σε ηλικιωμένους, στην ικανότητα των ασθενών να κατανοήσουν χρόνιες παθήσεις και στο χειρισμό ογκολογικών ασθενών.

Αλλα πλεονεκτήματα από τη μελέτη λογοτεχνικών κειμένων κατά τη διάρκεια των Ιατρικών Σπουδών είναι και τα παρακάτω:

1. Η Λογοτεχνική παράσταση ορισμένων γεγονότων της ζωής του γιατρού ή συγκεκριμένων ιατρικών γεγονότων, προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για άλλους ιατρούς που αντιμετωπίζουν παράλληλες ή ανάλογες καταστάσεις στη ζωή τους. Η Λογοτεχνική μελέτη βελτιώνει την ικανότητα επικοινωνίας του ιατρού με τον ασθενή. Μέσα από τη μελέτη της διήγησης ο ιατρός μπορεί να καταλάβει καλύτερα τις ιστορίες των ασθενών που αψηφούν την ασθένειά τους και του επιτρέπει να καταλάβει ότι, η διαδικασία της θεραπείας προϋποθέτει και άλλες προσεγγίσεις εκτός από τις καθαρά επιστημονικές και τεχνικές ιατρικές πράξεις.

2. Μεγάλα λογοτεχνικά έργα που αφορούν την Ιατρική δίδουν τη δυνατότητα στους ιατρούς να καταλάβουν τις επιπτώσεις που έχουν για τους ασθενείς αυτών τα οποία κάνουν.

3. Η λογοτεχνική ενασχόληση βελτιώνει την ευχέρεια και την ακρίβεια συγγραφής επιστημονικών βιβλίων, επιστημονικών εργασιών και ερευνητικών πρωτοκόλλων, γεγονός που συμβάλλει στην πρόοδο της Ιατρικής .

4. Η κατανόηση των εμπειριών των ασθενών εμπλουτίζουν την ικανότητα των φοιτητών να αντιμετωπίζουν ηθικά προβλήματα και τους κάνει καλύτερους κλινικούς ιατρούς με δυνατότητα καλύτερης ανθρώπινης επικοινωνίας με τους ασθενείς και τους οικείους τους. Γενικά παράγει ένα διαφορετικό είδος ιατρού. Ενός που είναι πλουσιότερος και ώριμος σαν άτομο σε θέση να καταλαβαίνει και να φροντίζει τους ασθενείς του με συμπόνοια.

5. Η Λογοτεχνική ενασχόληση έχει τέλος σύμφωνα με τις νεώτερες ιατρικές εξελίξεις ευεργετικές επιπτώσεις τόσο για τον ιατρό όσο και για τον ασθενή διότι ενισχύει κα βελτιώνει την ψυχική υγεία και των δύο, γεγονός που έχει θετική επίδραση στην εξέλιξη της νόσου. Οι ιατρικοί κλάδοι που μελετούν τις ευεργετικές επιπτώσεις που έχει η σύνδεση των ανθρωπιστικών κλάδων της όπως της Ιατρικής, Λογοτεχνίας, Ανθρωπολογίας και Φιλοσοφίας είναι κυρίως η Ψυχιατρική, η Ογκολογία, η Νευροενδοκρινολογία, η Νευροανοσολογία και η Ιατρική Απεικόνιση. Αποδεικνύεται πλέον επιστημονικά αυτό που αιώνες τώρα γνώριζαν οι Ανατολικοί λαοί, ότι, δηλ. ο εγκέφαλος επηρεάζει θετικά ή αρνητικά όλο το σώμα και κυρίως τους αμυντικούς και ορμονικούς μηχανισμούς.

Η ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων επιδρά στα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου όπως έχουν δείξει μελέτες κυρίως με τη χρήση Λειτουργικής Μαγνητικής Τομογραφίας. Ετσι σε ψυχιατρικές κλινικές χρησιμοποιούνται λογοτεχνικά κείμενα μουσικά κομμάτια και video ταινίες για την αντιμετώπιση ασθενειών όπως π.χ. η κατάθλιψη και η σχιζοφρένεια. Με τον ίδιο τρόπο και ένας ιατρός ο οποίος αντιμετωπίζει ανθρώπινα και με υπομονή τον ασθενή κερδίζει την εμπιστοσύνη αυτού και των οικείων του και έτσι επιδρά θετικά στην πορεία της ασθένειάς του μέσα από το φαινόμενο Placebo που όπως είναι γνωστό έχει σχέση με την παραγωγή ουσιών από τον εγκέφαλο του ασθενούς που βελτιώνουν το αμυντικό του σύστημα.

* Ο Εμμανουήλ Χελιδόνης είναι καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης