“Εφυγε” ο Αστραπόγιαννος

•Στερνό αντίο σήμερα στο Νίκο Κούρκουλο


Ο Νίκος Κούρκουλος «έφυγε» χθες από κοντά μας, σε ηλικία 73 ετών, έπειτα από πολύχρονη μάχη με τον καρκίνο. Τις τελευταίες ημέρες νοσηλευόταν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του νοσοκομείου «Ερρίκος Ντυνάν».

Σήμερα στις 12 το μεσημέρι, στο νεκροταφείο Ζωγράφου, θα αποχαιρετίσει ο κόσμος των Tεχνών τον μεγάλο πρωταγωνιστή του θεάτρου και του κινηματογράφου. Μόλις έγινε γνωστή η είδηση του θανάτου του, συλλυπητήρια μηνύματα προς την οικογένειά του έστειλαν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, βουλευτές και πολλοί άλλοι.

Ο Νίκος Κούρκουλος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1934 και μεγάλωσε στου Ζωγράφου. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, με παρότρυνση του Μάνου Κατράκη, και έκανε την πρώτη εμφάνιση στο θεατρικό σανίδι το 1959, στο πλευρό της Έλλης Λαμπέτη και του Δημήτρη Χορν, στην Κυρία με τις Καμέλιες του Αλέξανδρου Δουμά.

Γρήγορα αναδείχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου. Ερμήνευσε πρωταγωνιστικούς ρόλους στο αρχαίο ελληνικό δράμα και σε μεγάλα κλασικά αλλά και σύγχρονα έργα του αμερικάνικου και του ευρωπαϊκού θεάτρου.

Πρωταγωνίστησε, ανάμεσα σε άλλα, στη Μήδεια (1959) και τον Ορέστη (1971) του Ευριπίδη, στον Οιδίποδα Τύραννο (1982) και στον Φιλοκτήτη (1991) του Σοφοκλή, στο αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, που ήταν και η τελευταία του θεατρική εμφάνιση.

Ως επικεφαλής θιάσων, αλλά και δικού του θεάτρου στην Αθήνα, πρωταγωνίστησε στα έργα: Η μικρή μας πόλη (1960), Οντίν (1962), Η κληρονόμος (1962), Σαμπρίνα (1963), Ιούλιος Καίσαρ (1964), Να ντύσουμε τους γυμνούς (1964), Λούλου (1965), Ίλια Ντάρλιγκ (ΗΠΑ-1967 σε σκηνοθεσία Ζυλ Ντασσέν με τη Μελίνα Μερκούρη, παράσταση για την οποία κέρδισε την υποψηφιότητα για το βραβείο TONY, Πύργος (1964), Δίκη (1971), Τάγκο (1972), Όπερα της Πεντάρας(1975), Ο Γλάρος (1976), Επιστροφή (1977), Πρόσκληση στον Πύργο (1978), Μονό Ζευγάρι (1980), Ανταπόκριση (1983), Ψηλά από τη Γέφυρα (1986) και Στην Φωλιά του Κούκου (1987). Όμως, εκτός από σπουδαίους πρωταγωνιστής του θεάτρου, ο Νίκος Κούρκουλος υπήρξε και ένας από τους μεγαλύτερους ζεν πρεμιέ του ελληνικού κινηματογράφου. Πρωταγωνίστησε σε περισσότερες από 30 ταινίες, μεταξύ των οποίων Ο κατήφορος, Κοινωνία ώρα μηδέν, Η κυρία δήμαρχος, Το χώμα βάφτηκε κόκκινο, Αδίστακτοι, Ορατότης μηδέν, Ο Αστραπόγιαννος κ.ά.

Τιμήθηκε δύο φορές με το Α' Βραβείο Ερμηνείας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης: το 1965 για τους Αδίστακτους και το 1970 για τον Αστραπόγιαννο.

Για πολλά χρόνια υπήρξε πρόεδρος της Ένωσης των Θιασαρχών του Ελληνικού Θεάτρου, (ΠΕΕΘ), ενώ από το 1994 μέχρι το θάνατό του διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου.

Από τη θέση αυτή οραματίστηκε και δημιούργησε το Παιδικό Στέκι, την Πειραματική Σκηνή, τον Άδειο Χώρο, το Εργαστήρι Υποκριτικής και Σκηνοθεσίας, τη Διεθνή Σκηνή και τη Θερινή Ακαδημία Θεάτρου, ενώ αναβάθμισε δραστικά την Δραματική Σχολή του Εθνικού.

Παράλληλα, άνοιξε τις, για χρόνια κλειστές, πόρτες του Εθνικού Θεάτρου σε όλους τους ηθοποιούς, έκανε τον θίασο περιοδεύοντα στην Ελλάδα και το εξωτερικό και προχώρησε σε μετακλήσεις ξένων σκηνοθετών.

Κατά τη διάρκεια της θητείας του παρουσιάστηκαν πολλά και σημαντικά έργα του παγκόσμιου δραματολογίου καθώς και έργα πολλών Ελλήνων συγγραφέων, σε όλες τις σκηνές του Εθνικού Θεάτρου. Στις καινοτομίες του καταγράφηκε και η τεράστια επιτυχία του μιούζικαλ Βίρα της άγκυρες των Β. Παπαθανασίου-Μ. Ρέππα, σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή, που ήταν το πρώτο μουσικό έργο στην ιστορία του Εθνικού Θεάτρου, αφιερωμένο στην ελληνική επιθεώρηση.

Τον Μάρτιο του 2006 υπέγραψε εκ μέρους της Πολιτείας την οριστική σύμβαση για την ανάθεση του έργου «Αποκατάσταση και εξοπλισμός του κτιριακού συγκροτήματος του Εθνικού Θεάτρου», που αποτέλεσε ένα από τα κυριότερα οράματα της καλλιτεχνικής του θητείας.

Κατά κοινή ομολογία, ήταν ένας άνθρωπος με πάθος και ειλικρίνεια, που δεν δίσταζε να ομολογήσει πως όταν ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση, το Εθνικό Θέατρο «ήταν ένας σάπιος οργανισμός που είχαν μείνει μόνο τα κόκαλα».

Ο Νίκος Κούρκουλος είχε τέσσερα παιδιά. Δύο από τον πρώτο γάμο του με την Μελίτα, τη Μελίτα και τον ηθοποιό Άλκη Κούρκουλο και άλλα δύο από τον γάμο του με την Μαριάννα Λάτση, την Εριέτα και τον Φίλιππο.



Συλλυπητήρια



«Στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου και θεάτρου ο Νίκος Κούρκουλος ήταν πρωταγωνιστής, είτε έπαιζε ο ίδιος είτε όχι» αναφέρει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας.

«Ο Νίκος Κούρκουλος ως διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου απέδειξε ότι τον ενδιέφερε λιγότερο η προβολή του δικού του, μοναδικού, ταλέντου και περισσότερο η προσφορά στην Τέχνη που λάτρεψε και αφιέρωσε τη ζωή του, κάνοντας θέατρο για την ψυχή του.

Μέχρι την τελευταία στιγμή ο Νίκος Κούρκουλος πάλευε για την ανάδειξη του ελληνικού θεατρικού έργου, για την καταξίωση νέων ταλέντων πάνω και πίσω από την σκηνή.

Είχα την τύχη να συζητήσω μαζί του για το θέατρο. Δεν θα ξεχάσω το πάθος του, την αφοσίωση και το Όραμά του για ένα θέατρο που ανοίγει δρόμους σκέψης, διαμορφώνει συνειδήσεις και δονεί την ανθρώπινη ψυχή» καταλήγει ο Πρόεδρος.

Στο μήνυμά του ο πρωθυπουργός αναφέρει: «Ο Νίκος Κούρκουλος ήταν ένας από τους σημαντικότερους θεράποντες της σύγχρονης υποκριτικής τέχνης της χώρας. Κατάφερε να αναδειχθεί στη συνείδηση των Ελλήνων, όχι μόνο ως ένας από τους κορυφαίους της χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου, αλλά και ως ένας από τους συνεπείς διαμορφωτές της πορείας του σύγχρονου ελληνικού Θεάτρου.

Η προσωπική του σφραγίδα, που αποτυπώθηκε στις αξέχαστες ερμηνείες του αλλά και στη νέα δημιουργική πνοή που έδωσε, στο Εθνικό Θέατρο με τη μακρά του θητεία ως καλλιτεχνικού διευθυντή, θα μείνει ανεξίτηλη. Στους οικείους του εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια».

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Γιώργος Παπανδρέου, έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Ο Νίκος Κούρκουλος υπήρξε μια φωτεινή προσωπικότητα του θεάτρου και του κινηματογράφου. Πραγματικός πρωταγωνιστής. Τόσο στην προσωπική του ζωή, όσο και στην καλλιτεχνική του πορεία, υπηρέτησε αξίες που τίμησαν το θέατρο και ανέδειξαν έναν χαρισματικό και δυνατό άνθρωπο. Αυτή του η στάση τον χαρακτήριζε μέχρι το τέλος.

Η αφοσίωση του και η προσφορά του στο Εθνικό Θέατρο αποτελεί μία μεγάλη παρακαταθήκη, αλλά δείχνει και τον δρόμο, που αν και δύσκολος, οδηγεί στο ήθος που καλλιεργεί το θέατρο. Στους οικείους του εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια.»

Στη δήλωσή του ο υπουργός Πολιτισμού Γιώργος Βουλγαράκης αναφέρει: «Με μεγάλη θλίψη πληροφορήθηκα το χαμό του Νίκου Κούρκουλου. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου υπήρξε μια σπουδαία προσωπικότητα της Τέχνης αλλά και ένας άνθρωπος με βαθιά αξιοπρέπεια και ήθος.

Η πολύχρονη, δημιουργική και συνεχής παρουσία του στο χώρο του θεάτρου και του κινηματογράφου τον ανέδειξαν ως έναν από τους κορυφαίους πρωταγωνιστές, με μεγάλες επιτυχίες, βραβεία και πλατιά αναγνώριση. Ως θιασάρχης και ως ιδρυτής του θεάτρου Κάππα, ο Νίκος Κούρκουλος υπηρέτησε τη δραματική τέχνη με πάθος και αφοσίωση.

Τα τελευταία δεκατρία χρόνια, ως επικεφαλής του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας, εργάστηκε με όραμα και πίστη για την αναβάθμιση της Πρώτης Κρατικής Σκηνής της χώρας.

Το έργο του υπήρξε εξαιρετικά σημαντικό. Με την προσωπική συμβολή του το Εθνικό Θέατρο ανέδειξε ένα σύγχρονο πρόσωπο και αποτέλεσε πόλο έλξης όλων των δημιουργικών δυνάμεων του θεατρικού χώρου. Η απώλεια του Νίκου Κούρκουλου αφήνει πιο φτωχό το ελληνικό θέατρο.»

Ο υπεύθυνος Πολιτισμού, Αθλητισμού και ΜΜΕ του Κοινοβουλευτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ, Τηλέμαχος Χυτήρης, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Μία από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες του ελληνικού κινηματογράφου και του θεάτρου δεν υπάρχει πια. Ο Νίκος Κούρκουλος έφυγε με αξιοπρέπεια αφήνοντάς μας ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Από τα πρώτα του βήματα ασυμβίβαστος, μαχητικός, γεμάτος ζωντάνια έδωσε το δικό του στίγμα στις νεότερες γενιές του θεάτρου και του κινηματογράφου. Σεμνός, παρόλο που τα φώτα της δημοσιότητας έπεφταν πάνω του, έδωσε το δικό του αγώνα για το θέατρο που τόσο αγάπησε.

Τίμησε τους συναδέλφους του, τίμησε την Τέχνη. Από τους μακροβιότερους καλλιτεχνικούς διευθυντές του Εθνικού Θεάτρου το στήριξε, του έδωσε πνοή και όραμα σε μια πραγματικά δύσκολη εποχή. Θα τον θυμόμαστε πάντα νέο, δυναμικό, ευγενή, να υπηρετεί την Τέχνη με εκείνο το απαράμιλλο πάθος που τον διέκρινε. Στην οικογένειά του και τους συνεργάτες του στο Εθνικό Θέατρο εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια.

Συλλυπητήριο τηλεγράφημα στην οικογένεια του εκλιπόντος απέστειλε και ο νομάρχης Θεσσαλονίκης Παναγιώτης Ψωμιάδης. «Η απώλεια του μεγάλου μας θεατράνθρωπου, του Νίκου Κούρκουλου, μας έχει συγκλονίσει. Ο χαμός του αφήνει ένα μεγάλο κενό στην οικογένεια της Τέχνης. Εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην οικογένειά του και στους ανθρώπους του Εθνικού Θεάτρου για την απώλειά του» αναφέρει.

Αναφερόμενος στο θάνατο του Νίκου Κούρκουλου ο πρώην υπουργός Πολιτισμού Ευάγγελος Βενιζέλος δήλωσε τα εξής:

«Ο Νίκος Κούρκουλος με το ήθος της μορφής του και το ταλέντο του συνδιαμόρφωσε μία ολόκληρη εποχή του ελληνικού θεάτρου και του ελληνικού κινηματογράφου. Η θητεία του στο Εθνικό Θέατρο αφήνει βαθύ αποτύπωμα και είναι μία κληρονομιά στην οποία ο ίδιος επένδυσε όλα του τα αισθήματα και όλες του τις δυνάμεις, αντιμετωπίζοντας τα τελευταία χρόνια παράλληλα με υποδειγματικό σθένος και ηρωισμό την περιπέτεια της υγείας του.

Η απώλεια είναι πολύ μεγάλη, όχι μόνο για τους οικείους του, αλλά και για τη συλλογική συνείδηση και μνήμη της ελληνικής κοινωνίας. Και αυτό το τελευταίο είναι η μεγαλύτερη τιμή που μπορεί να αποδοθεί σε έναν καλλιτέχνη και σε ένα δημόσιο πρόσωπο».

Ο δήμαρχος Αθηναίων Νικήτας Κακλαμάνης δήλωσε: «Ο Νίκος Κούρκουλος υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες του ελληνικού κινηματογράφου και θεάτρου. Με την απώλειά του, η καλλιτεχνική οικογένεια και όλοι όσοι τον αγάπησαν, θα θρηνήσουν έναν σπουδαίο καλλιτέχνη, έναν χαρισματικό άνθρωπο, έναν ασυμβίβαστο μαχητή με υψηλό ήθος. Στην οικογένεια του εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια.»