
Oι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στους νομούς της Kρήτης το σχολικό έτος 2004-05
Σʼ ένα άρθρο μας στην «Πατρίδα» της 22.1.07 με τίτλο «Μεγάλες διαφορές στη διάρθρωση του μαθητικού πληθυσμού των νομών της Κρήτης» εξετάσαμε τις διαφορές που υπάρχουν κατανομή των μαθητών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στους νομούς της Κρήτης το σχολικό έτος 2004/05 κατά είδος σχολείου.
Όπως, όμως, σε όλη την Ελλάδα, έτσι και στους νομούς της Κρήτης, εκτός από τους μαθητές με γηγενείς γονείς, υπάρχουν και μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς (οι περισσότεροι από τους οποίους δεν έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα). Για τους μαθητές αυτούς δεν υπήρχαν στοιχεία μέχρι το 1994. Η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (ΕΣΥΕ) –μετά από πρότασή μας το έτος εκείνο στον τότε Υπουργό Παιδείας– διενεργεί κάθε χρόνο απογραφή των μαθητών αυτών στα σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Με βάση τα στοιχεία αυτά, σε τέσσερα άρθρα μας στο περιοδικό «Σύγχρονη Εκπαίδευση» (τεύχη Ιουλίου-Αυγούστου 1999, 2000 και 2001 και Μαρτίου-Απριλίου 2003), εξετάσαμε την εξέλιξη του αριθμού και τα χαρακτηριστικά των μαθητών αυτών σε σύγκριση με τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά των μαθητών με γηγενείς γονείς τα σχολικά έτη 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99 και 1999/2000 στο Σύνολο Χώρας.
Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της απογραφής αυτής της ΕΣΥΕ αναφέρονται στο σχολικό έτος 2004/2005. Με βάση τα στοιχεία αυτά και τα στοιχεία για το σύνολο του μαθητικού πληθυσμού της χώρας κατά νομούς και περιφέρειες το ίδιο σχολικό έτος εξετάζουμε στο άρθρο αυτό:
- Το σύνολο των μαθητών με γηγενείς, παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στους νομούς και στο σύνολο της Κρήτης (στο Μέρος Ι).
- Το σύνολο των μαθητών με γηγενείς, παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στην Κρήτη κατά είδος σχολείου (στο μέρος ΙΙ).
- Τους μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στους νομούς της Κρήτης κατά είδος σχολείου (στο Μέρος ΙΙΙ), και
- Τους μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στην Κρήτη κατά είδος σχολείου και χώρα γέννησης (στο Μέρος ΙV).
Ι. Το σύνολο των μαθητών με παλιννοστούντες, αλλοδαπούς και γηγενείς γονείς στους νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη συνολικά
Στις τρεις πρώτες στήλες του Πίνακα 1 δίνονται οι μαθητές γηγενείς γονείς, με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς (ΠΑΛ. + ΑΛΛ.) και το σύνολο των μαθητών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση στους νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη συνολικά το σχολικό έτος 2004/2005. Στην τελευταία γραμμή των τριών πρώτων στηλών δίνεται το ποσοστό που αντιπροσωπεύει το σύνολο της καθεμιάς ομάδας μαθητών στην Κρήτη στους μαθητές στο Σύνολο Χώρας. Στις επόμενες τρεις στήλες δίνονται οι ποσοστιαίες κατανομές κατά νομό της καθεμιάς κατηγορίας μαθητών.
Από την τελευταία γραμμή του Πίνακα 1 φαίνεται ότι το ποσοστό που οι μαθητές με γηγενείς γονείς στα σχολεία της Κρήτης αντιπροσώπευαν σύνολο των μαθητών της ίδιας κατηγορίας στο Σύνολο Χώρας είναι μεγαλύτερο από εκείνο που οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στα σχολεία της Κρήτης αντιπροσωπεύουν στους μαθητές της ίδιας κατηγορίας στο Σύνολο Χώρας.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η μεγάλη μάζα των παλιννοστούντων και αλλοδαπών είναι συγκεντρωμένη στην περιφέρεια Αττικής.
Από τις τρεις τελευταίες στήλες του Πίνακα 1 φαίνεται ότι, στο ποσοστό που αντιπροσωπεύουν οι μαθητές τόσο με γηγενείς όσο και με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στο σύνολο των μαθητών αυτών στην Κρήτη:
- Ο νομός Ηρακλείου κατέχει την πρώτη θέση. Ενώ, όμως, το ποσοστό αυτό στους μαθητές με γηγενείς γονείς ξεπερνά το 50%, στους μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς δεν φτάνει ούτε το 40%.
- Ο νομός Χανίων κατέχει τη δεύτερη θέση. Το ποσοστό του, όμως, στους μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς είναι μεγαλύτερο από εκείνο στους μαθητές με γηγενείς γονείς.
- Ο νομός Ρεθύμνης έχει το τρίτο σε μέγεθος ποσοστό στους μαθητές με γηγενείς γονείς και το τελευταίο στους μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς, ενώ για το νομό Λασιθίου ισχύει το αντίθετο.
Από τα ποσοστά αυτά φαίνεται ότι οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς είναι λιγότερο συγκεντρωμένοι στο νομό Ηρακλείου απʼ ό,τι οι μαθητές με γηγενείς γονείς. Αυτή η διαφορά αντανακλά τη διαφορά στην κατανομή των αντίστοιχων πληθυσμών στους νομούς της Κρήτης.
ΙΙ. Οι μαθητές με παλιννοστούντες, αλλοδαπούς και γηγενείς γονείς στην Κρήτη κατά είδος σχολείου
Στις τρεις πρώτες στήλες του πρώτου μέρους του Πίνακα 2 δίνονται οι μαθητές με γηγενείς γονείς, με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς (ΠΑΛ. + ΑΛΛ.) και το σύνολο των μαθητών κατά είδος σχολείου στην Κρήτη το σχολικό έτος 2004/2005. Στην τέταρτη στήλη δίνεται το ποσοστό που οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς αντιπροσωπεύουν στο συνολικό πληθυσμό του κάθε είδους σχολείου. Στις τρεις στήλες του δεύτερου μέρους του Πίνακα δίνονται οι κατά είδος σχολείου ποσοστιαίες κατανομές της καθεμιάς κατηγορίας μαθητών.
Από την τέταρτη στήλη του πρώτου μέρους του Πίνακα 2 φαίνεται ότι το ποσοστό που οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς αντιπροσωπεύουν στο συνολικό μαθητικό πληθυσμό των δημοτικών σχολείων είναι μεγαλύτερο απʼ ό,τι στα άλλα σχολεία και ακολουθεί το ποσοστό στα γυμνάσια. Στο συνολικό μαθητικό πληθυσμό της Κρήτης το ποσοστό (6,9%) είναι μικρότερο απʼ ό,τι το αντίστοιχο ποσοστό στο Σύνολο Χώρας (8,8%) για το λόγο που προαναφέρθηκε.
Από τις τρεις στήλες του δεύτερου μέρους του Πίνακα 2 φαίνεται ότι:
- Οι μαθητές με γηγενείς γονείς στα δημοτικά σχολεία είναι λιγότεροι από το 50% των μαθητών της κατηγορίας αυτής στην Κρήτη, οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς είναι σχεδόν τα δύο τρίτα των μαθητών αυτής της κατηγορίας. Η διαφορά αυτή οφείλεται στο ότι οι παλιννοστούντες και, κυρίως, οι αλλοδαποί γονείς είναι μικρότεροι στην ηλικία από τους γηγενείς και έχουν παιδιά μικρότερης ηλικίας.
- Οι μαθητές που είναι στα γυμνάσια αντιπροσωπεύουν το ίδιο, περίπου, ποσοστό στα αντίστοιχα σύνολα και των δύο κατηγοριών.
- Οι μαθητές με γηγενείς γονείς στα λύκεια αντιπροσωπεύουν στο αντίστοιχο σύνολο ποσοστό τριπλάσιο από το αντίστοιχο ποσοστό των μαθητών με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς, ενώ η διαφορά των αντίστοιχων ποσοστών στα ΤΕΕ είναι πολύ μικρότερη. Αυτό δείχνει ότι οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς προτιμούν περισσότερο τα ΤΕΕ απʼ ό,τι οι μαθητές με γηγενείς γονείς.
- Συνολικά τα ποσοστό που οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στη μεταγυμνασιακή δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Ενιαία Λύκεια + ΤΕΕ) είναι 10,8% ενώ το αντίστοιχο ποσοστό των μαθητών με γηγενείς γονείς είναι 25,2%. Η διαφορά αυτή θα μειωθεί καθώς τα παιδιά με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς θα προχωρούν από τα γυμνάσια στα λύκεια ή στα ΤΕΕ.
ΙΙΙ. Οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς κατά είδος σχολείου στους νομούς της Κρήτης
Στο πρώτο μέρος του Πίνακα 3 δίνονται οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στους νομούς της Κρήτης κατά είδος σχολείου και στο δεύτερο μέρος του η ποσοστιαία κατανομή των μαθητών του κάθε νομού κατά είδος σχολείου.
Από το δεύτερο μέρος του Πίνακα φαίνεται ότι το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν στο σύνολο των μαθητών με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς οι μαθητές:
- Στα δημοτικά ξεπερνά το 60% σε όλους τους νομούς της Κρήτης. Το μεγαλύτερο ποσοστό έχουν οι νομοί Λασιθίου και Ρεθύμνης και το μικρότερο ο νομός Χανίων. Τόσο το ύψος του ποσοστού αυτού όσο και οι διαφορές του στους νομούς της Κρήτης αντανακλούν τις διαφορές στην κατά ηλικία κατανομή των παιδιών αυτών.
- Στα γυμνάσια κυμαίνεται γύρω στο 25% και στους τέσσερις νομούς.
- Στα ενιαία λύκεια και στα ΤΕΕ το μεγαλύτερο ποσοστό υπάρχει στο νομό Ηρακλείου και το μικρότερο στα ενιαία λύκεια στο νομό Λασιθίου και στα ΤΕΕ στο νομό Ρεθύμνης.
ΙV. Οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς στην Κρήτη κατά είδος σχολείου και χώρα γέννησης
Στο πρώτο μέρος του Πίνακα 4 δίνονται οι μαθητές κατά είδος σχολείου και χώρα γέννησης και στο δεύτερο μέρος η ποσοστιαία κατανομή τους σε κάθε είδος σχολείου κατά χώρα γέννησης.
Από το δεύτερο μέρος του Πίνακα φαίνεται ότι οι μαθητές με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς που γεννήθηκαν:
- Στην Αλβανία αποτελούν την πλειονότητα, δεδομένου ότι ξεπερνούν το 50% σε όλα τα είδη και στο σύνολο των σχολείων.
- Στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης αντιπροσωπεύουν ποσοστό που κυμαίνεται από 12,6% στα ενιαία λύκεια μέχρι 27,0% στα ΤΕΕ.
- Στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ αντιπροσωπεύουν ποσοστό που κυμαίνεται από 10,0% στα ΤΕΕ μέχρι 23,4% στα γυμνάσια, ενώ εκείνο από άλλες χώρες από 5,2% στα γυμνάσια μέχρι 12% στα δημοτικά. Τέλος οι μαθητές που γεννήθηκαν
- Στην Ελλάδα αντιπροσωπεύουν ποσοστό που κυμαίνεται από 1,6% στο ΤΕΕ μέχρι 4,6% στα δημοτικά. Τα ποσοστά αυτά είναι μικρά διότι το μεγάλο κύμα μεταναστών και των οικογενειών τους ήρθαν στην Ελλάδα τη δεκαετία του ʼ90. Δεδομένου, όμως, ότι οι γεννήσεις από αλλοδαπές μητέρες αποτελούν ένα σημαντικό ποσοστό του συνόλου των γεννήσεων στη χώρα μας (το 16,0% το 2004 και το 16,5% το 2005), το ποσοστό αυτό θα αυξάνεται καθώς θα περνούν τα χρόνια.
Τελικές Παρατηρήσεις
Στα δύο πρώτα μέρη του άρθρου αυτού δώσαμε μια εικόνα των βασικών χαρακτηριστικών των μαθητών με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς σε σχέση με τους μαθητές με γηγενείς γονείς που βρίσκονται στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση στους νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη συνολικά το σχολικό έτος 2004/05 και στα επόμενα δύο την κατανομή των μαθητών αυτών στους νομούς της Κρήτης κατά είδος σχολείου και την κατανομή του συνόλου τους στην Κρήτη κατά χώρα γέννησης και κατά είδος σχολείου.
Παρόλο ότι ο αριθμός των μαθητών με αλλοδαπούς γονείς που έχουν γεννηθεί σε άλλες χώρες δεν αποκλείεται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια, η κύρια πηγή της αύξησής τους θα είναι από τα παιδιά που γεννήθηκαν στην Ελλάδα δεδομένου του σημαντικού ποσοστού που αντιπροσωπεύουν στο σύνολο των γεννήσεων οι γεννήσεις από αλλοδαπές μητέρες. Εξαιτίας του λόγου αυτού δεν αποκλείεται το ποσοστό που οι μαθητές αυτοί αντιπροσωπεύουν στο μαθητικό πληθυσμό του Συνόλου Χώρας και της Κρήτης να διπλασιαστεί το 2010.
Τόσο, επομένως, ο σημερινός σημαντικός αριθμός των μαθητών με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς όσο και η προοπτική της αυξητικής πορείας του πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη στο σχεδιασμό μιας κατάλληλης μακροπρόθεσμης εκπαιδευτικής πολιτικής τόσο σε κεντρικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Η πολιτική αυτή, ανάμεσα στα άλλα, θα πρέπει να προβλέπει την παροχή κάθε αναγκαίας βοήθειας στα παιδιά με παλιννοστούντες και αλλοδαπούς γονείς (και στις οικογένειές τους) ώστε όλα να εγγράφονται στα δημοτικά σχολεία και να προχωρούν απρόσκοπτα στα γυμνάσια και στη μεταγυμνασιακή δευτεροβάθμια εκπαίδευση και, στη συνέχεια (όσα από αυτά επιθυμούν) στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με ίσους όρους με τα παιδιά με γηγενείς γονείς. Ιδιαίτερη βοήθεια πρέπει να παρασχεθεί στα παιδιά και στις οικογένειες των αλλοδαπών, πολλοί από τους οποίους δεν γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα ή, απλώς, τη μιλούν.
* Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ

