Ρεπορτάζ Κορίνα Καφετζοπούλου

Πολλά ζωύφια που αποστρέφεται ή φοβάται ο άνθρωπος αποτελούν τους κρίκους μια μακράς οικολογικής αλυσίδας και διαφυλάττουν την ισορροπία γενικότερα της πανίδας και ειδικότερα της ενδημικής.

Ένα απʼ αυτά τα είδη που ανήκουν στην κατηγορία των αρθρόποδων είναι και οι σαρανταποδαρούσες.

Το είδος αυτό ερευνάται στην Ιταλία από τους επιστήμονες για τη βιολογική αντιμετώπιση των εχθρών του αμπελιού και της ελιάς!

Η Κρήτη φιλοξενεί τα τελευταία 5,5 εκ χρόνια, 5 ενδημικά είδη αυτή της κατηγορίας που μετεξελίχθηκαν στη διάρκεια των αιώνων.

Την γνωστή σε όλους σαρανταποδαρούσα που είναι μύθος ότι έχει 40 πόδια, αφού στην πραγματικότητα έχει 42, και τέσσερα μακρινά της ξαδέρφια. Το ένα εξ αυτών με 120 πόδια.

Η σαρανταποδαρούσα μαζί με τον σκορπιό είναι από τα πρώτα ζώα που εποίκισαν στη γη πριν από 12 εκ. χρόνια.

Οι σαρανταποδαρούσες στον μικρόκοσμο που αγνοούμε, είναι οι καλύτεροι κυνηγοί και οι καλύτεροι αγρότες. Είναι σαρκοφάγα, δεν πειράζουν τα φυτά και σκάβουν μανιωδώς το έδαφος οξυγονώνοντάς το.

Στην Ιταλία μάλιστα οι ερευνητές προσπαθούν να εντάξουν την σαρανταποδαρούσα στη βιολογική καλλιέργεια.

Για όλα αυτά που αγνοούμε ή απλά δεν βρίσκουμε σημαντικά μίλησε στην “Π” ένας φανατικός ερευνητής του είδους από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, ο κ. Στέλιος Σημαιάκης.

Κυκλοφορεί άλλοτε υπόγεια κι άλλοτε υπέργεια και καθαρίζει το έδαφος από τα δεκάδες μικρά σκουλήκια μειώνοντας αισθητά τον αριθμό τους.

Αν δεν υπήρχαν αυτές, οι καλλιέργειες θα είχαν καταστραφεί προ πολλού από την ανεξέλεγκτη δράση των παραπάνω ζώων.

Ιταλοί ερευνητές μάλιστα έχουν ξεκινήσει την έρευνα για την ένταξη της σαρανταποδαρούσας στη βιολογική καταπολέμηση βλαβερών εντόμων προς τις καλλιέργειες.

Το γεγονός ότι είναι σαρκοφάγες - ο καλύτερος μεζές τους είναι οι παρανύμφες των βλαβερών εντόμων - και σκάβουν συνεχώς το έδαφος συμβάλλοντας στην αναζωογόνηση του, την καταστούν τον καλύτερο κυνηγό στο χωράφι.

“Είναι ανώτερος θηρευτής”, θα πει ο ερευνητής βιολογίας του ΜΦΙΚ, και τρέφεται με ότι κινείται στο έδαφος και είναι στα μέτρα της όπως ακρίδες, κατσαρίδες του βουνού, σκαθάρια, αράχνες ή προνύμφες εντόμων.

Δεν κάνουν κακό στις καλλιέργειες αντιθέτως βοηθούν στην βιοανάδευση του εδάφους, στην οξυγόνωση του εδάφους σε πολύ μεγάλο βαθμό.

Συνάδελφοί μας στην Ιταλία, πειραματίζονται στην αξιοποίηση της στην βιολογική καταπολέμηση των βλαβερών εντόμων που αποτελούν εχθρό για τα αμπέλια, και τις ελαιοκαλλιέργειες.

Είναι δύσκολο ζώο να το μεταχειριστείς ωστόσο θα έχεις ένα κυνηγό στο χωράφι σου».



Προσοχή στο δάγκωμα της

σαραντα-

ποδαρούσας



Η δυσκολία έγκειται στο ότι οι σαρανταποδαρούσες έχουν δηλητήριο όπως και ο σκορπιός. Το δηλητήριο του σκορπιού είναι νευροτοξικό και της σαρανταποδαρούσας είναι κυτταροτοξικό.

Το δάγκωμα μπορεί να γίνεται κατά λάθος και τα συμπτώματα να είναι ελαφρύτερα αφού το δηλητήριό της δεν είναι επικίνδυνο, ωστόσο παρατηρείται οίδημα και έντονο τσούξιμο που μοιάζει με κάψιμο.

Η πληγή πρέπει άμεσα να καεί ή με πυρωμένο μέταλλο ή ακόμα και με τσιγάρο.

Δεν συναντάται μόνο στην ύπαιθρο, μπορεί να χωθεί και μέσα στα παπλώματα, στα κεραμίδια ή στα υγρά σημεία του σπιτιού.



Η ενδημική

σαραντα-

ποδαρούσα



Η επιστημονική ονομασία της ενδημικής σαρανταποδαρούσας που συναντάται μόνο εδώ και πουθενά αλλού στον κόσμο, είναι Scolopendra cretica, είναι χρώματος καφές και μήκους 6-10 εκ.

Η σαρανταποδαρούσα της Κρήτης είναι εξέλιξη του αφρικανικού είδους και όχι της μεσογειακής ή της βαλκανικής.

Ζει στους αγρούς και φτάνει σε υψόμετρο μέχρι τα 1600 μέτρα. Η παρουσία της σταματά στο τέλος του δάσους.

Αυτή η συμπεριφορά αναφέρεται μόνο στην Κρήτη και πιθανότατα επηρεάζεται από τις κλιματολογικές συνθήκες που είναι απαγορευτικές για την επιβίωση της.

Αυτό ίσως σχετίζεται με το βάρος του χιονιού που πέφτει στις κορφές, τη βροχή και την απουσία θηραμάτων.

Στα τροπικά μέρη, είδος σαρανταποδαρούσας μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 30- 35 εκ. και τρέφεται με ποντίκια και νυχτερίδες που αρπάζει εν πτήση.



Δυνατός κυνηγός



Όπως προαναφέρθηκε η σαρανταποδαρούσα είναι ανώτερος θηρευτής.

Έχει έντονες μαύρες δαγκάνες στο κεφάλι για να δαγκώνει τα θηράματά της.

Το δυνατό της σημείο εκτός από τις δαγκάνες είναι τα τελευταία δύο της πόδια τα οποία χρησιμοποιεί ως γάντζους.

Γιʼ αυτό το λόγο τα πίσω πόδια της σε σχέση με τα υπόλοιπα έχουν διπλάσιο ή τριπλάσιο μέγεθος. Η σαρανταποδαρούσα μπορεί να έχει τέσσερις οφθαλμούς ωστόσο δεν έχει καθόλου καλή όραση.

Αντιλαμβάνεται όμως τις δονήσεις και στήνει καλές ενέδρες.

Γαντζώνει τα πίσω πόδια, κουλουριάζει το σώμα και σφίγγει το θήραμα και το αποτελειώνει με το δηλητήριο που εκτοξεύει από τις δαγκάνες της.

Σʼ αυτό το σημείο ο κ. Σημαιάκης κατέρριψε και έναν μύθο. Όπως σημείωσε, δεν έχει 40 αλλά 42 πόδια, και η κίνηση της είναι τέλεια συντονισμένη.

Πίσω όμως από την ανακρίβεια υπάρχει και μια αλήθεια καθώς το τελευταίο ζευγάρι ποδιών δεν είναι τόσο για την βάδιση, την βοηθάνε εκτός από την άμυνα και στην αναπαραγωγή.

Τα συγγενικά της είδη που ανήκουν στα μυριόποδα μπορούν να φτάσουν μέχρι και τα 190 πόδια.

Δεν έχει πνεύμονες, αναπνέει με σωλήνες που διοχευτεύουν το οξυγόνο μέσα στα σώμα της.



Η αναπαραγωγή

Αν κάτι είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον στον μικρόκοσμο είναι η διαδικασίας της αναπαραγωγής.

Στο συγκεκριμένο είδος υπάρχει θηλυκό και αρσενικό.

Με τα πίσω πόδια το αρσενικό αναγνωρίζει τα θηλυκά του ίδιου είδους. Μόλις γίνει η αναγνώριση στη συνέχεια εφάπτονται και αγκαλιάζονται αντικριστά.

Η αναπαραγωγή γίνεται εξωτερικά. Το αρσενικό αφήνει τη σπερματοφόρο στο έδαφος καλά προφυλαγμένη.

Στη συνέχεια οδηγεί το θηλυκό προς το σημείο. Το θηλυκό το πιάνει με το στόμα και στη συνέχεια το εναποθέτει στην οπή του αναπαραγωγικού συστήματος.

Η σαρανταποδαρούσα που ζει 5-6 χρόνια γεννάει 20-40 αυγά, μια φορά το χρόνο.

Είναι ιδιαίτερα στοργική και προκειμένου να προφυλάξει τα αυγά της από τον εχθρό τα καταπίνει.

Για να προστατεύσει τα αυγά της και τους νεοσσούς στη συνέχεια πηγαίνει κάτω από τους βράχους μέχρι να αυτονομηθούν τα μικρά της.

Η αναπαραγωγή γίνεται Απρίλιο και Μάιο.

Το χειμώνα παραμένει ανενεργή, μπαίνει στο χώμα φτιάχνοντας υπόγεια τούνελ σε μεγάλο βάθος.

Απειλείται από τις νυχτερίδες τα πτηνά και τον σκορπιό.

Με τον σκορπιό θηρεύουνε τα ίδια ζώα είναι ανταγωνιστές και εχθροί αφού πολύ συχνά το ένα καταλήγει στο στομάχι του άλλου.