1. Τι είναι η εγκεφαλίτιδα και από τι προκαλείται;



Εγκεφαλίτιδα είναι η φλεγμονή του εγκεφάλου. Στο άκουσμα της λέξης οι περισσότεροι από εμάς τρομάζουμε, κάποιες φορές όχι άδικα. Η εγκεφαλίτιδα δυνητικά ΕΙΝΑΙ σοβαρή νόσος η οποία μπορεί να προκαλέσει μόνιμες νευρολογικές βλάβες ή ακόμα και τον θάνατο. Τα αίτια μπορεί να είναι ποικίλα αλλά συνήθως ο όρος χρησιμοποιείται για φλεγμονές από λοιμογόνους παράγοντες και κυρίως τους ιούς.

Από εγκεφαλίτιδα μπορούν να προσβληθούν άτομα όλων των ηλικιών. Τα κρούσματα είτε είναι σποραδικά είτε εμφανίζονται με την μορφή επιδημίας. Ανάλογα με τον ιό, παρουσιάζονται είτε σε συγκεκριμένες εποχές του χρόνου είτε ανεξαρτήτου εποχής. Μεγάλη σημασία έχει η γεωγραφική τοποθεσία και πολλές εγκεφαλίτιδες ή ιοί έχουν πάρει την ονομασία τους από περιοχές στις οποίες πρωτοεμφανίστηκαν. Είναι επομένως σημαντικό για τον γιατρό να γνωρίζει εάν ο ασθενής ταξίδεψε σε ύποπτες περιοχές και πότε (εικόνες 1 και 2). Το άρθρο αυτό αναφέρεται κυρίως στους ενήλικες όμως θα έπρεπε ίσως να σημειώσουμε ότι ιοί που προκαλούν τις κοινές παιδικές αρρώστιες όπως την ανεμευλογιά, την ιλαρά, την παρωτίτιδα και την ερυθρά μπορούν να προκαλέσουν και εγκεφαλίτιδα κατά τη διαδρομή της νόσου. Αυτοί είναι μεταδοτικοί από άνθρωπο σε άνθρωπο.



2. Πώς μεταδίδονται οι ιοί που προκαλούν εγκεφαλίτιδα;



Ο τρόπος μετάδοσης των διάφορων ιών στον άνθρωπο διαφέρει. Κάποιοι ιοί μεταδίδονται με το τσίμπημα ορισμένων ειδών κουνουπιών, σκνιπών ή τσιμπουριών και με τον τρόπο αυτό προκαλούνται επιδημίες εγκεφαλίτιδας σε περιοχές που ζουν τα συγκεκριμένα είδη εντόμων. Σε άλλες περιπτώσεις ο ιός προχωρεί στον εγκέφαλο μέσω των κρανιακών νεύρων ή άλλοτε υπάρχει αναζωπύρωση (“ξύπνημα”) ιών οι οποίοι ήδη βρίσκονται στο σώμα μας σε ληθαργική κατάσταση. Μπορούν να προσβάλλουν τον εγκέφαλο είτε απευθείας μέσω κάποιων νεύρων (πρωτογενείς) είτε μέσω της κυκλοφορίας του αίματος (δευτερογενείς). Οι πρωτογενείς έχουν θορυβώδη εικόνα και η εξέλιξή τους μπορεί να είναι πολύ σοβαρή. Οι εκδηλώσεις των δευτερογενών είναι ηπιότερες.



3. Πότε να ανησυχήσω ότι μπορεί να έχω εγκεφαλίτιδα;



Οι εκδηλώσεις της εγκεφαλίτιδας κυμαίνονται από ήπιες έως και πολύ σοβαρές. Συμπτώματα τα οποία υποδηλώνουν σοβαρή νόσο και φέρουν τον ασθενή στο νοσοκομείο είναι τα ακόλουθα:

• Έντονος πονοκέφαλος

• Ναυτία, έμετοι, ζαλάδες

• Πυρετός

• Δυσκολία στην ομιλία

• Υπνηλία, ληθαργικότητα

• Τρόμος, σπασμοί

• Παράλυση νεύρων

• Σε ορισμένες περιπτώσεις δυσκαμψία του αυχένα

• Σύγχυση και αποπροσανατολισμός σε χώρο και χρόνο

• Αλλοίωση του επιπέδου συνείδησης και κώμα



4. Πώς γίνεται η διάγνωση;



Στα πλαίσια της διερεύνησης της εγκεφαλίτιδας, ο ασθενής υποβάλλεται σε διάφορες εξετάσεις πέρα των συνηθισμένων. Απεικονιστικές μέθοδοι όπως η αξονική και η μαγνητική τομογραφία μπορούν να δώσουν χρήσιμες πληροφορίες όσον αφορά την περιοχή του εγκεφάλου που έχει προσβληθεί και το βαθμό της φλεγμονής (Εικόνες 3 και 4).

Για να μπορέσουμε να βρούμε ποιος είναι ο υπεύθυνος ιός, θα χρειαστεί να πάρουμε εγκεφαλονωτιαίο υγρό και να το αναλύσουμε. Αυτό επιτυγχάνεται με την είσοδο μιας βελόνας στην σπονδυλική στήλη, κάτωθεν του νωτιαίου μυελού και τη συλλογή μιας μικρής ποσότητας υγρού. Με την βοήθεια μοριακών εργαστηριακών μεθόδων μπορούμε να ταυτοποιήσουμε αρκετούς ιούς. Σπάνια έως ποτέ πλέον απαιτείται βιοψία εγκεφάλου προκειμένου να τεθεί η σωστή διάγνωση.



5.Μα υπάρχει θεραπεία;



Με εξαίρεση την εγκεφαλίτιδα από τον απλό ερπητοϊό (βλέπε παρακάτω) στην οποία χορηγείται ακυκλοβίρη με εντυπωσιακά αποτελέσματα η θεραπεία ως επί το πλείστον είναι συμπτωματική.



6. Και η πρόγνωση;



Βαρειές εγκεφαλίτιδες μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο ή να αφήσουν μόνιμες αναπηρίες όπως παράλυση, έκπτωση νοητικών λειτουργιών, διαταραχές μνήμης, διαταραχές όρασης και ακοής. Ευτυχώς οι περισσότεροι που θα νοσήσουν με εγκεφαλίτιδα θα αναρρώσουν πλήρως.



7. Και κάτι παραπάνω για τον ιό του απλού έρπητα (HSV 1)



Σημαντικότατος: Πρόκειται για τον συνηθέστερο ιό που προκαλεί τη μη επιδημική εγκεφαλίτιδα. Κυρίως πρόκειται για αναζωπύρωση του ιού που ήδη υπάρχει στον οργανισμό μας. Προκαλεί σοβαροτάτη εγκεφαλίτιδα (εικόνα 2) με θνητότητα που αγγίζει το 70% χωρίς θεραπεία έτσι η έγκαιρη προσέλευση στο νοσοκομείο είναι παραπάνω από κρίσιμη για την έκβαση

Τα καλά νέα: δεν απαιτείται πλέον βιοψία εγκεφάλου για τη διάγνωση και η χορήγηση του φαρμάκου ακυκλοβίρη έχει θαυμάσια αποτελέσματα.

Τα κακά νέα: η θεραπεία πρέπει να ληφθεί ενδοφλεβίως.



8. Και ένας ιός διάσημος από τα ΜΜΕ: Ιός του Δυτικού Νείλου ή WNV



Διάσημος και άξιος να συζητηθεί χωριστά και με το δίκιο του. Απομονώθηκε το 1937 από ασθενείς στην Ουγκάντα. Έχει προκαλέσει πολλαπλές επιδημίες στο παρελθόν σε πληθώρα περιοχών ακόμα και στην Ευρώπη (κοντά μας στη Ρουμανία) (εικόνα 1). Βέβαια ο ιός συζητήθηκε ιδιαίτερα στον τύπο όταν άρχισαν να πληθαίνουν τα κρούσματα στις ΗΠΑ με εντυπωσιακούς ρυθμούς. Μεταδίδεται με το τσίμπημα από το κουνούπι του είδους Culex. Αρχικά παρουσιάζονται γενικά συμπτώματα όπως πυρετός, πόνος στα μάτια, κακουχία, κοιλιακό άλγος και μυαλγίες. Ο ιός στη συνέχεια μεταφέρεται με την κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο και προκαλεί εγκεφαλίτιδα και παράλυση των άκρων. Δεν νοσούν όλοι όσοι κολλήσουν τον ιό από εγκεφαλίτιδα. Προς το παρόν δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία. Αρκετές μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη για την αντιμετώπιση της νόσου. Η πρόληψη των τσιμπημάτων από τα κουνούπια αποτελεί το μοναδικό για την ώρα τρόπο περιορισμού των κρουσμάτων. Το ανησυχητικό για τη συγκεκριμένη νόσο είναι ο κίνδυνος μετάδοσης με τη μετάγγιση αίματος ιδίως σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς



9. Και ακόμα μία σημαντική εγκεφαλίτιδα: ΤΒΕ (Tick Borne Encephalitis) ή όταν τα τσιμπούρια μας μεταδίδουν την εγκεφαλίτιδα



Οι ιοί που την προκαλούν μεταδίδονται με το δάγκωμα τσιμπουριών του γένους Ixodes (Εικόνα 5). Παρουσιάζονται κυρίως κατά τους θερινούς μήνες σε άτομα με δραστηριότητες στην ύπαιθρο. Χώρες της Ευρώπης (ιδίως οι δασώδεις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης) και της Ασίας έχουν μεγαλύτερο επιπολασμό της νόσου. Δεν τη συναντούμε στην Ελλάδα και φυσικά όχι στην Κρήτη. Ο λόγος που την αναφέρουμε και είναι σημαντική είναι λόγω του κινδύνου έκθεσης λόγω ταξιδιών και για το ότι είναι μια εγκεφαλίτιδα για την οποία υπάρχει αποτελεσματικό εμβόλιο. Θεραπεία ειδική δεν υπάρχει και η θνητότητα είναι μικρή (1-2%)

Συμπερασματικά, η εγκεφαλίτιδα είναι μια σοβαρή λοίμωξη η οποία μπορεί να επιφέρει μόνιμες νευρολογικές αναπηρίες ή ακόμα και τον θάνατο. Η βαρύτητα της νόσου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Με τα σύγχρονα διαγνωστικά μέσα μπορούμε πιο εύκολα να βρούμε τον υπεύθυνο παράγοντα, όμως θεραπευτικά οι επιλογές μας είναι ακόμα περιορισμένες. Η πρόληψη σε περιπτώσεις επιδημίας αποτελεί το κύριο όπλο για την αντιμετώπισή τους.

Ε.Χ.

Ε.Κ.

Διαδικτυακοί τόποι για περισσότερες πληροφορίες

www.cdc.gov

www.medlook.net

www.itarikionline.gr

www.ninds.nih.gov

www.jama.com