Του Εμμ. Ν. Μπελιβάνη, συντ/χου δασκάλου

Όπως κάθε χρόνο, έτσι κι εφέτος ο δραστήριος Πολιτιστικός Σύλλογος Αβρακοδιανών - Κουδουμαλιανών, διοργάνωσε γιορτή του κολοκυθιού, στις 13-8-2006.

Κάπως περίεργα ακούγεται η γιορτή αυτή. Τούτο δε λόγω του περιφρονημένου και υποβαθμισμένου αυτού λαχανικού.

“Κολοκύθια” σου λέει περιφρονητικά ο άλλος.

Κολοκύθι είναι το λαχανικό με τα πολλά αδέλφια και ξαδέλφια, με τα πολλά σχήματα και χρώματα, που γίνεται περιζήτητο και πανάκριβο τους χειμερινούς κυρίως μήνες, ή οπόταν οι καιρικές συνθήκες δεν ευνοήσουν την ευρεία καλλιέργειά του. Τότε ο κανόνας της προσφοράς και της ζήτησης δε λειτουργεί ομαλά και οι τιμές του ανεβαίνουν στα ύψη με τις γνωστές διαμαρτυρίες.

Είναι το ευρέως διαδεδομένο λαχανικό με τη φτωχή σε λιπαρά, υδατάνθρακες και πρωτεϊνες σύστασή του. Η προτίμησή του γίνεται κυρίως από αρρώστους ή αναρρωνίοντες ή σ’ όσους μπαίνουν σε πρόγραμμα αδυνατίσματος.

Ο κόσμος φέρεται περιφρονητικά σ’ αυτό γιατί ασφαλώς δεν γνωρίζει ότι η σάρκα του, που είναι όλο νερό κει επομένως στερείται θρεπτικών συστατικών, έχει θεραπευτικές ιδιότητες και προ πάντων οι σπόροι του (πασατέμπο χωρίς αλάτι, που συνόδευαν τις βεγγέρες μας σε παλαιότερες εποχές).

Ειδικότερα το κολοκύθι:

- Είναι μέτρια πηγή βιταμινών B, E,. C.

- Είναι πλούσιο σε κάλιο και νάτριο.

- Προστατεύει την όραση.

- Είναι ευεργετικό σε παθήσεις του καρκίνου.

- Διουρητικό, καθαρτικό, αντικαρκινικό.

- Δεν προκαλεί βαρυστομαχιά. Επομένως διευκολύνει τον ύπνο.

- Είναι αντιφλεγμονώδες του εντέρου και ηρεμεί τον οργανισμό.

- Προλαμβάνει την αφυδάτωση και ανακόπτει την εμφάνιση ρυτίδων, επειδή αποτελείται κυρίως από νερό.

- Γενικά, συμβάλλει στη μακροβιότητα.

Όλα αυτά τα πλεονεκτήματά του ασφαλώς τα γνώριζαν τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου και καθόρισαν να γίνεται η γιορτή και μάλιστα σε μια εποχή που αφθονεί η παραγωγή του.

Η γιορτή του κολουκυθιού ασφαλώς είναι η πιο συμμετοχική από όλες τις εκδηλώσεις του Συλλόγου και τούτο λόγω εποχής και αδειών των εκτός Οροπεδίου Λασιθιωτών. Πραγματοποιείται δε πάντοτε στην αυλή του σχολείου, που προσφέρεται γι’ αυτή.

Εφέτος, με σκοπό τη μεγαλύτερη επιτυχία της, στρατεύτηκαν όλοι οι κάτοικοι Αβρακόντε και Κουδουμαλιάς. Το σύνθημα που είχε πέσει από νωρίς ήταν: Καμιά πόρτα, κανένα παράθυρο, κανένας εξωτερικός τοίχος, τρόχαλος ή τράφος να μη μείνει άβαφος. Η καθαριότητα να είναι γενική. Ο πολιτισμός του χωριού και σ’ αυτό τον τομέα έπρεπε να είναι εμφανής. Ύστερα κάθε χωριανός ανέλαβε και μια δουλειά σχετική με τη γιορτή, κι υπήρχε για όλους δουλειά. Να καθαρίσουν την αυλή του σχολείου, να την καλύψουν με τέντες, να προφυλάξουν τους προσκεκλημένους από τυχόν κρύο, αέρα, βροχή. Να μεταφέρουν τα τραπέζια και να τα στρώσουν με τραπεζομάνδηλα, να μεταφέρουν τις καρέκλες. Να ηλεκτροφωτίσουν την αυλή. Το Δ.Σ. να κάμει τις προσκλήσεις των Αρχών και των προσωπικοτήτων που έπρεπε να παραστούν. Να κάμει τις προμήθειες των υλικών και σερβιτσιών, που δεν παρέχονταν δωρεάν από τους κατοίκους. Να προβεί έγκαιρα στην εξεύρεση του κρητικού συγκροτήματος για την ψυχαγωγία.

Επί ποδός και οι γυναίκες με τις κόρες και τις νυφάδες τους. Στην πλατεία του χωριού ετοιμάζουν τα φαγητά που θα ψηθούν στα σπίτια ή τους φούρνους. Όλοι οι χωριανοί αποτελούν ένα πολύβουο μελίσσι.

Ήταν αλήθεια ωραίο πράγμα να συνεργάζεται κανείς μ’ ένα τέτοιο λαό. Όλοι δούλευαν σαν τα ρομπότ. Όχι γιατί τους το επέβαλαν ή τους υποχρέωναν αλλά γιατί ο καθένας το ήθελε. Οι Αβρακοδιανοί και Κουδουμαλιανοί είναι μια κοινωνία ελεύθερη, όχι δουλοπρεπής. Μια κοινωνία δημοκρατική, εργατική, φιλότιμη, φιλόξενη και φιλοπρόοδη. Σε τέτοιες περιπτώσεις κάνει δόγμα της το “εν τη ενώσει η ισχύς” και το ακολουθεί πιστά. Είναι μια κοινωνία ανοιχτόκαρδη και υπερήφανη. Στα χείλη της έχει πάντα το χαμόγελο, το σκωπτικό αστείο και το πηγαίο χιούμορ. Με τέτοια συνεργασία και ομοψυχία ξεκινάει κάθε εκδήλωσή της. Έτσι πέτυχε αυτό το θαύμα που ζήσαμε την Κυριακή 13 Αυγούστου.

Ο κόσμος άρχισε να μαζεύεται από τις 8.30 μ.μ. Πασίχαρος ο πρόεδρος του Συλλόγου τον καλοδέχεται και τον ευχαριστεί.

Σε μια περίοπτη θέση ο συνταξιούχος δάσκαλος Γεώργιος Βεληβασάκης βγάζει λόγο. Μιλεί για την επαρχία Λασιθίου και τη μακρά ιστορική πορεία της. Λίγοι όμως τον ακούουν κι ελάχιστοι τον καταλαβαίνουν λόγω της οχλαγωγίας που γίνεται στον ανοιχτό αυτό χώρο της παλλασιθιώτικης μάζωξης. Αυτό το αντελήφθη ο δραστήριος πρόεδρος κ. Εμμ. Μηλάκης και ύστερα από συνεννόηση με τον πρόεδρο του Συνδέσμου των εν Ηρακλείω Λασιθιωτών κ. Εμμ. Τζιράκη, Αβρακοδιανό κι εκείνο, ανακοίνωσε ότι η ομιλία θα δημοσιευθεί σε συνέχειες στην εφημερίδα “Λίνιες” κι έτσι θα γίνει γνωστή.

Αεικίνητα τα μέλη του Δ.Σ. του Συλλόγου δίδουν εντολές και οδηγίες να σερβιριστούν όλα τα εδέσματα που έχουν σαν βάση το κολοκύθι, ζεστά, όπως οι κολοκυθοκεφτέδες, το τηγανητό κολοκύθι, οι ντολμάδες με κολοκυθοανθούς, ο σταρένιος χόντρος με τους χοχλιούς, οι πατάτες φούρνου με ρίγανη, τα τηγανητά καλαμάρια, οι χορτόπιτες φούρνου κ.ά. Όλα νηστήσιμα, για να τηρούνται και οι παραδόσεις, υγιεινά και νόστιμα, παρμένα απ’ την περίφημη κρητική κουζίνα.

Άφθονο το εξαιρετικής ποιότητας (άρωμα, χρώμα, γεύση) ντόπιο κρασί, έφερνε ευφορία στις καρδιές μας. Άφθονο και το εμφιαλωμένο νερό που προσφέρθηκε δωρεάν από τον Αβρακοδιανό Βενιζέλο Μηλάκη, ιδιοκτήτη του εμφιαλωτηρίου Κρήνη Καστελίου, που πηγάζει από Λασιθιώτικα βουνά. Άφθονα και τα φρούτα της εποχής που προσφέρθηκαν σαν επιδόρπιο.

Αεικίνητος ο δραστήριος πρόεδρος του Συλλόγου Μηλάκης Μανόλης μαθηματικός καθηγητής, αντιδήμαρχος του Δήμου Αλικαρνασσού και υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος του ιδίου Δήμου στις ερχόμενες Δημοτικές και Νομαρχιακές εκλογές, δέχεται με καλοσύνη τους εκλεκτούς προσκεκλημένους του ενώ ανακοινώνει από μικροφώνου τα ονόματά τους. Παρόντες στην εκδήλωση ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Λασιθίου κ. Μιχαήλ Καρχιμάκης, ο νομάρχης Λασιθίου κ. Αντώνης Στρατάκης. Ο δήμαρχος Οροπεδίου Λασιθίου κ. Γεώργιος Μηλιαράς με τους αντιδημάρχους του, ο τέως περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδας κ. Νίκος Μπελιβάνης, υποψήφιος νομαρχιακός σύμβουλος Ηρακλείου. Ο νομαρχιακός σύμβουλος Λασιθίου κ. Μιχαήλ Περισυνάκης, υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος Ηρακλείου. Οι υποψήφιοι νομαρχιακοί σύμβουλοι Λασιθίου κ. Πετράκης Εμμ. (Ν.Δ.) και Κων. Σπανάκης (ΠΑΣΟΚ). Οι υποψήφιοι δήμαρχοι Λασιθίου κ. Γ. Μηλιαράς (ΠΑΣΟΚ) και Πιταροκοίλης Απ. (Ν.Δ.). Οι πρόεδροι των Πολιτιστικών Συλλόγων Οροπεδίου κ.ά.

Ο πρόεδρος καλωσορίζει με χαρά τους επισκέπτες που κατά εκατοντάδες κατέκλυσαν την αυλή του σχολείου. Επισκέπτεται τα τραπέζια. Επιθεωρεί. Δίδει εντολές. Συμβουλεύει τους συνεργάτες του. Δεν θέλει να λείψει τίποτε από τους επισκέπτες. Όλοι να μείνουν ευχαριστημένοι. Ο Μανόλης απέδειξε για πολλοστή φορά πως δεν είναι μόνο ο άριστος μαθηματικός καθηγητής, ο άριστος εκπαιδευτικός, αλλά και ο άνθρωπος με τις σπουδαίες ηγετικές και οργανωτικές ικανότητες, ο ευγενικός, ο προσηνής, ο αγαπητός, ο προοδευτικός, ο συνεργάσιμος. Ο άνθρωπος που αγαπά εξίσου τον τόπο που τον γέννησε με τον τόπο που ζει και εργάζεται. Ο άνθρωπος που αγαπά τον συνάνθρωπό του, συμμερίζεται τα προβλήματά του και προσπαθεί να του φανεί χρήσιμος. Οι κάτοικοι της Αλικαρνασσού όπου ζει, εξετίμησαν τα προσόντα αυτά, τη θέληση και τις δυνάμεις του και τον ανέδειξαν δημοτικό σύμβουλό τους, ενώ ο δήμαρχος για τους ίδιους λόγους του ανέθεσε αντιδημαρχία. Τον ήθελε στενό συνεργάτη του. Το ίδιο πιστεύω πως θα γίνει και την ερχόμενη 4ετία, αφού ο Μανόλης θα είναι και πάλι υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος.

Όσον αφορά το μενού της γιορτής ρώτησα ένα μέλος του Δ. Σ. του Συλλόγου και μ’ απάντησε ως εξής: Διαλέξαμε αυτό το μενού γιατί πιστεύαμε πως το ελιξίριο της νεότητας και της μακροζωίας του ανθρώπινου οργανισμού βρίσκεται στην ψυχική υγεία και τη σωματική άσκηση σε συνδυασμό με τη σωστή διατροφή. Τα φαγητά που προσφέραμε είναι: α) νηστήσιμα και πρέπει να τηρούμε τα ήθη κι έθιμα και τις παραδόσεις του τόπου μας. β) Στερούνται χοληστερίνης. λιπιδίων, τριγλυκεριδίων, σακχάρων, τοξινών και άλλων βλαβερών ουσιών και είναι παρμένα από την πλούσια και περίφημη παραδοσιακή κρητική ουζίνα, στην οποία πρέπει να επανέλθουμε. Έτσι μόνο ίσως γυρίσουμε λίγο πίσω το δείκτη του βιολογικού μας ρολογιού και θα παρατείνουμε το βιολογικό μας κύκλο. Ας μην ξεχνούμε πως η ζωή είναι ωραία.

- Την ώρα της παραδοσιακής πανδαισίας οι υπεύθυνοι μοίρασαν στα τραπεζια λευκά χαρτιά και μας προέτρεψαν να γράφουμε μια μαντινάδα, που να έχει τη λέξη Λασίθι. Οι μαντινάδες θα εξετάζονταν από κριτική επιτροπή και θα βραβεύονταν οι τρεις πρώτες με αντίστοιχα βραβεία Α’, Β’ Γ’.

Την κριτική επιτροπή αποτελούσαν οι: Θεμιστοκλής Γαλανάκης, κτηνοτρόφος, μαντιναδολόγος, Καλυκάκης Γεώργιος, καθηγητής μαθηματικών και Βυνιχάκης Μανόλης δάσκαλος.

Α’ βραβείο πήρε η κ. Πετράκη - Μηλάκη Μαρία καθηγήτρια φιλόλογος με τη μαντινάδα:

Στέλνει σας χαιρετίσματα

του Λασιθιού τ’ αγέρι

και λέει ανεστοράστε με

χειμώνα καλοκαίρι.

Βραβείο: Μικρός παραδοσιακός ανεμόμυλος (μπιμπελό).

Β’ βραβείο πήρε η κ. Ελένη Κ. Καλυκάκη με τη μαντινάδα:

Ανθό του ήλιου εμάζωξα

από το κολοκύθι

και στην καρδιά μου γεύτηκα

τη γλύκα σου Λασίθι.

Βραβείο: Μικρός παραδοσιακός ανεμόμυλος (μπιμπελό).

Γ’ βραβείο πήρε η κ. Μαρία Ζαμπετάκη - Χρυσού, δασκάλα, με τη μαντινάδα:

Με πέπλα ομίχλης ντύνεσαι

με χιόνια αποκοιμιέσαι

με τιτιβίσματα πουλιών

Λασίθι αναγεγεννιέσαι.

Βραβείο: Μικρός παραδοσιακός ανεμόμυλος (μπιμπελό).

Πολλές καλές μαντινάδες πέρασαν από την κριτική επιτροπή χωρίς να βραβευτούν. Αναφέρουμε μερικές:

Της Λασιθιώτικης ψυχής

η σκάρμη δε λιγιαίνει

με τση Μαδάρας την πνοή

τρέφεται κι ανασαίνει.

Πετράκη - Μηλάκη Μαρία, φιλόλογος.

Χάντρες τα ριζοβούνια σου

Λασίθι τα χωριά σου

κι οι μύθοι γοργοφτέρουγοι

παινούν την ομορφιά σου.

Φουκαράκη Σοφία, δασκάλα

Λένε πως είναι όμορφοι

στον κόσμο κι άλλοι τόποι

μα πουθενά δε βρίσκουνται

του Λασιθιού οι ανθρώποι.

Πρατσίνη Μαρία, δασκάλα

Όπως βλέπετε, αγαπητοί αναγνώστες, οι Λασιθιώτες, κοντά στ’ άλλα προσόντα που διαθέτουν, έχουν στο αίμα τους και ποιητικές φλέβες. Με μεγάλη ευκολία γίνονται άριστοι ριμαδοροι αρκεί να τους κεντήσεις την κατάλληλη ποιητική χορδή.

Μεταξύ των σκοπών του Συλλόγου Αβρακοδιανών - Κουδουμαλιανών είναι και η διατήρηση των ηθών, εθίμων και της παράδοσης της περιοχής και η προφύλαξή τους από την ξενόφερτη λαίλαπα. Κοντά σ’ αυτά και οι παραδοσιακοί κρητικοί και ελληνικοί χοροί και τα τραγούδια.

Φροντίζουν να ψυχαγωγούν τους συντοπίτες τους, κυρίως τους ηλικιωμένους, με παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια της εποχής τους, εφόσον τα γλέντια στα πανηγύρια κοντεύουν να εκλείψουν. Και αναφέρομαι στους ηλικιωμένους γιατί εκείνοι, ψηλαφώντας το σώμα τους ή κοιτάζοντας τον καθρέπτη τους, διαπιστώνουν με απογοήτευση πως ο καταλύτης χρόνος τους αφήνει καθημερινά σημάδια γήρανσης. Γκρίζα μαλλιά, ρυτίδες στο πρόσωπο, ελάττωση της απόδοσης των διαφόρων οργάνων, μείωση της σεξουαλικής τους επιθυμίας, πόνους στα μέλη τους κ.ά. Αυτοί επομένως χρειάζονται μεγαλύτερης και καλύτερης φροντίδας από τους νεότερους οι οποίοι, ζώντες στις πόλεις, αν είναι πελάτες των ξενυχτάδικων κέντρων, ψυχαγωγούνται διαφορετικά.

Την ώρα του φαγητού και της κρασοκατάνυξης άρχισαν να παίζουν τα όργανα με λυράρη τον ξακουστό Ρινακάκη Νίκο και την ορχήστρα του. Αμέσως πετάχτηκαν στην πίστα αρκετές δεκάδες ντόπιων κοριτσιών. Χόρεψαν τόσο ρυθμικά, έκαναν τέτοια ομοιόμορφα τσακισματα, σκέρτσα και λικνίσματα, που μας ενθουσίασαν και μας εξέπληξαν όλους. Όλοι οι θεατές πιστέψαμε πως ήσαν μέλη κάποιου χορευτικού συγκροτήματος. Ξεχάσαμε βέβαια πως βρισκόμαστε στον Αβρακόντε, που είναι η μάνα του χορού. Οι Αβρακοδιανοί φημίζονται από παλιά για τις χορευτικές τους ικανότητες. Γεννιούνται χορευταράδες. Πολλοί και πολλές παντρεύονται μόνο εξαιτίας του χορού τους. Μεταξύ των σφοδρά ενθουσιασμένων ήσαν και δυο μεσόκοποι άνδρες που κάθονταν στο διπλανό μας τραπέζι. Μόλις τέλειωσε ο πρώτος χορός και τα χειροκροτήματα ήσαν ασταμάτητα σηκώθηκαν όρθιοι και συμμετείχαν στα ζήτω και τα χειροκροτήματα. Κάθισαν μετά γέμισαν τα ποτήρια τους κοκκινέλι, το ρούφηξαν, ήρθαν περισσότερο στο κέφι κι άρχισαν να σιγοτραγουδούν: Σα ρθεις στην Κρήτη, φίλε μου, και θες να κόψεις βιόλες, μην τις μυρίσεις, κόψε τις μα αυτές μυρίζουν όλες. Και: Μικρός ο δρόμος της ζωής κι όπως μπορείς τη γλέντα. Μ’ ένα κρασί, μ’ ένα φιλί και μια καλή κουβέντα.

Ο χορός και το ξεφάντωμα συνεχίστηκε αμείωτος. Στην πίστα πετάχτηκαν και γυναίκες νεαρές κι απίκραντες και περισσότερα παλικάρια ένα μπόι όλα. Το αν οι Αβρακοδιανοί πρωτοπορούσαν ανέκαθεν στα γλέντια ίσως να οφείλεται στο ότι το χωριό τους είχε ανθρώπους με κλίση στα μουσικά όργανα όπως ήταν ο Χαρίλαος Φουκαράκης στη λύρα με πασαδόρο το Στεφανογιάννη. Το Μιλτιάδη Φουκαράκη στο βιολί και το Μενέλαο Σφακιανάκη επίσης στο βιολί, με πασαδόρο το Γαλανάκη Αλέκο, το Μηλάκη Κώστα, τον Τζιράκη Νίκο κ.ά. Και τους νεότερους, το Γιώργο Μεν. Σφακιανάκη και Ιάκωβο Αλ. Πατεράκη από την Κουδουμαλιά, στο βιολί ο πρώτος και στη λύρα ο δεύτερος.

Για την κλίση των Αβρακοδιανών στα όργανα, στο χορό και το τραγούδι εγώ δίνω και μια άλλη εξήγηση. Το χωριό είναι ίσως το αρχαιότερο του οροπεδίου αφού παλαιότερα υπήρξαν δείγματα οικισμών τριγύρω του σημερινού χωριού, που ανήκαν στην προϊστορική, τη λίθινη εποχή. Τότε ο χορός είχε για τους Κρητικούς, επομένως και για τους Αβρακοδιανούς μεγάλη σημασία. Αλλά και οι μετέπειτα Κρητικοί, οι Μινωίτες, έδιναν μεγάλη σημασία στην όρχηση. Αρκεί να θυμηθούμε πως λίγα χιλιόμετρα δυτικότερα του χωριού, βρίσκεται το Δικταίο Άντρο όπου κατά τη μυθιλογία γεννήθηκε ο μέγιστος των Θεών, ο Δίας. Εκεί σ’ ένα πλάτεμα της πλαγιάς, έξω από το σπήλαιο έστηναν χορό οι Κουρήτες, οι πρωτοχορευτές της Κρήτης, κρούοντας θορυβώδη τύμπανα με σκοπό να πνίγονται οι κλαθμυρισμοί του βρέφους μέσα στο σπηλαιο για να μην τ’ ακούσει ο παιδοφάγος Κρόνος και κατέβει και το φάει. Ο χορός αυτός ήταν κατ’ άλλους ο πυρρίχιος (πολεμικός) πεντοζάλης και κατ’ άλλους ο φρενιτιώδης πηδηχτός. Ο χορός αυτός θεωρείται ο αρχαιότερος της Κρήτης και πιθανόν και της υπόλοιπης Ελλάδας. Την εποχή αυτή χόρευαν και οι γυναίκες της Κρήτης, χορούς κυκλικούς ή ανοιχτούς, σιγανούς ή γρήγορους γύρω από τον εαυτό τους με συνεχείς απογυριστούς και έμοιαζαν σαν πολύχρωμες σβούρες. Για την εποχή εκείνη οι γυναίκες της Κρήτης ήσαν οι μοναδικές στον κόσμο που συμμετείχαν σε δημόσιες εκδηλώσεις χορών ή αγωνισμάτων. Αυτό ήταν κάτι το πρωτοποριακό. Οι χοροί ήσαν ρυθμικοί και συνοδεύονταν πάντα με φαγοπότι, τραγούδια και παλαμάκια για να κρατιέται ο ρυθμός.

Οι Αβρακοδιανοί πιθανόν να είναι οι κατευθείαν απόγονοι εκείνων των Κρητών γι’ αυτό έχουν το χορό, το ρυθμό και το τραγούδι μέσ’ στο αίμα τους. Επομένως η νεολαία τους δε φοίτησε και δε φοιτά σε χοροδιδασκαλεία.

Το γλέντι και το ξεφάντωμα στη γιορτή του κολοκυθιού στις 13 Αυγούστου κράτησε αμείωτο μέχρι τις πρωινές ώρες.

Η γιορτή κρίθηκε απ’ όλους μας πετυχημένη και οφείλουμε να συγχαρούμε όλα τα μέλη του Συλλόγου για την άρτια διοργάνωσή της, αλλά και όλους τους χωριανούς, που με τη συμμετοχή τους συνέβαλαν στην επιτυχία της.