Νέα μέθοδο για τη βιολογική αντιμετώπιση του δάκου της ελιάς, μέσω της στείρωσης των αρσενικών εντόμων, ανακοίνωσε το Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Όπως ανακοινώθηκε, ερευνητές του Πανεπιστημίου Κρήτης και του ΙΤΕ πέτυχαν τη δημιουργία του πρώτου διαγονιδιακού δάκου της ελιάς, με τη χρήση τεχνολογίας μεταφοράς γονιδίων που έχει αναπτυχθεί παλαιότερα στην Κρήτη. Το επίτευγμα δημοσιεύεται αυτή την εβδομάδα στην ηλεκτρονική έκδοση του επιστημονικού περιοδικού Insect Molecular Biology.

Ο δάκος, ένα έντομο συγγενικό με τη μύγα της Μεσογείου, γεννά τα αυγά του αποκλειστικά στον καρπό της ελιάς, προκαλώντας μεγάλη μείωση της παραγωγής και αύξηση της οξύτητας του λαδιού. Η δυνατότητα μεταφοράς γονιδίων στο δάκο αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη και εφαρμογή μεθόδων μοριακής γενετικής με σκοπό την αποτελεσματική καταπολέμηση του εντόμου χωρίς τη χρήση εντομοκτόνων.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Κρήτης, η σταδιακή απεξάρτηση της καταπολέμησης του δάκου από τα εντομοκτόνα είναι δυνατή, αν αναπτυχθούν αποτελεσματικές εναλλακτικές τεχνολογίες στηριζόμενες στη βιολογική καταπολέμηση.

Μια από τις πιο επιτυχημένες μεθόδους βιολογικής καταπολέμησης είναι η τεχνική απελευθέρωσης στείρων εντόμων (Sterile Insect Technique, SIT), η οποία βασίζεται στη μαζική εκτροφή και επαναλαμβανόμενη απελευθέρωση στείρων αρσενικών εντόμων. Tα θηλυκά έντομα στη φύση που ζευγαρώνουν με τα στείρα αρσενικά δεν αφήνουν απογόνους, με αποτέλεσμα τη σταδιακή μείωση του πληθυσμού. Με τη μέθοδο αυτή έχει γίνει δυνατή η δραστική μείωση πληθυσμών διαφόρων εντόμων σε τεράστιες εκτάσεις, όπως η Cochliomyia hominivorax (screw-worm fly) στις ΗΠΑ, Κεντρική Αμερική και Βόρεια Αφρική, η μύγα Τσετσέ, φορέας της ασθένειας του ύπνου, σε μεγάλες περιοχές στην Αφρικής, η μύγα της Μεσογείου Ceratitis capitata στην Καλιφόρνια και σε διάφορες περιοχές της Λατινικής Αμερικής, και διάφορες άλλες μύγες φρούτων στην Απω ανατολή (Ιαπωνία) και Αυστραλία. Ερευνα με σκοπό την εφαρμογή της μεθόδου και σε άλλα βλαβερά έντομα διεξάγεται στην Κρήτη και σε περιορισμένο αριθμό ερευνητικών κέντρων διεθνώς.

Για τη δημιουργία διαγονιδιακού δάκου συνεργάστηκαν το Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Εντομολογίας του Βιολογικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Κρήτης (καθηγητής Αριστείδης Οικονομόπουλος και υποψήφιος διδάκτωρ Χρόνης Ρεμπουλάκης) και το Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας Εντόμων του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ-ΙΤΕ) (καθηγητής Χαράλαμπος Σαββάκης και υποψήφια διδάκτωρ Μάρθα Κουκίδου). Xρησιμοποιήθηκε η τεχνολογία του μεταθετού στοιχείου Μίνως, καινοτόμος τεχνολογία που έχει αναπτυχθεί στο ΙΜΒΒ και εφαρμόστηκε για την πρώτη επιτυχή μεταφορά γονιδίων σε έντομα οικονομικής σημασίας το 1995. Τα διαγονιδιακά έντομα που δημιουργήθηκαν είναι καλής ποιότητας και περιέχουν ένα γονίδιο από τη μικρή θαλάσια μέδουσα Aequoria victoria, το οποίο κωδικοποιεί την πρωτεϊνη GFP (green fluorescent protein). Η GFP έχει την ιδιότητα να εκπέμπει πράσινο φώς αν φωτιστεί με μπλέ φώς και χρησιμοιείται ευρύτατα ως γενετικός δείκτης για την αναγνώριση και ταυτοποίηση διαγονιδιακών οργανισμών. Για το μετασχηματισμό του δάκου χρησιμοποιήθηκε μια καινοτομική ανασυνδυασμένη μορφή του γονιδίου GFP, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε διάφορα άλλα είδη.

Συνεργασίες μεταξύ ερευνητικών ομάδων, κρατικών οργανισμών, διεθνών οργανισμών, ενώσεων παραγωγών και εταιριών αναμένεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και αξιοποίηση εφαρμογών βιολογικής καταπολέμησης του δάκου με τη χρήση βιοτεχνολογικών μεθόδων. Στο πλαίσιο αυτό, έχει ήδη υπογραφεί συμφωνία συνεργασίας ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και τη Βρετανική Βιοτεχνολογική Εταιρία Oxitec.

Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από ένα πρόγραμμα ΠΕΝΕΔ της Γενικής Γραμματείας Ερευνας και Τεχνολογίας με ανάδοχο το Πανεπιστήμιο Κρήτης και επιστημονικούς υπεύθυνους τους καθηγητές Οικονομόπουλο και Σαββάκη.