Επειδή ως εκπαιδευτικοί γνωρίζουμε αρκετά καλά ότι η λειτουργία του σχολείου είναι πολυεπίπεδη και οι στόχοι της Αγωγής πολλαπλοί, αποφασίσαμε τη φετινή σχολική χρονιά να δώσουμε μια κάπως διαφορετική νότα στην ,ούτως ή άλλως, στεγνή και –κατά κύριο λόγο-εξεταστική λειτουργία του Λυκείου, εντασσόμενοι (και οι ίδιοι ως φυσικοί φορείς της Εκπαίδευσης, αλλά και οι σχολικές μονάδες στις οποίες ανήκουμε) σε ένα Παρεμβατικό Πρόγραμμα με θέμα : «ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ, ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ, ΣΕΞΙΣΜΟΣ: ΟΧΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ», που υλοποιείται στο πλαίσιο του Έργου «Ευαισθητοποίηση Εκπαιδευτικών και Παρεμβατικά Προγράμματα για την Προώθηση της Ισότητας των Φύλων» (Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ ΙΙ, Κατηγορία Πράξης 4.1.1.α), του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας & Θρησκευμάτων, το οποίο υλοποιεί το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας.

Το Έργο στοχεύει στην προώθηση της Ισότητας των Φύλων στο χώρο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και της Αρχικής Επαγγελματικής Κατάρτισης, εισάγοντας το σχετικό προβληματισμό στη σχολική διαδικασία με την υλοποίηση Παρεμβατικών Προγραμμάτων από τις σχολικές μονάδες.

Ξεκινώντας από τη βασική παραδοχή ότι -ανεξάρτητα από το θεσμικό πλαίσιο που πνίγει σήμερα αρκετά από τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες των παιδιών- βασικός παραμένει ο ρόλος του Δασκάλου ως αγωγού ψυχοκινητικών, ηθικών και κοινωνικών μηνυμάτων, αποφασίσαμε να λειτουργήσουμε συλλογικά και συντονισμένα στην κατεύθυνση της καλλιέργειας μιας άλλης συνείδησης από αυτήν που σήμερα είναι κυρίαρχη στο σχολείο και αφορά στην μονοδιάστατη μεταφορά αποσπασματικών γνώσεων, προσαρμοσμένων -κυρίως- στις απαιτήσεις των εξετάσεων.

Στα πλαίσια αυτά και με κύριο στόχο την αφύπνιση των μαθητών/τριών μας ( αλλά και εμάς των ίδιων ως εκπαιδευτικών και πολιτών) στο μείζον κοινωνικό θέμα της Ανισότητας των Φύλων, έτσι όπως αυτό διαμορφώθηκε από τις άνισες κοινωνικο-οικονομικές δομές που ισχύουν και όπως διαιωνίζεται μέσα από την καθιέρωση «Προτύπων ανδρικού δυναμισμού και Γυναικείας αδυναμίας», εργαστήκαμε και στον οικείο για μας χώρο της σχολικής τάξης, αλλά και στις τακτές επιμορφωτικές και συντονιστικές συναντήσεις που πραγματοποιήσαμε στο Κέντρο Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού (ΚΕΣΥΠ) με τη συνάδελφο και υπεύθυνη της Σύμπραξης κα Β. Μαμαλάκη και την εκπρόσωπο του ΚΕΘΙ κα Κ. Λασιθιωτάκη.

Περισσότερο για λόγους ανάπτυξης του απαιτούμενου συναδελφικού διαλόγου και εδραίωσης του κλίματος συνεργασίας μεταξύ των σχολείων και λιγότερο για λόγους τυπικής ανταπόκρισης «στους κανόνες ολοκλήρωσης του έργου μιας σύμπραξης» προχωρούμε σήμερα στην κωδικοποιημένη καταγραφή της εμπειρίας μας σε αυτό το άρθρο, έχοντας πάντα υπό όψη μας πως οι εμπειρίες του δασκάλου και μαθητή, οι εικόνες και οι παραστάσεις που αφήνει ένα θέμα που βρίσκεται έξω από τον «αυστηρό γνωστικό ρόλο» του Σχολείου, δεν αποτυπώνονται σε ένα χαρτί ούτε κοινολογούνται εξ ολοκλήρου στο βάθος και το εύρος τους.

Ωστόσο, τηρώντας τις αρχές της οικονομίας μιας ουσιαστικής επικοινωνίας μεταξύ των ενδιαφερομένων και γνωρίζοντας ότι στο δύσκολο παιδαγωγικό και συνολικότερα εκπαιδευτικό μας έργο η οποιαδήποτε ανταλλαγή εμπειριών και απόψεων διευρύνει κάπως τους ορίζοντες της σκέψης και της δράσης μας, αισθανόμαστε την ανάγκη -πολύ περιληπτικά- να καταθέσουμε κωδικοποιημένες εκτιμήσεις και συμπεράσματα από μια τέτοια αδιαμφισβήτητα συλλογική συνάντηση ψυχών, βλεμμάτων, εμπειριών και ανησυχιών των δασκάλων, των μαθητών/τριών και των υπευθύνων του συντονισμού της δράσης μας.

Ενταχθήκαμε στο εν λόγω Πρόγραμμα πέντε σχολεία (τέσσερα Λύκεια της πόλης και ένα της περιφέρειας) στην αρχή της σχολικής χρονιάς, με ένα καθορισμένο από τις αρμόδιες υπηρεσίες πλαίσιο δράσης που ήταν … πολύ ασαφές, αλλά συγχρόνως και με έναν αρκετά σαφή στόχο από εμάς, να υλοποιήσουμε δηλαδή, στα ελάχιστα χρονικά περιθώρια και μέσα που διαθέτουμε, αυτό το αίτημα της ευαισθητοποίησης των μαθητών/τριών μας στο θέμα της ισότητας, σε όλα τα επίπεδα έκφρασης του ατόμου και ιδιαίτερα στη συμπεριφορά και δράση των φύλων.

Η λειτουργία των συναντήσεων των εμπλεκόμενων εκπαιδευτικών, με ευθύνη της συναδέλφου κας Β. Μαμαλάκη, αποδείχτηκε καθοριστικής σημασίας για την παρέμβασή μας στη σχολική πράξη, για την υλοποίηση του προγράμματος σε ένα τμήμα του σχολείου μας. Στις συναντήσεις αυτές καταθέσαμε, κατ’ αρχάς, τις σκέψεις μας για την ξεχωριστή παρέμβασή μας, η οποία μπορεί βέβαια να κατέγραφε -κατά μείζονα λόγο- την ιδιαίτερη προτίμηση του/της εκπαιδευτικού για έναν τρόπο εφαρμογής του προγράμματος, προέκυπτε όμως αναγκαστικά μέσα από διάλογο με τα παιδιά, έτσι ώστε να καθρεπτίζεται μια ευρύτερη συμφωνία αιτημάτων στο ξεχωριστό πρόγραμμα κάθε σχολείου.

Σε αυτό το σημείο πρέπει να τονίσουμε ότι, ενώ ο στόχος ήταν κοινός, ο τρόπος εφαρμογής του προγράμματος σε κάθε σχολείο έδειχνε μια πολυσχιδία απόψεων και παρεμβατικών τρόπων που -ας μας επιτραπεί να δηλώσουμε- είναι δείγμα του ευφάνταστου και δημοκρατικού της συνείδησης του/της εκπαιδευτικού, αφού έμαθε να … ζυμώνει τη σκέψη του σε έναν ζωντανό χώρο, όπως είναι το σχολείο.

Θεωρούμε ότι η ειδικότητά μας, η εκπαιδευτική μας εμπειρία, η ξεχωριστή προσωπική μας ματιά στην καθημερινή σχολική πράξη έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας πολυεπίπεδης δραστηριότητας εφαρμογής του προγράμματος της ισότητας, η οποία αποδεικνύει τη διάθεσή μας να αποφύγουμε την τυποποίηση, τη μίμηση, τη … γραφειοκρατική εκπλήρωση κάποιας ανειλημμένης υποχρέωσης και να κινήσουμε λίγο τις δυνάμεις της ψυχής των παιδιών, τα οποία η μονόπλευρη εκπαιδευτική λειτουργία μας αναγκάζει να «γνωρίζουμε» -κυρίως- ως δέκτες των γνωστικών μηνυμάτων και όχι ως ψυχικές οντότητες, ως άτομα με συγκεκριμένες οικογενειακές και κοινωνικές εμπειρίες και απόψεις.

Στη βάση αυτή, οι παρεμβατικές μας δραστηριότητες έχουν ένα ιδιαίτερο χρώμα πολυφωνίας και δημοκρατίας, αφού εκφράστηκαν με τα θεατρικά δρώμενα, με τη διδακτική μέθοδο, με την αναζήτηση των παραγόντων που συμβάλλουν στη καθιέρωση «γυναικείων και ανδρικών» γνωστικών πεδίων ή συντελούν στην ανάπτυξη της βίαιης συμπεριφοράς μεταξύ των φύλων, με την αναζήτηση των αιτίων της ανισότητας των φύλων και τη συνακόλουθη κοινωνική έρευνα στο χώρο των ΜΜΕ.

Η πολύπλευρη αυτή παρεμβατική δραστηριότητα καθρεπτίζει βέβαια την ιδιαίτερη ευαισθησία μας στο ζήτημα, κυρίως όμως εκφράζει παραστατικά το βαθμό συμμετοχής των μαθητών/τριών μας στο πρόγραμμα που ή τους έδινε τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσουν για πρώτη φορά τις αδιαμφισβήτητες αντιθέσεις μεταξύ των φύλων ή τους πρόσφερε την ευκαιρία να ερμηνεύσουν τους ανισότιμους ρόλους των δύο φύλων στους βασικούς τομείς της ζωής και να προβληματιστούν στην κατεύθυνση του απεγκλωβισμού από τα στερεότυπα της ανισοτιμίας που επιβάλλει η οικογενειακή ή η Κοινωνική Δομή. Οφείλουμε μάλιστα να τονίσουμε το συγκινησιακό χαρακτήρα της βίωσης κάποιων κεντρικών μηνυμάτων από τους μαθητές και τις μαθήτριες, ιδιαίτερα όταν αυτά αφορούσαν τους διακριτούς και εμφανώς διαχωρισμένους ρόλους των δύο φύλων στην οικογένεια, στην εργασία, στην κοινωνική δραστηριότητα, αλλά ακόμα και στη γνωστική προτίμηση και απόδοση των ίδιων στο σχολείο. Αντίστοιχο συγκινησιακό χρώμα διαπιστώσαμε και κατά την «αξιολόγηση» της γυναικείας και ανδρικής συμπεριφοράς στα ευαίσθητα θέματα της επικοινωνίας των φύλων, ανεξάρτητα από ηλικία, αλλά και κατά τη συνειδητοποίηση της αναπαραγωγής αυτών των προτύπων.

Αυτή ακριβώς η γεμάτη χρώματα και εικόνες αρχική συνειδητοποίηση από τα παιδιά ενός σημαντικού κοινωνικού προβλήματος που καθορίζει τη ζωή όλων μας, αυτός ο συλλογικός παλμός και η ζωηρή συμμετοχή των παιδιών στις διάφορες δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν στα σχολεία μας, χαρακτηριστικά που -για ελάχιστο χρόνο- ακύρωσαν το άγχος της αφομοίωσης της ύλης και του βαθμού και δημιούργησαν στο σχολείο ένα διαφορετικό κλίμα επικοινωνίας, ζεστασιάς και συνεργασιμότητας, αποτελεί για όλους εμάς που ξεκινήσαμε αυτήν την προσπάθεια ένα ηθικό και συναισθηματικό κεφάλαιο που δεν «αξιολογείται» και δε μεταφράζεται εύκολα σε λέξεις.

Η μοναδικότητα αυτής της εμπειρίας θεωρούμε ότι απαλείφει ως δευτερεύοντα και αμελητέα τα όποια προβλήματα και τις δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε στην προσπάθεια εφαρμογής του Προγράμματος και αναδεικνύει ως βασικό αίτημα τη διαμόρφωση όρων συλλογικότητας και επικοινωνίας στο σχολείο.



Ελπίζουμε αυτή την αίσθηση να αποκομίσουν και όσοι θα έχουν τη διάθεση και το χρόνο να παρακολουθήσουν την ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ ΠΟΥ ΘΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΕΙ ΣΤΟ 7ο ΛΥΚΕΙΟ ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΜΑΪΟΥ ΚΑΙ ΩΡΑ 11:00-13:00. Η Θεματική του Παρεμβατικού Προγράμματος είναι: «Ανισότητα των φύλων, Ρατσισμός, Κοινωνικός Αποκλεισμός, Σεξισμός: Όχι Ευχαριστώ»

Συντονίστρια εκπαιδευτική μονάδα: 7ο Ενιαίο Λύκειο Ηρακλείου

Υπεύθυνοι Προγράμματος: Μαρία Πασχαλοδημητράκη και

Μανόλης Ουσταμανωλάκης

Λοιπές εκπαιδευτικές μονάδες:

1ο Ενιαίο Λύκειο Ηρακλείου

Υπεύθυνες προγράμματος: Αρετή Σπαχή και Νίκη Κώστα

5ο Ενιαίο Λύκειο Ηρακλείου

Υπεύθυνες προγράμματος: Μαρία Παπαϊωάννου και Ρούλα Λεμονή

11ο Ενιαίο Λύκειο Ηρακλείου

Υπεύθυνες προγράμματος: Σούλα Γιακουμάκη και Πόπη Κοντογιαννάκη

Ενιαίο Λύκειο Κρουσώνα

Υπεύθυνη προγράμματος: Τίτα Δασκαλάκη

Για τη Σύμπραξη

Αρετή Σπαχή