Του Λευτέρη Τσικανδηλάκη *

Σύμφωνα με τις προβλέψεις των ειδικών ερευνητών για την πορεία της παγκόσμιας τουριστικής κίνησης, το 2030 πάνω από 1,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα ταξιδεύουν εκτός της χώρας τους κάθε χρόνο, 700 εκατομμύρια περισσότερα από ό, τι το σύνολο του σύγχρονου ταξιδιώτη. Ειδικότερα για την Ελλάδα σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος το 2015 ο αριθμός των επισκεπτών έφτασε τα 23,6 εκατομμύρια, σημειώνοντας αύξηση κατά 7,1% σε σύγκριση με το 2014. Η αυξανόμενη αυτή κίνηση προκάλεσε άνοδο και στις ταξιδιωτικές εισπράξεις κατά 6% αγγίζοντας έτσι τα 14,1 δισ. ευρώ.

Στοιχεία ενθαρρυντικά που επιβεβαιώνουν πως ο τουρισμός αποτελεί δυνατό ‘’χαρτί’’ για τη χώρα μας όπως συνεχίζει να αναπτύσσεται μέσα στη δύσκολη οικονομική συγκυρία. Οι οικονομικές αναλύσεις δίνουν την κατευθυντήρια γραμμή κι εμείς οι αρχιτέκτονες οφείλουμε με τη δουλειά μας να μεγιστοποιούμε την απόδοση του κάθε ευρώ που επενδύεται στην κατεύθυνση της εμπορικής απόδοσης του ξενοδοχείου, της ανταγωνιστικής κατασκευής, αλλά και της λειτουργικότητας που θα μειώνει τα καθημερινά κόστη, μέσω της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών. Μέσα από τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό είναι αναγκαίο να δημιουργούνται χώροι μοντέρνοι αλλά και παραδοσιακοί, με όλες τις ανέσεις και τις κατάλληλες εγκαταστάσεις, με υλικά και χρώματα που τονώνουν την αίσθηση της ηρεμίας και της χαλάρωσης, σε περιβάλλοντα ταιριαστά προς τον χαρακτήρα του κάθε καταλύματος και να υπόσχονται μια μοναδική εμπειρία διαμονής. Το ξενοδοχείο για μένα ως αρχιτέκτονα είναι μέρος μιας ταξιδιωτικής εμπειρίας. Μοιάζει σαν ένα θεατρικό σανίδι, σαν μια παράσταση στην οποία οι επισκέπτες έρχονται για να πάρουν μέρος. Μου αρέσει να δημιουργώ διαφορετικές εμπειρίες, ώστε να αλλάζει η διάθεση καθώς οι ώρες της ημέρας διαδέχονται η μια την άλλη, όπως και διαφορετικούς τρόπους να αντιλαμβάνεται ο καθένας την αρχιτεκτονική του χώρου. Έτσι ο σχεδιασμός εμπεριέχει χρώματα, υφές, ατμόσφαιρα, μυρωδιές, ήχους. Κτίζεται στον συγκεκριμένο τόπο και χώρο με εργαλεία τα υλικά κατασκευής, τα τραπέζια, τα καθίσματα, τα υφάσματα, τα φωτιστικά, τις μουσικές, τους ήχους, ακόμα και τις στολές του προσωπικού. Ο αρχιτέκτονας έχει δύο βασικούς στόχους όταν σχεδιάζει: να επιμελείται αφ’ ενός  τα λειτουργικά στοιχεία και να δημιουργεί αφ’ ετέρου χώρους που γεννούν συναισθήματα και μνήμες για κάθε προσκεκλημένο του. 

Ο περιβάλλων χώρος και η ιδιαίτερη κουλτούρα του τόπου είναι αυτά που καθορίζουν τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό άρα η ένταξη κάθε κατασκευής στο περιβάλλον της είναι απαραίτητη. Όλο και περισσότεροι αρχιτέκτονες καθώς και ξενοδόχοι χρησιμοποιούν υλικά και τρόπους κατασκευής της περιοχής τους που σε συνδυασμό με νέα υλικά και νέους τρόπους κατασκευής συμβάλλoυν στην προβολή της ιδιοσυγκρασίας και του πολιτισμού ενός λαού ενισχύοντας παράλληλα την εμπειρία του επισκέπτη .

Πλέον η διαίρεση των ξενοδοχείων με βάση μόνο τα αστέρια θεωρείται μη αντιπροσωπευτική και πολλές φορές μάλιστα αναχρονιστική και απλώς τυπική. Τα είδη στα οποία διακρίνονται τα ξενοδοχεία είναι σαφή και συγκεκριμένα και επιλέγονται από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες σύμφωνα με τη φιλοξενία που θέλουν να προσφέρουν στους πελάτες τους: boutique hotels, resort hotels, design hotels, business hotels, ecohotels, ξενοδοχεία-κλινικές κ.α , αλλά και ξενώνες και αγροτόσπιτα.

Τα ‘’boutique hotels’’ πρωτοεμφανίστηκαν το 1980 σε Αμερική και Αγγλία. Αποτελούν μικρές ξενοδοχειακές μονάδες με λίγα πολυτελή δωμάτια που στοχεύουν στην ανάδειξη γνωστών εμπορικών σημάτων.

Τα “resort hotels” αποτελούν πολυτελή ξενοδοχεία που απευθύνονται σε παραθεριστές και βρίσκονται κοντά σε αξιοθέατα όπως παραλίες και ακτογραμμές, ιστορικές και ορεινές περιοχές. Συνήθως λειτουργούν σε εποχιακή βάση αλλά η πλειοψηφία τους προσπαθεί να παραμένει ανοιχτά όλο το χρόνο. Ανάλογα τη τοποθεσία τους διακρίνονται σε: seaside resorts, all inclusive, resort towns, island resorts, , ski, spa και destination resort.

Τα ‘’design hotels’’, όπως προδίδει και η ονομασία τους, είναι ξενοδοχεία με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και επίπλωση που παραπέμπουν σε καλλιτεχνικά ρεύματα και απευθύνονται σε επισκέπτες ανάλογης αισθητικής. Ένα ‘’business hotel’’ βρίσκεται συνήθως στο κέντρο της πόλης ή σε σημείο με εύκολη συγκοινωνία για να διευκολύνονται οι επισκέπτες στις μετακινήσεις τους από και προς το αεροδρόμιο, τους εκθεσιακούς χώρους και τα εμπορικά κέντρα. Ως ξενοδοχεία του μέλλοντος θεωρούνται τα Ecohotels.

Πρόκειται για ξενοδοχεία στα οποία οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αξιοποιούνται στο μέγιστο με την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων και ενεργειακών κουφωμάτων καθώς και τη δημιουργία αιθρίων με την παράλληλη εκμετάλλευση του φυσικού φωτισμού για τη βελτίωση των εσωτερικών συνθηκών και τη μείωση των ενεργειακών αναγκών ενώ η λογική τους προεκτείνεται και στο τομέα της διατροφής με την υποστήριξη βιολογικών ειδών διατροφής. Προς την ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι παραδοσιακοί ξενώνες που κερδίζουν συνεχώς έδαφος ιδιαίτερα στη Κρήτη με ποικίλα παραδείγματα όπως στη Μηλιά, στον Κρουσώνα, στο Λασίθι κ.α. Η αναβίωση του παλιού, παραδοσιακού τρόπου ζωής με την απουσία ηλεκτρικού ρεύματος, φαντάζει ελκυστική και ενδιαφέρουσα στις νεότερες γενιές. Η επαφή με την εξαγνιστική δύναμη της φύσης και με την απλότητα της καθημερινότητας, μακριά από την τεχνολογική εξέλιξη μας φέρνουν πιο κοντά προς την ουσία της ζωής αλλά και προς τον ίδιο μας τον εαυτό.

Μια ακόμη, όλο και πιο ισχυρή, τάση των τελευταίων χρόνων είναι η συνάντηση του τουρισμού και της ιατρικής. Η επίσκεψη ασθενών σε μέρη όπου η φύση δίνει απλόχερα την ευεργετική της δύναμη (ιαματικά λουτρά, ευνοϊκό κλίμα) δημιουργεί ένα νέο είδος καταλύματος. Η διαμονή σε ξενοδοχεία-κλινικές που διαθέτουν ιαματικά λουτρά, ιατρικά δωμάτια, χώρους χαλάρωσης και άσκησης επιτρέπει στους ταξιδιώτες-ασθενείς να χαλαρώνουν σε όμορφα μέρη υπό την επίβλεψη εξειδικευμένων γιατρών. Οι χώροι αυτοί πρέπει να είναι απόλυτα σχεδιασμένοι για την ανακούφιση των ασθενών, διαφορετικά υπάρχει ο κίνδυνος η θεραπεία να είναι αναποτελεσματική. Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε την τεράστια μερίδα τουριστών που αναζητούν την άθληση

ανά τον κόσμο. Η αναρρίχηση, οι καταδύσεις, τα θαλάσσια και τα χειμερινά αθλήματα κλπ αποτελούν τα κίνητρα των τουριστών αυτών κατά την επιλογή του τόπου διακοπών τους: καταλύματα με αθλητικές εγκαταστάσεις, γυμναστήρια, πισίνες, γήπεδα, χώρους χαλάρωσης και αποθεραπείας (χαμάμ,spa) σε μέρη που προσφέρουν ποικιλία φυσικού πλούτου είναι η πρώτιστη επιλογή τους.

Ωστόσο ο τύπος των ξενοδοχείων (boutique hotels,resort hotels,design hotels, business hotels, ecohotels, ξενοδοχεία-κλινικές κ.α) για μια περιοχή δεν είναι απόλυτος και δεν εμφανίζεται πάντα μεμονωμένος αλλά ανάλογα το είδος του τουρισμού προκύπτει πολλές φορές ένας συνδυασμός των παραπάνω. Είναι πραγματικότητα λοιπόν ότι η αγορά είναι αυτή που διαμορφώνει το τύπο των ξενοδοχείων κάθε περιοχής και η αρχιτεκτονική αυτή που δίνει “απαντήσεις” στις ήδη γνωστές “ερωτήσεις” όσον αφορά το σχεδιασμό.

Ποια κατηγορία όμως καταλυμάτων παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ζήτηση επισκεπτών στο νησί μας; Ποια τα στυλ που επικρατούν ανάλογα με την ομάδα των τουριστών που απευθύνονται; Εύλογα ερωτήματα που κρίνεται απαραίτητο να απαντηθούν σε επόμενο άρθρο μας...

* Ο Λευτέρης Τσικανδηλάκης είναι αρχιτέκτονας