Του Γιάννη Τσαγκαράκη*

Το Σάββατο 6 Φεβρουαρίου 2016 δόθηκε στο μουσικόφιλο κοινό του Ηρακλείου μια σπάνια ευκαιρία να ακούσει την καταξιωμένη πιανίστρια Ελένη Παπασπύρου σε ένα μοναδικό ρεσιτάλ πιάνου στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου. Η Ελένη Παπασπύρου μετά από πολύχρονες σπουδές στην Αυστρία και μια σπουδαία μουσική καριέρα στο ενεργητικό της εγκαταστάθηκε στο Ηράκλειο, όπου εργάζεται στο Παγκρήτιο Ωδείο και το Μουσικό Σχολείο Ηρακλείου ως μια πετυχημένη παιδαγωγός του πιάνου.

Η Ελένη Παπασπύρου είναι μια από τις λίγες πιανίστριες της νέας γενιάς που έχουν αφοσιωθεί με πάθος στη μελέτη, ερμηνεία, διδασκαλία και προβολή των πιανιστικών έργων των Ελλήνων συνθετών και είναι επίσης κάτοχος ενός μεγάλου ρεπερτορίου έργων του 20ού αιώνα. Το ρεσιτάλ του Σαββάτου πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του κύκλου συναυλιών που διοργανώνει το Παγκρήτιο Ωδείο υπό την αιγίδα της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών με τίτλο: «Έλληνες Συνθέτες». Η πιανίστρια-παιδαγωγός και διευθύντρια του Παγρήτιου Ωδείου, Μαρίνα Μπιλμέζη όχι μόνο αναφέρθηκε με σύντομα βιογραφικά σχόλια στους Έλληνες συνθέτες της βραδιάς, οι περισσότεροι από τους αυτούς σχετίζονται με διάφορους τρόπους με την Κρήτη, αλλά και εστίασε στο ύφος και στα κύρια χαρακτηριστικά των έργων που ακούσαμε.

Το ρεσιτάλ ξεκίνησε με ένα από τα πρώιμα έργα για πιάνο του Μάνου Χατζιδάκι, την «Ιονική Σουίτα» για πιάνο την οποία ο συνθέτης έγραψε σε ηληκία 27 ετών περίπου. Η Ελένη Παπασπύρου τόνισε με σφρίγος τους διαφορετικούς χορευτικούς ρυθμούς σε κάθε μέρος της Σουίτας αυτής και απέδωσε με εκφραστικότητα και ευαισθησία τις μελωδικές τους γραμμές. Ακολούθησαν τα κομμάτια «Restart» και «13/8 με Αγάπη» του Γιώργου Κουρουπού (γεν. 1942), ο οποίος μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι έχει αφήσει τη σφραγίδα στην πολιτιστική ζωή του Ηρακλείου.

Το πρόγραμμα, επίσης, περιελάμβανε έξι μέρη από το έργο «Μεσόγειος Έρημος» του Ρεθυμνιώτη συνθέτη Γιώργου Κουμεντάκη. Μερικοί από τους ευρηματικούς τίτλους των κομματιών αυτών, όπως «Σφυρίδα», «Σπουργίτι» και «Αλογάκι της Παναγίας» υποδηλώνουν την προσπάθεια του συνθέτη να αναπαραστήσει μουσικά το πλούσιο μεσογειακό περιβάλλον. Οι απαιτητικές τεχνικές δυσκολίες του έργου αυτού δεν στάθηκαν εμπόδιο στην πιανίστρια, η οποία μας έδωσε μια σειρά από “ηχητικές εικόνες” ή “ηχητικά τοπία”, θα μπορούσε να πει κανείς, ερμηνεύοντας έτσι με μοναδικό τρόπο τις προθέσεις του συνθέτη.

Περίπου στη μέση του ρεστιτάλ ξαφνιαστήκαμε ευχάριστα ακούγοντας ένα μικρό μόνο δείγμα της δουλειάς του Ηρακλειώτη συνθέτη Νίκου Καργάκη (γεν. 1972), το «Valse Aeolique» δηλαδή «Βαλς σε Αιολικό τρόπο» γραμμένο το 2015 και αφιερωμένο στην Ελένη Παπασπύρου. Παρά την εσωτερική ένταση που προκαλείται από την διαρκή επανάληψη ενός χαρακτηριστικού μοτίβου, η Ελένη Παπασπύρου χαλιναγώγησε την ερμηνεία της και κράτησε το ενδιαφέρον του κοινού χωρίς να καταφεύγει σε ρομαντικές υπερβολές.

Ιδιαίτερα απαιτητικά και δεξιοτεχνικά ήταν τα «Νυχτερινά» του συνθέτη και καθηγητή Πανεπιστημίου Χρήστου Σαμαρά (γεν. 1956). Παρότι στα συγκεκριμένα κομμάτια που ακούσαμε, ο συνθέτης δεν φαίνεται να έχει άμεση πρόθεση να σπάσει ολοκληρωτικά τους δεσμούς του με τη ρομαντική πιανιστική παράδοση, οι ερμηνευτικές απαιτήσεις που θέτουν τα έργα είναι πραγματικά μια διαρκής πρόκληση. Η ερμηνεία της Ελένης Παπασπύρου ανέδειξε τον κρυμμένο πλούτο και δυναμική τους δίνοντας μια μάχη με τα πλήκτρα του πιάνου – από τη μια μεριά για να ξεπεράσει τις ιδιαίτερες τεχνικές δυσκολίες και από την άλλη επιδιώκοντας να δημιουργήσει και να διατηρήσει το κατάλληλο κλίμα, που απαιτούν τα κομμάτια αυτά.

Η βραδιά με έργα Ελλήνων συνθετών για πιάνο έκλεισε με την «Κάθαρσις», ένα πρωτοποριακό έργο του Μηνά Μπορμπουδάκη (γεν. 1974), ενός γνωστού και διακεκριμένου Ηρακλειώτη συνθέτη και πιανίστα, που ζει εδώ και πολλά χρόνια στη Γερμανία. Στο έργο αυτό φάνηκαν οι δυνατότητες της Ελένης Παπασπύρου να ερμηνεύει ιδιαίτερα πολύπλοκες σύγχρονες παρτιτούρες, να παράγει από το πιάνο πρωτόγνωρους ήχους και συνηχήσεις, που προέρχονται απ’ όλη την έκταση του οργάνου και οι οποίες συνειρμικά μοιάζουν να αναπαριστούν εσωτερικές συγκρούσεις του συνθέτη. Μέσα από την ερμηνεία που ακούσαμε αναδείιχθηκαν τόσο οι σημαντικές λεπτομέρειες όσο και η γενικότερα σκοτεινή ατμόσφαιρα του έργου αυτού. Θα ήταν ευχής έργο να ακούγαμε συχνότερα στο Ηράκλειο συνθέσεις και ερμηνευτές αυτού του βεληνεκούς.

* Ο κ. Γιάννης Τσαγκαράκης είναι μουσικολόγος – εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπ/σης