Του Νικήτα Μαυράκη*

Το παρακάτω άρθρο εκφράζει προσωπικές επιστημονικές απόψεις και όχι απόψεις του ΤΕΕ-ΤΑΚ με αφορμή το Τοπικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων του Δήμου Ηρακλείου.

Ενώ η Περιφέρεια μας είναι μπροστά στην υλοποίηση του σχεδίου διαχείρισης απορριμμάτων σε σχέση με άλλες Περιφέρειες της χώρας, ακόμα υστερούμε σε κάποια βασικά αλλά πολύ σημαντικά σημεία. Και αυτά τα βασικά έχουν ελάχιστο κόστος, ενώ παράλληλα προωθούν και προστατεύουν το μέλλον μας, το σπίτι μας, την φύση.

Όπως λέχθηκε και σε Δημοτικό Συμβούλιο σε παλιότερη συνεδρίαση η διαχείριση των απορριμμάτων είναι μια "καυτή πατάτα που καλείσαι να διαχειριστείς". Προφανώς η λύση δεν είναι μαγική.

Χρόνια τώρα κάνουμε ένα βήμα μπρος και ένα βήμα πίσω. Το βήμα εμπρός είναι το γεγονός ότι ξεφύγαμε από την διαχείριση των απορριμμάτων σε επίπεδο Δήμου πήγαμε σε ένα συνολικό σχεδιασμό σύμφωνα με τις οδηγίες και απαιτήσεις της Ε.Ε. αλλά ξεχάσαμε εντελώς το κομμάτι της ευαισθητοποίησης του πολίτη. Στους σχεδιασμούς αναφέρεται. Στην πράξη όμως δεν έχουμε δει κάτι ενθαρρυντικό. Η απάντηση «να αποκτήσουμε πρώτα όλες τις υποδομές και στη συνέχεια να δώσομε έμφαση στην ενημέρωση – ευαισθητοποίηση» ίσως θα πρέπει να μας ανησυχεί.

Το υπόλειμμα που παραμένει από την οποιαδήποτε διαχείριση αποβλήτων σήμερα, συνεχίζεται να είναι μεγάλο και δύσκολα διαχειρίσιμο. Οποιαδήποτε προσπάθεια έγινε για την επεξεργασία και ανακύκλωση πριν την ταφή βελτίωσε ελάχιστα την κατάσταση.

Ωστόσο αυτό που έχει σημασία είναι τα θεμέλια και οι άξονες στους οποίους στηρίζεται η προσπάθεια. Τι εννοώ; Δεν υπάρχει "πολιτική" (και εννοώ πράσινη, μπλε , ροζ, κόκκινη) πάνω στην διαχείριση των απορριμμάτων, γιατί πολιτική απαιτείται να εφαρμόσουμε προκειμένου να ενεργοποιηθεί ο πολίτης. Στην προσπάθεια αυτή απαιτείται σύμπραξη γνώσεων, δυνάμεων και ομαδικότητα.

Θα πρέπει να γίνει κατανοητό το πόσο κερδίζει ο πολίτης από την ενεργή συμμετοχή του στην προσπάθεια της διαχείρισης των απορριμμάτων μελλοντικά αλλά και σχετικά άμεσα, αν γίνει αυτός ο ίδιος ο βασικός άξονας που θα προωθήσει τη λύση στον τομέα της διαχείρισης των απορριμμάτων.

Δυστυχώς όμως δεν ενθαρρύνεται. Προσπαθούμε να λύσομε το πρόβλημα με πανάκριβες τεχνολογίες καθώς και με ένα νέο σύστημα το οποίο ευελπιστούμε ότι σε 4 χρόνια θα έχει επιλύσει το πρόβλημα και εμείς θα είμαστε εντός των στόχων που η ΕΕ θέτει. Η κυκλική οικονομία, στην οποία στηρίζεται η διαχείριση των απορριμμάτων για να στηθεί θέλει χρόνο και κόπο. Μιλάμε για ένα πολυπαραμετρικό σύστημα που έχει να κάνει με κράτος, τοπική αυτοδιοίκηση, εταιρείες, πολίτες, παιδεία, χρήματα. Σήμερα φαίνεται οι δυσκολίες να έχουν γίνει μεγαλύτερες αφού η ιδιωτική πρωτοβουλία στον τομέα αυτό μάλλον δεν είναι αποδεκτή από την σημερινή πολιτική ηγεσία.

Πολλές ιδέες έπεσαν στο τραπέζι για το πως ο πολίτης θα κάνει διαλογή στην πηγή. Μιλήσαμε για ανταποδοτικά οφέλη, προπληρωμένη σακούλα, πρόστιμο και αστυνόμευση. Μέχρι σήμερα όμως συζητάμε σε στρογγυλά τραπέζια, συνέδρια με πολύ κόσμο και πάντα μπροστά όλοι. Τόσα χρόνια θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει άπλα βήματα, όπως να ξεκινήσουμε να συλλέγουμε χωριστά το γυαλί ή ακόμα και να πιέσουμε προς την επιστρεφόμενη φιάλη (αναφέρομαι στο Ηράκλειο).

Για παράδειγμα σε επιχείρηση (μεγάλος παραγωγός) όπου εφαρμόστηκε άμεσα ένα πρόγραμμα ανακύκλωσης κατάφερε τον πρώτο χρόνο να μειώσει σχεδόν 30% τα απόβλητά του, με μόνο όπλο τη διαλογή στη πηγή και χρησιμοποιώντας μία πρέσα! Με τον τρόπο αυτό μείωσε το διαχειριστικό κόστος των αποβλήτων του Δήμου ενώ δημιούργησε όφελος (κέρδος) για την επιχείρηση. Θεωρούμε μια πολύ καλή ιδέα να αρχίσει η εφαρμογή του νόμου, όπως αυτός προβλέπεται σήμερα για τους μεγάλους παραγωγούς, από την Περιφέρεια της Κρήτης. Όλοι οι εργαζόμενοι σ’ αυτές είναι σίγουρο ότι θα αποτελέσουν την «μαγιά» της ευαισθητοποίησης. Το διαχειριστικό κέρδος των Δήμων από αυτή την προσπάθεια θα μπορούσε σε πρώτη φάση να μην κυλίσει προς όφελος των ανακυκλωτών αλλά να επενδυθεί στην οργάνωση του συστήματος «Πληρώνω όσο πετάω» το οποίο θεωρώ ότι μπορεί να αποτελέσει άμεσο σημαντικό κίνητρο για την προώθηση της ανακύκλωσης.

Η Ελλάδα και ολόκληρη η Ευρώπη βαδίζει σε μια δύσκολη οικονομική περίοδο και τα όποια έργα θα γίνουν με αργό ρυθμό. Οι μακροπρόθεσμοι που πλέον έγιναν βραχυπρόθεσμοι στόχοι (2020) με το χάσιμο χρόνου και ασυνεννοησίας, από ότι φαίνεται, δε θα εκπληρωθούν γιατί ακόμα δεν έχει ενεργοποιηθεί ο βασικός άξονας του εγχειρήματος που είναι ο Άνθρωπος - ο Πολίτης. Όσοι είχαμε την ευκαιρία να δούμε μονάδες επεξεργασίας απορριμμάτων στην Ευρώπη, αναρωτιόμαστε αν θα μπορούσε να γίνει αυτό στη χώρα μας, στην πόλη μας. Δίχως τη συμμετοχή του πολίτη όλα αυτά τα εργοστάσια θα αποτύχουν. "Η Γνώση δεν σταματάει στον κάδο". Ο πολίτης οφείλει και επιθυμεί να κάνει, πλέον, οικονομία για το μέλλον του. Από την ενημέρωση του θα καταλάβει ότι στο ζυγό της διαχείρισης των απορριμμάτων υπάρχουν δύο κατευθύνσεις.

Αν επιλέξουμε την ακριβή τεχνολογία (έξυπνα συστήματα μηχανικής διαλογής που διαχωρίζουν υλικά) τότε αυτό σημαίνει μεγαλύτερα κόστη διαχείρισης και μικρότερη συμμετοχή του πολίτη. Δηλαδή σύμμεικτα απορρίμματα με τον πολίτη να παραμένει αδρανής ή λιγότερο ενεργοποιημένος, περίπου δηλαδή όπως είναι σήμερα.

Αν επιλέξουμε φθηνότερη τεχνολογία, (λιγότερη ειδικευμένη διαλογή) αυτό σημαίνει μικρότερα κόστη διαχείρισης με ενεργό συμμετοχή του πολίτη στην διαλογή στην πηγή και καλύτερα αποτελέσματα. Άρα σε αυτούς τους "χαλεπούς καιρούς" που ζούμε νομίζω ότι το έξυπνο θα ήταν ο πολίτης να λάβει τον ενεργό του χαρακτήρα και να προσπαθήσει να ενεργοποιηθεί σε αυτό που καλούμε «διαλογή στην πηγή».

Μπορούμε να ξεκινήσουμε κάτι αύριο (ίσως χθές); Φυσικά. Χρειάζονται όμως πολίτικες αποφάσεις.

Το κακό για τους πολιτικούς άρχοντες είναι ότι οποιαδήποτε απόφαση παρθεί θα έχει και πολιτικές δυσκολίες. Αυτό είναι δεδομένο. Οτιδήποτε σου αλλάζει συνήθειες δεν είναι εύκολο να επιβληθεί.

Στις επιχειρήσεις όμως, στους χώρους εργασίας μπορεί να υπάρξει κάποια οργάνωση για την διαλογή με κανονισμό. Επανέρχομαι όμως και τελειώνω με το βασικότερο. Αν θέλουμε πραγματικά να γίνει κάτι πρέπει να ξεκινήσει οργανωμένα και φανατικά από το σπίτι μας. Η ενημέρωση και η διαφήμιση που δίνει ενημέρωση είναι το Α και το Ω της επιτυχίας. Συχνή και συνεχής.

Δεν είναι απαραίτητο να γίνεται μόνο μέσα από τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά μέσα. Υπάρχει άλλη μια μέθοδος. Της σταθερής διαφήμισης με απλά μηνύματα προς τον πολίτη μέσα στην πόλη σε πολλά σημεία με απλές προτάσεις όπως "διαχωρίζω τα απορρίμματα μου στην πηγή", "προστατεύω το περιβάλλον και την τσέπη μου". Ένα σταθερό σημείο και μετατροπή ενός Πάρκου σε Eco Park με διαφορετικούς κάδους και πληροφόρηση για να γίνει η διαλογή στην πηγή θα ήταν εξίσου ένα γρήγορο πρόγραμμα εκμάθησης μικρών παιδιών. Και αυτό μάλιστα με πρωτοβουλία του Δήμου να μαθαίνουν μικροί παίζοντας αλλά και οι μεγαλύτεροι.

Όλες οι λύσεις που προτάθηκαν παραπάνω κοστίζουν ελάχιστα σε σύγκριση με τις ακριβές μονάδες επεξεργασίας. Μιλάμε για μέτρα που τα ξεκινάς άμεσα χωρίς κόστος.

Έχουμε φτάσει στο σημείο αυτή τη στιγμή και συζητάμε για ακριβές τεχνολογίες που ορθώς πρέπει να εφαρμοστούν αλλά δεν έχουμε κάνει το πρώτο βήμα να πείσουμε τον πολίτη. Ας μην κάνουμε το λάθος να περιμένουμε να φτάσουμε στο σημείο μηδέν το 2020 όπου και θα ξεκινήσουν τα πρόστιμα. Το δύσκολο σε μια ιδέα πάντα είναι η αρχή. Ε λοιπόν "Get Start"...

* Ο Νικήτας Μαυράκης είναι μηχανικός Περιβάλλοντος, αντιπρόεδρος του ΤΕΕ-ΤΑΚ και συντονιστής Επιτροπής Περιβάλλοντος του ΤΕΕ ΤΑΚ