Του Αιμίλιου Ψαθά*

Γνωρίζετε ότι στην γλώσσα μας, την νεοελληνική, το ρήμα κλινόμενο στους διάφορους χρόνους και τις διάφορες εγκλίσεις μπορεί να πάρει 145 διαφορετικές μορφές; Λύνω, λύνεις, λύνει… λύσαμε, λύνοντας, λύνεσαι, λύσου κ.τλ. Στα αρχαία ελληνικά (αττική διάλεκτος) μπορεί να πάρει 293 μορφές: λύω, έλυσας, λελύκατε, λυσαίμην, λύθητι, λύειν, λελυμένος κ.τλ.

Ένα ουσιαστικό στα νέα ελληνικά κλινόμενο μπορεί να πάρει 7 μορφές: άνθρωπος, ανθρώπου, άνθρωποι κτλ. Στα αρχαία ελληνικά μπορεί να πάρει 9 μορφές, διότι σ’ αυτήν έχομε και την δοτική πτώση (π.χ. ανθρώποις).

Το επίθετο καλός κλινόμενο στα τρία γένη στην νεοελληνική παίρνει 10 διαφορετικές μορφές, ενώ στα αρχαία 17 μορφές.

Και όλους αυτούς τους τύπους οι ομιλούντες την γλώσσα τους έχομε αποθηκευμένους στο μυαλό μας και τους χρησιμοποιούμε όποτε τους χρειαζόμαστε για να συνεννοηθούμε, χωρίς να καταλαβαίνομε την ύπαρξή τους, όπως λ.χ. αναπνέομε τον αέρα και ζούμε με αυτόν, χωρίς να καταλαβαίνομε ότι υπάρχει.

Αντίθετα, ας πούμε, στα κινέζικα δεν κλίνονται ούτε τα ρήματα ούτε τα ονόματα. Στα ρήματα το πρόσωπο και ο αριθμός (ενικός - πληθυντικός) δηλώνονται με τις αντωνυμίες, και οι χρόνοι (ενεστώτας, αόριστος κ.τλ.) με επιρρήματα (π.χ. χθες, σήμερα, αύριο κ.τλ.). Σπουδαίο ρόλο στα κινέζικα παίζει και ο τόνος της φωνής: ψιλή -χοντρή και ενδιάμεσες αποχρώσεις. Έχουν τέσσερις διαβαθμίσεις τόνου. Για παράδειγμα η συλλαβή ma, ανάλογα με τον τόνο με τον οποίο προφέρεται, μπορεί να σημαίνει: μαμά, λιναρόσπορος, άλογο, βρίζω, μήπως (ερωτηματικό). Καθεμιά από αυτές τις έννοιες συμβολίζεται με την ίδια συλλαβή (ma) προφερόμενη όμως με διαφορετικό τόνο φωνής και γραφόμενη με ιδιαίτερο ιδεόγραμμα.

Θαυμάζει κανείς όταν σκέφτεται την ποικιλία των τρόπων που επινόησε ο άνθρωπος για να συνεννοείται με τους συνανθρώπους του. Με φθόγγους της φωνής του δημιούργησε λέξεις, οι οποίες συνδυαζόμενες μεταξύ τους με διαφορετική δόμηση (διαφορετική γραμματική) σε κάθε λαό, δημιουργούν την δική του γλώσσα.

Θα μπορούσαν βέβαια οι άνθρωποι να αναπτύξουν κάποιο άλλο σύστημα συνεννοήσεως, ας πούμε με χειρονομίες και νοήματα (θυμηθείτε την γλώσσα των κωφών). Όμως γι’ αυτά απαιτείται οπτική επαφή. Ενώ με την φωνή συνεννοείσαι και χωρίς να σε βλέπουν, π.χ. μέσα από την τουαλέτα.

* Ο Αιμίλιος Ψαθάς είναι εκπαιδευτικός