Τα “Απομνημονεύματα” του Νικολάου Γ. Σταυρακάκη παρουσιάζονται σε επιμέλεια Κώστα Ν. Σταυρακάκη.

Η έκδοση των απομνημονευμάτων του Νικολάου Γ. Σταυρακάκη ή Αεροπόρου -σαράντα τόσα χρόνια από τη γραφή και τη μαγνητοφώνησή τους, για τους αγώνες των Ανωγειανών στη Μάχη της Κρήτης, στην Αντίσταση και στα μετακατοχικά γεγονότα, αποτελεί εκπλήρωση χρέους και κατάθεση φόρου τιμής στους Αγωνιστές της ανωγειανής, αλλά και της κρητικής Αντίστασης.

Είναι εκπλήρωση χρέους και προς την ιστορική αλήθεια, ώστε κάθε γεγονός κοινωνικό, πολιτικό και αντιστασιακό της περιόδου αυτής να πάρει την πραγματική του διάσταση.

Γιατί τα απομνημονεύματα του Αεροπόρου, κι αυτό αναδεικνύει την ιστορική τους αξία, δεν αποτελούν απλή καταγραφή αναμνήσεων, που συνήθως έχουν έντονο το υποκειμενικό στοιχείο, την εξιδανίκευση και την ηρωποιημένη προβολή της προσωπικής εικόνας και συμβολής. Είναι λιτή και ακριβής κατάθεση των ιστορικών γεγονότων που έζησε, την πορεία και την έκβαση των οποίων συχνά επηρέασε με τη συμμετοχή του. Η λιτότητα των κειμένων φαίνεται από τις πρώτες σελίδες. Η ακρίβεια των ιστορούμενων αποδεικνύεται από την παράθεση κειμένων και ντοκουμέντων -άρθρων, απομνημονευμάτων, δοκιμίων και ιστορικών βιβλίων- που γράφτηκαν μετά τον θάνατό του, το 1973. Καθηλωμένος από την επάρατο νόσο και παρακινούμενος από συναγωνιστές του στην Αντίσταση, άρχισε την καταγραφή των αναμνήσεών του στα τέλη του 1972, υπό μορφή γραπτών κειμένων, αλλά και μαγνητοφωνημένης αφήγησης.

Οι λόγοι της καθυστερημένης καταγραφής των απομνημονευμάτων -που ισχύουν και για την, μετά από τόσα χρόνια, έκδοσή τους- δίνονται από τον ίδιο με τρόπο σαφή στο τελευταίο κεφάλαιο.

Στην έκδοση περιλαμβάνονται τα γραπτά κείμενά του, η μεταγραφή της αφήγησής του, καθώς και σημαντικά τμήματα του φωνητικού ντοκουμέντου σε CD.

Τα κείμενα εκπλήσσουν τόσο για την πυκνότητα της γραφής και μάλιστα στην καθαρεύουσα, όσο και για τις εμπεριστατωμένες και τεκμηριωμένες αναλύσεις και εκτιμήσεις. Η αφήγηση, διανθισμένη με καλολογικά στοιχεία και γλωσσικά ιδιώματα της ανωγειανής ντοπιολαλιάς, περιγράφει με εξαιρετική ζωντάνια ανθρώπους, συναισθήματα, γεγονότα και τόπους.

Η συμμετοχή και η δράση του Αεροπόρου στα σημαντικά γεγονότα που σημάδεψαν την ανωγειανή κοινωνία και την Κρητική Αντίσταση υπήρξε συνεχής. Ξεκίνησε πριν από την πτώση των Γερμανών αλεξιπτωτιστών στην Κρήτη και συνεχίστηκε και μετά την Κατοχή, ενώ πολλές φορές επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη των γεγονότων. Σημαντικοί σταθμοί στην πορεία του, εκτός από την ίδρυση της ΑΟΑ, αποτελούν αναμφίβολα το θέμα της διαδοχής του αρχηγού Στεφανογιάννη, η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε, το σαμποτάζ της Δαμάστας και η αναγνώριση των Αρχηγείων της Εθνικής Αντίστασης στην Κρήτη.

“Απομνημονεύματα”

“[...] Εγώ ήμουνε όξω απʼ τον κλοιό, μʼ είχε ειδοποιήσει ο Διογένης ο Σταυρακάκης - επήγαινε στο κυνήγι και είδε τσι Γερμανούς που έρχουνταν από τα Δανούζα. Έξυπνος άνθρωπος όπως ήτονε, σου λέει: «εδά θα πάνε να τσι πιάσουνε». Καί δεν έκουσα εγώ, παρά ένα βροντίδι στη πόρτα.

- Ποιος είναι μωρέ;

- Σήκω γιατί εγέμισε ο κόσμος Γερμανούς.

Επρόφταξα κι έφυγα και βγήκα στου Κουβέτη το σώχωρο, εκειά που είναι τώρα ο Άγιος Νεκτάριος, από πάνω. Ήτονε, έτσιέ, ένας φλώμος και πάω και καθίζω δίπλα στο φλώμο και βγάνω ένα τσιγάρο και το κάπνιζα κι έλεγα: «λά¬θος έκαμε ο Διογένης». Κι ώς να κάψω το τσιγάρο, πλακώσανε οι Γερμανοί από παντού - κλοιός. Και λέω: -αυτή η σκέψη επέρασε, ούτε φεύγει από τη σκέψη μου τόσα χρόνια κι όσα κι αν περάσουνε- «εδώ ήτονε. Εγώ είμαι ο πρώτος πολίτης του τόπου ετουτουνά. Εάν ζητήσουνε ευθύνες, πρέπει να τις δώσω εγώ». Και σβήνω το τσιγάρο, βάνω την καπαρτίνα μου και κατεβαίνω και μπαίνω στο Περαχώρι[...].

[...] Η πρωτοφανής και ολοκληρωτική καταστροφή τών Ανωγείων, διαστάσεων αρχαίας τραγωδίας, ουδόλως επηρέασε -έστω και κατʼ ελάχιστον- την πίστιν ήμών διά την ιερότητα του αγώνος προς εκδίωξιν του βαρβάρου κατακτητού. Αντιθέτως, εχαλύβδωσεν την ψυχήν και ενεδυνάμωσεν την απόφασιν ημών, όπως πέσωμεν μέχρις ενός, παραμένοντες πιστοί εις την ιεράν παρακαταθήκην των προγόνων: «είς οιωνός άριστος, αμύνεσθαι περί Πάτρης».

Η διαταγή του αιμοσταγούς Γερμανού στρατηγού Μύλερ, Διοικητού Φρουρίου Κρήτης, διά τήν ισοπέδωσιν των Ανωγείων και την έκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού, όστις ήθελεν ευρεθή εντός του χωρίου και πέριξ αυτού -εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου- είναι αποκαλυπτική. Αποτελεί την πλέον περιεκτικήν περίληψιν της Ανωγειανής Αντίστασης και την εγκυρωτέραν αναγνώρισίν της αφού προέρχεται από τους ίδιους τους Γερμανούς οι οποίοι αθελήτως και απεριφράστως ομολογούν ότι τα Ανώγεια ήσαν: “κέντρον κατασκοπείας”, “άσυλον ανταρτών και ανταρτικών ομάδων”, “σταθμός διακομιδής και κέντρον πολεμικών επιχειρήσεων(...)”.