Toυ Γεωργίου Δημ. Φλουρή, συντ. δασκάλου

Χαρά τα πρωτοβρόχια ήθελαν φέρει.

Κουκιά, κριθάρι οι γονείς θα σπέρνα

και με νερό θα γέμιζε κι η στέρνα,

που στέγνωνε νωρίς το καλοκαίρι



Πηγή, πού να βρεθεί σ’ αυτά τα μέρη !

Άνυδρη η ζωή μας τότε επέρνα

Του Χανιαλή η βρύση, μάς εκέρνα,

μια στάλα, σα ρακή, κι αυτή στο χέρι



Πολλοί, απ’ τα τριγύρω, οι διψασμένοι,

Σε λίγο θα κλειδώσουν και τη βρύση

κι η κοπελιά, που ώρες περιμένει,



με άδειο το σταμνί της θα γυρίσει.

Στα φλεβικά τ’ Αϊμονα πηγάδια,

νερό μετά ζητούσαμε τα βράδια



Συνηθίζαμε, μετά την απαγγελία ενός ποιήματος ,να προχωρούμε στην ανάλυσή του, ως προς την έννοια και τα λοιπά του γνωρίσματα. Αν ζητούσαμε από κάποιο μαθητή, ξένο προς την πραγματικότητα, να μας πει την έννοια του παραπάνω ποιήματος, υπάρχουν σημεία που δε θα ήξερε να δώσει τη σωστή απάντηση. Στην παρούσα περίπτωση, εγώ θα παίξω το ρόλο του δασκάλου, σχολιάζοντας κάποια σημεία τα οποία, για πολλούς αναγνώστες, κυρίως νέους,, φαίνονται σήμερα εξωπραγματικά,

Α) Με νερό θα γέμιζε κ ι η στέρνα

Το νερό , που είναι από τα πολυτιμότερα αγαθά του ανθρώπου, δεν υπήρχε παλιότερα στο χωριό μου, όπως και σε άλλα γειτονικά του άλλωστε. Η κύρια πηγή νερού, ήταν η βροχή. Κάθε οικογένεια κατασκεύαζε μια υπόγεια δεξαμενή (στέρνα ή σαρνίτσι), συνήθως μεγάλη, η οποία συγκέντρωνε το νερό της βροχής από τα κεραμίδια του σπιτιού, που το είχαν , ως πόσιμο. Υπήρχαν όμως και άλλες ,που δέχονταν τα νερά από τις αυλές και τα χωράφια, που προορίζονταν κυρίως για τα ζώα και όχι μόνο. Στα όμορα και πολυπληθή τότε χωριά (Θεοδώρα, Αλόιδες , Χώνος, Μακρυγιάννη, Δοξαρό, Χελιανά ,Απλαδιανά) δεν υπήρχε πουθενά πηγή και οι γεωτρήσεις ήταν άγνωστες .

Β) Του Χανιαλή η βρύση

Του Χανιαλή η βρύση, όπως μαρτυρεί η ονομασία της , έχει κάτι τούρκικο μέσα της .Βρίσκεται επί της Παλαιάς Εθνικής Οδού Ηρακλείου – Ρεθύμνου στη θέση Δροσιά που ήταν το κέντρο των ανωτέρω άνυδρων χωριών. Γι’ αυτή τη βρύση, ο Καλομενόπουλος στην έρευνά του για τις οδούς της Κρήτης το 1894, γράφει σχετικά : Από την Χανίων Πόρτα ξεκινάει ημιονική οδός, περνάει από Ξηροπόταμο— Γάζι – Στρούμπουλα—Δαμάστα—Χάνι ( Αλοϊδων) ……….. « μετά τινα λεπτά συναντά κρήνην , του Χανιαλή η βρύση, δια δασώδους δε πάντοτε εδάφους βαίνουσα κατά μήκος των μεσημβρινών υπωρειών του Κουλούκωνα και αφικνείται μετά 1 ώρα από της Βρύσης του Χανιαλή, εις θέσιν Χελιανήτικα Πηγάδια. ……..

Του Χανιαλή λοιπόν η βρύση είναι μια δεξαμενή με τρούλο, δείγμα της τουρκικής τεχνολογίας , που το νερό της προέρχεται από μια μικρή πηγή στην πλαγιά του Ψηλορείτη, και ο Χανιαλής (Τούρκος Διοικητής) με υπαίθριο αγωγό (σήμερα είναι υπόγειος) το έφερε στη θέση που βρίσκεται τώρα. Στη θέση αυτή, για εξυπηρέτηση των περαστικών, κυρίως από Ηράκλειο σε Ρέθυμνο και αντιστρόφως, κατασκεύασε και μία καλύβα που της έδωσε την τούρκικη ονομασί Γενί Γκαβέ (καινούριο καφενείο)

Αυτή την ονομασία έφερε και ο συνοικισμός μέχρι το 1960.

Με το τέλος της Άνοιξης , ενίοτε και εντός αυτής, που τελείωνε το νερό από τις στέρνες των, πιο κοντινών με τη βρύση, χωριών (Θεοδώρας , Χώνους, Αλοϊδων) οι κάτοικοι επισκέπτονταν τη βρύση για ένα σταμνί νερό ή δύο με το γάιδαρο. Κατά το καλοκαίρι ,επειδή η ζήτηση ήταν μεγάλη και η ποσότητα της πηγής ήταν μικρότερη από εκείνη που έφευγε, η αστυνομία κλείδωνε τη βρύση για ένα εικοσιτετράωρο μέχρι να γεμίσει ξανά η δεξαμενή.

Γ) Τα πηγάδια του Αϊμονα Ο Αϊμονας είναι επίσης γειτονικό χωριό, αλλά προς το μέρος του Ψηλορείτη. Δεν υπήρχαν ούτε εκεί πηγές, υπήρχαν όμως φλέβες νερού σε μικρό σχετικά βάθος, τα λεγόμενα φλεβικά (κατά τους ντόπιους φλεγικά ) πηγάδια που αν και έχαναν, αντλούμενο το νερό τους , σε λίγες ώρες εμφανιζότανε και πάλι στην προηγούμενη στάθμη του. Όταν η βρύση του Χανιαλή αδυνατούσε να εξυπηρετήσει, οι χωριανοί μου κυρίως, κατέφευγαν στου Αϊμονα τα πηγάδια και οι ιδιοκτήτες τους, προς τιμή τους , ουδέποτε τους αρνήθηκαν την άντληση.

Τα ως άνω άνυδρα χωριά το 1965 αποτέλεσαν σύνδεσμο και υδροδοτήθηκαν από την περιοχή της Αξού, που βρίσκεται στους πρόποδες του Ψηλορείτη. Σήμερα υπάρχουν και κοινοτικές γεωτρήσεις .

Δυστυχώς, τα πολυπληθή τότε χωριά, σήμερα έχουν μείνει με λιγοστούς κατοίκους και πολλά νερά. Του Χανιαλή δε η βρύση χύνει το νερό της στον ποταμό και κανείς πια δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτό.

Οι κάτοικοι, βλέπεις , προτιμούν το ηπειρώτικο νερό « Βίκος» και «Ζαγόρι», γιατί τους είπαν ότι είναι καλύτερο από το δικό τους ( το σχόλιο εκτός ποιήματος ).