Του Νίκου Φλεμετάκη

«Δεν έχω τίποτα άλλο από αυτό το ασημένιο δαχτυλίδι κι’ αυτό το γρόσι.

Αυτά τα τιποτένια προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι»


­Με την ευκαιρία της τελετής των εγκαινίων του ανακαινισθέντος χώρου του Συλλόγου των Αλατσατιανών στην περιοχή της Φορτέτσας και με μια συζήτηση που έκανα με την δραστήρια πρόεδρο των Αλατσατιανών κ. Μαλβίνα Σφίγγα, όχι μόνον περάσανε ως κινηματογραφική ταινία οι πανέμορφες στιγμές που έχω ζήσει κοντά σε ανθρώπους της προσφυγιάς της Μικρασίας , των οποίων η εργατικότητα , ο πατριωτισμός, η φιλοπατρία ,η αγάπη για την πατρίδα ,η τιμιότητα και τα πλούσια φιλανθρωπικά συναισθήματα είναι παροιμιώδη, αλλά παράλληλα ήρθαν στο μυαλό μου πρόσωπα που στις δύσκολες ώρες οικονομικής κρίσης {όπως και τώρα} που περνούσε η ΕΛΛΑΔΑ μας, έδειξαν τέτοιο πατριωτισμό, ψυχραιμία, αλτρουισμό, αγάπη για τη χώρα , τόσο μεγαλείο ψυχής που σήμερα ούτε οι πολιτικοί μας δεν το δείχνουν και ούτε συναντάται σε πολίτες άλλων χωρών .

Ένα λοιπόν πρόσωπο ,τέτοιου μεγαλείου ήρθε στο νου μου : Η ΠΑΝΩΡΑΙΑ ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΑ.

Μια πανέμορφη κοπέλα από τις Κυδωνιές Μικρασίας ή το λεγόμενο Αϊβαλί . Την πόλη των λογίων ,των ανώτερων κληρικών και των λογοτεχνών όπως :Του Φώτη Κόντογλου, Ηλία Βενέζη, Στρατή Δούκα. κ.ά. .Το Αϊβαλί επίσης υπήρξε , μαζί με άλλες παρακείμενες πόλεις και χωριά ,ένα από τα πιο ιστορικά κέντρα του Ελληνισμού και ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο, λόγω του λιμανιού του.

Αξίζει, και λόγω των επίκαιρων οικονομικών συζητήσεων, αλλά και αποτίνοντας φόρο τιμής σε όλους αυτούς τους Μικρασιάτες που μας δίδαξαν τον σεβασμό προς τις αξίες και τα ιδανικά ,και τον πατριωτισμό , να αναφερθούμε στην ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΣΣΑ Πανωραία Χατζηκώστα ,στη μετέπειτα ονομασθείσα

ΨΩΡΟΚΩΣΤΑΙΝΑ.{ φτωχή-Κώσταινα }

Η Πανώρια ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΑ ,λοιπόν ,όπως μας πληροφορούν : Το «Λεξικό Λαϊκής Σοφίας», Τάκη Νατσούλη-Εκδ. Σμυρνιωτάκη- και ο Ευ. Δαδιώτης, » στο 13 τεύχος «Αιγαιοπελαγίτικα», καταγόταν από τις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας. Η Αρχόντισσα στην ύλη και στο πνεύμα,νυμφεύεται τον άντρα της καρδιάς της, τον Κώστα Αϊβαλιώτη, που ήταν πάμπλουτος έμπορος, στο Αϊβαλί. Απόκτησε ακόμη περισσότερη περιουσία και οικογένεια με χαριτωμένα παιδιά!

Στις 27 Μαΐου 1821 πυρπολήθηκε από Έλληνες , ένα τουρκικό δίκροτο [ Πολεμικό πλοίο-σήμερα δεν υπάρχει τέτοιο είδος ], στα ύδατα της Ιερισσού Χαλκιδικής και προς αντίποινα ο τουρκικός στρατός στις 2 Ιουνίου 1821, μπήκε στην πόλη ,για να εκδικηθεί και κατέστρεψε ολοσχερώς τις Κυδωνιές. Στη καταστροφή , στον πανικό και στην μανία των καταστροφέων, βρέθηκε και η οικογένεια του Κ. Αϊβαλιώτη . Οι μανιασμένοι Τούρκοι έσφαξαν τον ίδιο και τα παιδιά του .Η Πανωραία πρόφτασε και σώθηκε όταν ένας στρατιώτης την έσπρωξε προς ένα καράβι .Αμέσως επιβιβάστηκε και έφτασε στα Ψαρά . Στο νησί ήταν γνωστή ως ΨΑΡΟΚΩΣΤΑΙΝΑ

Στα Ψαρά λοιπόν, όπου βρέθηκε πάμφτωχη και ολομόναχη, οι συντοπίτες της και κυρίως ο Βενιαμίν ο Λέσβιος (δάσκαλος της Ακαδημίας των Κυδωνιών) την βοήθησαν και την προστάτεψαν.

Η Πανώρια σύντομα άφησε τα Ψαρά και φθάνει στην τότε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους, το Ναύπλιο. Εκεί την ακολούθησε κι εγκαταστάθηκε και ο Βενιαμίν ο Λέσβιος. Στην αρχή όλα πήγαιναν καλά, αφού ζούσε από τις υπηρεσίες τις οποίες προσέφερε στον δάσκαλο και φιλόσοφο Βενιαμίν Λέσβιο,* ο οποίος παρέδιδε μαθήματα για να ζήσει.

Τον Αύγουστο του 1824 όμως, ο Βενιαμίν ο Λέσβιος πέθανε από τύφο. Από τότε για την Πανώρια{Πανωραία] άρχισε η αντίστροφη μέτρηση και ένας δυσβάστακτος αγώνας επιβίωσης. Μόνη και άγνωστη, βγάζει το ψωμί της πότε κάνοντας την αχθοφόρο, πότε την πλύστρα και πότε χάρη στην ελεημοσύνη όσων την συμπονούσαν.

Το 1826 έγινε έρανος στο Ναύπλιο για να βοηθήσουν το μαχόμενο Μεσολόγγι..

Έτσι μια Κυριακή στήθηκε, στη κεντρική πλατεία του Ναυπλίου, ένα τραπέζι και οι υπεύθυνοι του εράνου ζητούσαν, από τους καταστραμμένους, πεινασμένους και χαροκαμένους Έλληνες, να βάλουν πάλι το χέρι στην τσέπη για να βοηθήσουν τους μαχητές και τους αποκλεισμένους του Μεσολογγίου. Αλλά λόγω της φτώχιας και της εξαθλίωσης κανείς δεν πλησίαζε το τραπέζι. Όλων τα σπίτια δύσκολα τα έφερναν πέρα. Τότε η φτωχότερη όλων, η χήρα Χατζηκώσταινα, η Πανωραία, έβγαλε το ασημένιο δαχτυλίδι που φορούσε στο δάχτυλό της και ένα γρόσι που είχε στην τσέπη της και τα ακούμπησε στο τραπέζι της ερανικής επιτροπής, λέγοντας «Δεν έχω τίποτα άλλο από αυτό το ασημένιο δαχτυλίδι κι αυτό το γρόσι. Αυτά τα τιποτένια προσφέρω στο μαρτυρικό Μεσολόγγι».

Ύστερα απ’ αυτή την απρόσμενη χειρονομία, κάποιος από το πλήθος φώναξε: «Για δείτε, η πλύστρα η Ψωροκώσταινα πρώτη πρόσφερε τον οβολό της» κι αμέσως το φιλότιμο πήρε και έδωσε. Άρχισαν να αποθέτουν στο τραπέζι του εράνου λίρες, γρόσια και ασημικά. Αυτή ήταν η εξέλιξη της φτωχής προσφοράς της πλύστρας Χατζηκώσταινας, που από εκείνη τη στιγμή απαθανατίστηκε «επίσημα» πλέον, με το παρανόμι «Ψωροκώσταινα»

Παρά τα προβλήματά της, ζητά και παίρνει υπό την προστασία της δεκάδες ορφανά παιδιά που άφηνε στο πέρασμά του ο Ιμπραήμ. Για να τα θρέψει περνούσε από σπίτι σε σπίτι και ζητιάνευε. Είχε παραμελήσει σε τέτοιο βαθμό τον εαυτό της, που τα αλητάκια της παραλίας την πείραζαν και τη φώναζαν Ψωροκώσταινα και ποτέ με το όνομά της .

Όταν ο Καποδίστριας ίδρυσε στο Ναύπλιο το πρώτο ορφανοτροφείο, για να περιθάλψει τα παραπάνω ορφανά, η Πανώρια ζήτησε και προσελήφθη στο ίδρυμα για να πλένει τα ρούχα των παιδιών, χωρίς καμία αμοιβή. Και εκεί που άρχισε να χαίρεται για τα «παιδιά της» που είχαν βρει ρούχα και φαγητό, λίγους μήνες μετά τη λειτουργία του ιδρύματος, η Πανωραία{ΠΑΝ……..ΩΡΑΙΑ ], έφυγε από αυτήν τη ζωή. Οι επίσημοι δεν την τίμησαν. Την τίμησαν όμως με τον καλύτερο τρόπο τα παιδιά του ορφανοτροφείου, τα οποία μέσα σε λυγμούς την συνόδευσαν ως την τελευταία της κατοικία.

Από τότε δεν σταμάτησαν ποτέ οι αναφορές στην Πανώρια,{Πανωραία] την Ψωροκώσταινα.

Μάλιστα το 1942, κατά τη συνεδρίαση της πρώτης Βουλής κάποιος βουλευτής χαρακτήρισε την Ελλάδα Ψωροκώσταινα. Όλοι είχαν αποδεχθεί τον χαρακτηρισμό. Έναν χαρακτηρισμό τον οποίο έχουν αποδεχθεί και οι σημερινοί πολιτικοί, υιοθετώντας μια φράση την οποία χρησιμοποιούσαν και χρησιμοποιούν περιφρονητικά για την Ελλάδα οι ξένοι δήθεν προστάτες της.

Τη χώρα που δίδαξε πολιτισμό, τη χώρα που τους έμαθε το αλφάβητο, τη χώρα που γέννησε ήρωες, σοφούς και φιλόσοφους και την οποίαν φιλοσοφία ακόμα και σήμερα επικαλούνται και εφαρμόζουν, τη χώρα που άναψε τους προβολείς και φώτισε την οικουμένη βγάζοντας από τα σκοτάδια όλους αυτούς που σήμερα προσπαθούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να την κλείσουν ΕΚΕΙΝΗ στο σκοτάδι. Η Ελλάδα όμως «Η ΨΩΡΟΚΩΣΤΑΙΝΑ» είναι αναγεννώμενος φοίνικας [ μυθικό πουλί φοίνιξ = φοίνικας ] και πάντα αναγεννιέται μέσα από την τέφρα ή την στάχτη της ! Και το έχει αποδείξει !!!

Το δίδαγμα από τη ζωή της Πανωραίας Χατζηκώστα είναι σαφές .

Στην ανάγκη που ίσως βρεθεί η Πατρίδα μας ,οι ευπατρίδες, σε όποια οικονομική κατάσταση και αν βρίσκονται , οι συναισθανόμενοι τη δύσκολη κατάσταση , συμπαρίστανται, προσφέρουν και κατανοούν ,πέραν από πολιτικές ή κομματικές ταυτότητες , και δεν οσπισθογυρίζουν ζητώντας το πώς και το γιατί, αφού έχουν υπαρκτό πρόβλημα που ζητά τη λύση του .

Η Πίστη όλων μας προς την προστάτιδα του ελληνικού Έθνους ΘΕΟΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΑ, της οποίας σήμερα γιορτάζουμε τα Άγια Εισόδια , και προς Μητέρα ΕΛΛΑΔΑ …

-Η ΨΩΡΟΚΩΣΤΑΙΝΑ θα ξαναγίνει ΠΑΝΩΡΑΙΑ …