Του Εμμ. Α. Κοντογιάννη

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις “ΓΡΑΦΟΤΥΠΟ” Ρεθύμνου το βιβλίο των Μανόλη Παντινάκη-Αντώνη Σανουδάκη με τίτλο “ΠΟΘΟΣ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ” και υπότιτλο “Μαρτυρίες Αντιστασιακών του Ρεθύμνου”.

Το εξώφυλλο του κομψού αυτού βιβλίου κοσμείται από τη φωτογραφία ενός από τους πρωτοπόρους του αντάρτικου στο Ρέθυμνο κατά τη μαύρη Γερμανική Κατοχή. Του Γιώργη του Τρουλλινού από τις Μέλαμπες Αγίου Βασιλείου. Από τη σύντομη αναφορά που γίνεται στο όνομά του πληροφορούμαστε ότι υπηρέτησε Υπολοχαγός κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 στο Αλβανικό μέτωπο και ότι αμέσως μετά την κατοχή βρέθηκε να είναι Διοικητής του 1ου Συντάγματος του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ Ρεθύμνου. Στις 23 του Γενάρη του 1945 δολοφονήθηκε από αντάρτες της ΕΟΚ Χανίων στο χωριό Κλίμα Αποκορώνου. Στον πρόλογο του βιβλίου γίνεται λόγος για το μεγαλείο του αντιστασιακού αγώνα των Κρητικών που ζυμώθηκε από το αδούλωτο φρόνημά τους και με πρωτεργάτες την ελευθεροφροσύνη τον ηρωισμό, τη φιλοπατρία, αλλά και το μέγεθος των θυσιών τους. Και καταλήγει στο συμπέρασμα όιτ η περίλαμπρη αυτή σελίδα της Κρητικής ιστορίας δεν είναι μεγαλειώδης μόνο στην παγκόσμια συνείδηση, αλλά κι ότι της αξίζει να διεκδικεί το ρόλο ενός φρονηματιστικού παραδείγματος για τις μελλοντικές μας γενιές.

Το βιβλίο των Ποντινάκη-Σανουδάκη “ΠΟΘΟΣ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ” χωρίζεται σε τρεις (3) αφηγηματικές ενότητες των οποίων οι αφηγητές είναι τα ίδια τα εμπλεκόμενα πρόσωπα που διηγούνται στο συγγραφέα (δημοσιογράφο) τα γεγονότα έτσι όπως τα ζήσανε, κι εκείνος απλώς προβαίνει στην καταγραφή των. Ο ρόλος του επομένως περιορίζεται μονάχα στην καταγραφή των αφηγήσεων και στην παρουσίαση των στο κοινό είτε δια της δημοσιεύσεώς των στον Τύπο, είτε δια της συγκρότησής των σε ένα ενιαίο σύνολο (βιβλίο). Εδώ επίσης διαπιστώνει ότι οι τρεις αυτές αφηγήσεις και δημοσιεύτηκαν (Ρεθεμνιώτικα Νέα. Ιούνιος 1982) και σε βιβλίο συγκροτήθηκαν (Ρέθυμνο 2003). Ποιές όμως είναι αυτές οι τρεις αφηγηματικές ενότητες;

1. Του Γιάννη Σπιθουλάκη από την Κοξαρέ του Ν. Ρεθύμνης.

2. Του Χρίστου Δρυμάκη από τον Πλακιά Ν. Ρεθύμνης.

3. Του Στέλιου του Κουμεντάκη από το Σπήλι Ν. Ρεθύμνης.

Και οι τρεις (3) παραπάνω αγωνιστές-αφηγητές, που δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή, είναι μια έντονη αντιστασιακή δράση κατά του Γερμανού κατακτητή. Ομως η προσφορά τους αυτή παρεξηγήθηκε από τις αποκαλούμενες Εθνικές Αντιστασιακές Οργανώσεις οι οποίες ελέγχοντας την κατάσταση εξαπέλυσαν απεινείς διώξεις εναντίον όλων όσων ανήκαν στις τάξεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, γιατί διέβλεπαν στις προθέσεις των πως είχαν ως απώτερο στοχο την κατάληψη της εξουσίας.

Αλλά το τι ήταν οι Εαμίτες-Ελασίτες, το τι κάνανε και σε τι αποσκοπούσαν αυτό είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία που δεν αφορά σε τίποτε το σχόλιό μας.

Αυτό που εμείς θέλουμε να παρουσιάσουμε εδώ είναι το ποιά θέματα εξιστορεί ο καθένας από τους παραπάνω αντιστασιακούς, ή αν θέλετε καπετάνιους του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, όπως τουλάχιστον εμφανίζονται στο βιβλίο που οι ίδιες οι μαρτυρίες το συνθέτουν:

Α’ ΑΦΗΓΗΣΗ ΚΑΠΕΤΑΝ ΓΙΑΝΝΗ ΣΠΙΘΟΥΛΑΚΗ

Κατ’αρχήν αυτοβιογραφείται για να μας πει ότι οργανώθηκε στο Κομμουνιστικό κόμμα από το 1930. Αποτέλεσμα αυτού του πράγματος ήταν να διώκεται από τότε διαρκώς! Στη συνέχεια αφηγείται στο σημερινό κρητικό γλωσσικό ιδίωμα της περιοχής του για όλα; Για το πώς ξεκίνησε η Αντίσταση. Για την ανάπτυξη και τη δράση του ΕΑΜ. Για το πώς διασπάστηκε. Για τα πιο σημαντικά επεισόδια του 1944. Για το ολοκαύτωμα του χωριού του της Κοξαρέ. Για την αποχώρηση των Γερμανών τον Οκτώβριο του 1944. Για την ΕΟΡ και την ΕΟΚ. Και τέλος αναφέρεται στα σπουδαιότερα γεγονότα του 1945, για τις εξορίες και τα βασανιστήρια του και για τη δικτατορία των Απριλιανών. Δεν παραλείπει επίσης να στέλνει το μήνυμά του προς τους νεότερους τους οποίους συμβουλεύει να ακολουθήσουν το παράδειγμα το δικό τους για να μπορούν να μιλούν ελεύθερα για το δίκιο τους. Εκφράζοντας δε παράλληλα και τη μοναδική επιθυμία είπε πως αυτό που θα ήθελε είναι να του αναγνωριστούν οι αγώνες του προς την πατρίδα και τίποτε περισσότερο!...

Β’ ΑΦΗΓΗΣΗ ΧΡΙΣΤΟΥ ΔΡΥΜΑΚΗ

Στο εισαγωγικό σημείωμα οι συγγραφείς μας αναφέρουν ότι ο Χρίστος Δρυμής ήτανε από τον Πλακιά του Δήμου Φοίνικα Ρεθύμνης. Οργανωμένος κι αυτός στο ΕΑΜ, αγωνίστηκε από τις τάξεις του για την πολυπόθητη λευτεριά.

Ιδού και πώς αρχίζει την αφήγησή του: “Το 1941 μας συλλάβανε αιχμαλώτους και μας επήγανε στο στρατόπεδο του πυροβολικού στην Ξάνθη...”. Κάποιος μας λέει ο ίδιος το Μάρτιο του 1942 κατάφερε να επιστρέψει στο χωριό του. Από εκεί και πέρα τα γεγονότα διαδέχονταν το ένα το άλλο αφού δεν άργησε να το εγκαταλείψει, επειδή είχε μπει στ’αυτιά των Γερμανών το όνομά του και κινδύνευε. Πρώτα πήγε στην Κοξαρέ και συναντήθηκε με την ομάδα του Σπιθούλιο. Κι ύστερα φύγανε για τον Ψηλορείτη (στις Αραβάνες). Στη συνέχεια αφηγείται (για τη ζωή στο βουνό, αλλά και για όλα τα επεισόδια στα οποία έλαβε μέρος. Ενδεικτικά παραθέτουμε μερικά από αυτά. Η ενέδρα στις Μαργαρίτες. Επεισόδια στον Ψηλορείτη και στις Πρασές. Η μάχη των ποταμών 11-9-1944. Στη γέφυρα του Κόρακα.

Η μάχη της Παναγιάς 12 και 14 Νοέμβρη 1944. Γεναριανά του 1945 κλπ.

Προχωρώντας ακόμη πιο πέρα μελάει για τους πρώτους διωγμούς του και τη δικτατορία. Και τελειώνει παρατηρώντας πως ότι έκανε το έκανε για τη λευτεριά.

Κι ούτε που μετανοιώνει κι ούτε που ντρέπεται όπου κι αν κάτσει κι όπου κι αν βρεθεί. Εχει λέει συνείδηση που τον πληρώνει...

Γ’ Η ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΕΛΙΟΥ ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΗ

(ΚΑΠΕΤΑΝ ΝΤΟΜΠΡΟΣ)

Ο Στέλιος Κουμεντάκης γνωστός σε όλη την περιοχή του κι ως Ντόμπρος γεννήθηκε στο Σπήλι Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνης το 1909. Ο ίδιος αφηγείται ότι οργανώθηκε στο ΚΚΕ από το 1926-27 στην Αθήνα όπου είχε βρεθεί να εργάζεται ως γκαρσόνι σε ηλικία 16-17 ετών. Τρία όμως χρόνια αργότερα ξαναγύρισε στο χωριό του, κι η ζωή του ήταν ομαλή μέχρι το 1941. Στη συνέχεια μιλά για την πρώτη συνδιάσκεψη των Εαμιτών στον Αγιο Βασίλειο, που έγινε στην Κοξαρέ το 1942.

Μετά αναφέρεται στην εκλογή του στη Νομαρχιακή του ΕΑΜ ως υπεύθυνου της “Εθνικής Αλληλεγγύης” και της “Επιμελητείας του Αντάρτη”, στον καπετάν Λεμονιά, στην Παγκρήτια Συνδιάσκεψη του ΕΑΜ στις Καρίνες το Μάρτη του 1943 και στη διάσπασή του. Ακόμη και για όλα όσα συνέβησαν κατά τη διάρκεια της αντιστασιακής του δράσης στην περιοχή. Δεν παραλείπει επίσης να μας περιγράψει τον προσωπικό του ρόλο στην οργάνωση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αλλά και πώς των έπαιξε. Κι αυτό που συμπεραίνει κανείς από την αφήγησή του είναι πως σε ότι έκανε και σε ότι έλεγε έβαζε μπροστά την ορθολογιστική του κρίση. Είναι βλέπετε καμιά φορά και το αίσθημα της αυτοσυντήρησης που σε καθοδηγεί. Είναι επίσης γεγονός ότι η γενικότερη αντιστασιακή του δράση εδιέπετο περισσότερο από το αίσθημα της φιλοπατρίας από οποιαδήποτε άλλη ιδιοτελή σκοπιμότητα. Γι’ αυτό και το μόνο που αποζητούσε μετά ήταν η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης από οπουδήποτε κι αν προήρχετο αυτό...

Και τώρα δύο μόνο λόγια για τους συγγραφείς του βιβλίου αυτού.

Κι οι δύο του συγγραφείς είναι έμπειροι και καταξιωμένοι στο χώρο τους. Ο μεν πρώτος ως δημοσιογράφος ο δε δευτερος ως συγγραφέας ερευνητής και κυρίως σε θέματα της Εθνικής Αντίστασης στην Κρήτη. Η προσπάθεια που κατέβαλαν για να μας παρουσιάσουν με τρόπο κομψό και απέριττο τις ζωντανές ιστορικές αυτές μαρτυρίες, τους επαινεί ιδιαίτερα και τους θέτει μπροστά σε νέες προκλήσεις!!