Γράφει ο κ. Μιχ. Γ. Καβουλάκης, φιλόλογος, πρ. λυκειάρχης

• “Πέτρα σκανδάλου”

Φράση την οποία λέμε για κάποιον ή για κάτι, που είναι η αφορμή για να ξεσπάσει σκάνδαλο.

Η προέλευσή της είναι από την Κ. Διαθήκη (Ρωμ. Θ’ 33) όπου αναφέρεται: “Λίθον προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου”.

Σύμφωνα με τη ρήση αυτή όσοι θα αρνούνταν να πιστέψουν στον Χριστό για αυτούς το όνομα και ο ρόλος του θα αποτελούσαν πέτρα σκανδάλου.

• “Ούτε φωνή ούτε ακρόασις”.

Η φράση λέγεται όταν δεν έχομε νέα από κάποιον από τον οποίον αναμένομε κάτι. Όταν παρατηρείται αδιαφορία σε παράκληση, παράπονό μας κλπ.

Προέρχεται όταν εις μάτην οι προφήτες του Βάαλ επικαλούνταν το όνομα του Θεού τους και “ουκ ην φωνή και ουκ ην ακρόασις”. (Βασιλειών Α’, κεφ. ΙΗ’).

• Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι”.

Ο μακαρισμός αυτός προέρχεται από την Κ. Διαθήκη (Ματθ. Ε’ 3) όπου αναφέρεται: “Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι ότι αυτών εστιν η βασιλεία των ουρανών”.

Κατά τον Ι. Χρυσόστομο “πτωχοί τω πνεύματι είναι οι ταπεινοί και συντετριμμένοι την διάνοιαν”.

Κατά τον Π. Τρεμπέλα: “Μακάριοι και πανευτυχείς εκείνοι που ταπεινά συναισθάνονται την πνευματική τους φτώχεια και την εξάρτηση ολόκληρου του εαυτού τους από τον Θεό”.

• “Προφάσεις εν αμαρτίαις”.

Η φράση προέρχεται από τον Ψαλμό ΡΜΑ4 της Π. Διαθήκης, όπου αναφέρονται τα επόμενα: “Μη εκκλίνεις την καρδίαν μου εις λόγους πονηρίας του προφασίζεσθαι προφάσεις εν αμαρτίαις”, δηλαδή, μη στρέψεις την καρδιά μου σε πονηρά λόγια, ώστε να βρίσκω προφάσεις για αμαρτίες.

Την χρησιμοποιούμε στις περιπτώσεις εκείνες που προβάλλονται προσχήματα, για να δικαιολογήσουν ανεπίτρεπτη ενέργεια ή παράλειψή μας.

• “Άχρι πεδίλων” (Μέχρι τα πέδιλα, όχι ψηλότερα).

Η φράση ελέχθη από τον περίφημο ζωγράφο της αρχαιότητας Απελλή σε σανδαλοποιό κριτικό του. Ο τελευταίος δεν αρκέστηκε να κρίνει μόνο τα σανδάλια σε μια σύνθεση του ζωγράφου, αλλά θέλησε να προχωρήσει και πέρα από τους αστραγάλους την κριτική του. Και ο ζωγράφος τον επανέφερε στην τάξη, λέγοντάς του: “Άχρι πεδίλων και μέχρι σφυρών, ω βέλτιστε. Ου γαρ θέμις σοι πέραν τούτων χωρείν”, δηλαδή μέχρι τα σάνδαλα και τις σφύρες, φίλε. Γιατί δεν σου επιτρέπεται να προχωρείς πέρα από αυτά.

Λέγεται για ανθρώπους, οι οποίοι ασχολούνται με πράγματα εκτός της ειδικότητάς τους ή ανώτερα των πνευματικών τους δυνάμεων.

• “Άγεται και φέρεται” (κάποιος).

Η φράση λέγεται για άβουλο άνθρωπο, που τον κάνουν ό,τι θέλουν οι άλλοι.

Είναι αρχαιοπρεπής και το ρήμα φέρω και άγω σήμαινε λεηλατώ.

• “Πόλεμος δελφίνων”.

Δελφίνος είναι ο επίδοξος διάδοχος κάποιου προσώπου, που κατέχει ανώτερο πολιτικό αξίωμα.

Τον 12ο αιώνα ένας Γάλλος φεουδάρχης χρησιμοποίησε ως σύμβολο της επαρχίας του το δελφίνι.

Το 1634 ο Κάρολος ο Ε’, ηγεμόνας εκείνης της περιοχής, ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Γαλλίας και παραχώρησε στον γιο του την επαρχία εκείνη, την οποία ονόμασε δελφινάτο.

Έκτοτε, αποκαλούνταν δελφίνοι όλοι οι διάδοχοι του θρόνου της Γαλλίας.

• “Ο tempora, o mores!” (ω καιροί, ω ήθη!) (ω τέμπορα, ω μόρες).

Παροιμιώδης φράση του Μάρκου Τούλιου Κικέρωνα, επιφανούς Ρωμαίου ρήτορα, συγγραφέα και πολιτικού, (106 - 43 π.Χ.) από ένα λόγο του στη Σύγκλητο κατά του συνωμότη Κατιλίνα.

Η φράση χρησιμοποιείται σήμερα, προκειμένου να εκδηλώσομε την απέχθειά μας για την ανηθικότητα και την έκλυση των ηθών.

• “Μη εν πολλοίς ολίγα λέγε, αλλ’ εν ολίγοις πολλά”.

Αρχαιοπρεπής φράση που αποδίδεται στον φιλόσοφο και μαθηματικό Πυθαγόρα (6ος π.Χ. αι.), ο οποίος συστήνει την αποφυγή της φλυαρίας. Ακόμη όμως θεωρεί τη λακωνικότητα απαραίτητο μέσο στις καθημερινές κοινωνικές επαφές και επαγγελματικές συναλλαγές.

• “Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω”.

Τη φράση την είπε ο Ιησούς στους Γραμματείς και Φαρισαίους, όταν τον ρωτούσαν αν έπρεπε σύμφωνα με τον μωσαϊκό νόμο να λιθοβοληθεί γυναίκα, που βρέθηκε μοιχευομένη (Ιωάν. Η, 1-7).

Χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που κάποιος κατηγορεί τους άλλους, χωρίς να αναλογίζεται τα δικά του σφάλματα.

• “Σαν παίδες εν καμίνω”.

Η φράση προέρχεται από την Π. Διαθήκη (Δανιήλ, κεφ. 3) και αναφέρεται στους τρεις νεαρούς Εβραίους (Ανανία, Αζαρία και Μισαήλ) αιχμαλώτους στη Βαβυλώνα, οι οποίοι αρνήθηκαν να προσκυνήσουν το είδωλο, που είχε κατασκευάσει ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ. Για τον λόγο αυτό ρίχτηκαν σε φλεγόμενη κάμινο, αλλά σώθηκαν με θεϊκή παρέμβαση.

Λέγεται σήμερα για ανθρώπους που περνούν μεγάλα βάσανα.