Συνέντευξη στην Κατερίνα Μυλωνά
Με ένα κλικ θα μπορούμε να προγραμματίζουμε το πλυντήριό μας ακόμα και όταν είμαστε σε ταξίδι, με ένα τηλεφώνημα να πραγματοποιούμε τραπεζικές συναλλαγές και να κλείνουμε συμβόλαια… Όλα αυτά σε δέκα χρόνια μπορεί να γίνουν πραγματικότητα, σύμφωνα με τον Διευθυντή Ερευνών του CNRS (Grenoble), κ. Σήφη Σηφάκη.
Ο βραβευμένος με Turing 2007, ένα βραβείο αντίστοιχο του Nobel για την Πληροφορική, μιλάει στην «Π» για τις εξελίξεις που αναμένουν οι επιστήμονες σε τομείς, όπως τη βιομηχανία αλλά και την ιατρική, ενώ αναφέρεται στους κινδύνους που ελλοχεύουν πίσω από κάθε νέα ανακάλυψη. «Κάθε τεχνολογία δίνει έναν ορισμένο αριθμό δυνατοτήτων που μπορούμε να τις χρησιμοποιούμε για το καλό, το λιγότερο καλό και το κακό. Το θέμα είναι πώς θα ελέγχουμε την τεχνολογία έτσι ώστε να μην παραβιάζει βασικές ελευθερίες και να μη βλάπτει τον άνθρωπο», σημειώνει.
Ο κ. Σηφάκης βρίσκεται για πρώτη φορά στη γενέτειρά του, το Ηράκλειο, μετά από τη σημαντική διάκρισή του και θα είναι ο κεντρικός ομιλητής στην πρώτη εκδήλωση που έχει προγραμματίσει το Τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Κρήτης, στο πλαίσιο του εορτασμού των 30 χρόνων του. Η ομιλία του με θέμα «Η Πληροφορική σήμερα: Θεμελιώδη προβλήματα, τεχνολογικές προκλήσεις και εφαρμογές» θα πραγματοποιηθεί στις 8 το βράδυ στην αίθουσα Ανδρόγεω.
Η συνέντευξη που ο Διευθυντής Ερευνών του CNRS παραχώρησε στην «Π» έχει ως εξής:


Πόσο έχει εισχωρήσει η Πληροφορική στη ζωή μας;

«Η Πληροφορική είναι νέα επιστήμη, ξεκίνησε πριν 60 χρόνια κι έχει φέρει τρομερές μεταβολές στη ζωή μας. Οι νεότεροι, ίσως, δεν το βλέπουν αλλά έχουν γίνει πολύ θεαματικές μεταβολές στον τρόπο που δουλεύουμε, έχουμε πρόσβαση στη γνώση, διασκεδάζουμε… κι αυτό θα συνεχιστεί ακόμα για πάρα πολύ.»

Αυτές οι μεταβολές είναι το θέμα της σημερινής σας ομιλίας;

«Σήμερα θα μιλήσω για την εξέλιξη της Πληροφορικής, αφότου μπήκαν τα θεμέλια, το 1936, από διαφόρους μαθηματικούς. Η πορεία της πληροφορικής εξαρτήθηκε πολύ από τις εφαρμογές που θέλαμε να κάνουμε και την εξέλιξη της ηλεκτρονικής. Αρχικά, δηλαδή, οι υπολογιστές χρησιμοποιήθηκαν σα μέσα υπολογισμού, επίλυσης εξισώσεων καθώς και για στρατιωτικές εφαρμογές. Στη συνέχεια, τη δεκαετία του ’70, χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο για εμπορικές εφαρμογές. Μετά, το ’80, οι υπολογιστές συνδέθηκαν σε δίκτυα, οπότε και δημιουργήθηκε όλη η τεχνοδομή, η υποδομή, η σύνδεση, δηλαδή, της πληροφορικής με τις τηλεπικοινωνίες, αυτό έφερε τους υπολογιστές τον ένα κοντά στον άλλο. Τη δεκαετία του ’90, το διαδίκτυο έδωσε σε όλους πρόσβαση σε παγκόσμιες γνώσεις.
Στην ομιλία μου θα επικεντρωθώ στα λεγόμενα ενσωματωμένα συστήματα, πρόκειται για ορισμένες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνταν από παλιά αλλά μετά το 2000 η χρήση τους είναι περισσότερο εντατική. Πρόκειται για συστήματα κρυμμένα σε διαφόρων ειδών μηχανήματα, όπως αεροπλάνα, τρένα, οικιακές συσκευές, τηλέφωνα, και σήμερα οι λεγόμενες ενσωματωμένες τεχνολογίες χαρακτηρίζουν την εξέλιξη της πληροφορικής και αποτελούν το 98% των τσιπς, δηλαδή των ολοκληρωμένων συστημάτων. Εμείς βλέπουμε μόνο το 2% των τσιπς που βγαίνουν σήμερα, το 98% είναι αθέατα, καθοριστικά, όμως, για το πώς δουλεύουμε τα αντικείμενα αποτελεσματικά, είτε στην παραγωγή είτε στα αυτοκίνητα, τις επικοινωνίες.»

Ποιες αναμένεται να είναι οι εξελίξεις τα επόμενα δέκα χρόνια;

«Νομίζω πως μία από τις καινοτομίες θα είναι μια σύγκλιση μεταξύ του διαδικτύου και των ενσωματωμένων συστημάτων. Δηλαδή, σήμερα χρησιμοποιούμε το διαδίκτυο για να έχουμε πρόσβαση σε δεδομένα διαφόρων ειδών, όπως τον ήχο. Όταν γίνει η σύγκλιση (web/internet of things), θα έχουμε, μέσα από το διαδίκτυο, πρόσβαση σε συσκευές, αντικείμενα που θα μπορούν να αλληλεπιδρούν. Ο άνθρωπος θα μπορεί να «κλικάρει» με το ποντίκι σε μια σύνδεση και θα έχει πρόσβαση, για παράδειγμα, στο ηλεκτρικό του πλυντήριο, θα μπορεί να το προγραμματίζει και να το βάζει να δουλεύει. Αντί να έχουμε πρόσβαση μόνο σε πληροφορία multimedia (πολυμέσου/εικόνα/ήχος) θα έχουμε πρόσβαση σε αντικείμενα με μεγάλες επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο θα οργανώνουμε την εργασία. Για παράδειγμα, θα έχουμε πρόσβαση σε όλα τα αντικείμενα που είναι στο σπίτι μας τη στιγμή που βρισκόμαστε μακριά, άλλοι θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά, με αυτό τον τρόπο θα μπορούμε να οργανώνουμε και την παραγωγή.
Θα γίνει μια ολοκλήρωση των συσκευών, των μηχανημάτων, θα μπορούμε, μέσα από το τηλέφωνό μας να συνδεθούμε με την τράπεζά μας κατευθείαν, να κλείνουμε λογαριασμούς, να έχουμε πρόσβαση στο ιατρικό μας βιβλιάριο… σε πράγματα που δεν μπορούμε σήμερα επειδή το τηλέφωνο δεν πληροί όρους ασφαλείας. Νομίζω ότι το μεγάλο γεγονός θα είναι αυτό που λέμε η ολοκλήρωση των συστημάτων και θα έχουμε συστήματα συστημάτων, δηλαδή, ολοένα και πιο πολύπλοκα συστήματα. Σήμερα, ένα πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε συστήματα που είναι σχετικά κρίσιμα, ευαίσθητα, όπως το τραπεζικό, που είναι κλειστό, και το σύστημα εναέριου κυκλοφορίας. Υπάρχουν και συστήματα λιγότερο κρίσιμα, όπως το τηλεπικοινωνιακό. Διαφέρει στο ότι είναι λιγότερο ασφαλές, δηλαδή κάποιος μπορεί να μπει, να εισβάλουν ιοί, να δεχθεί επιθέσεις.
Η πρόκληση είναι, λοιπόν, να μπορούμε να κάνουμε συστήματα συστημάτων, να συνεργάζονται χωρίς το ένα να επηρεάζει ή να βλάπτει το άλλο, Θα μπορούσαμε να έχουμε πάρα πολλές εφαρμογές αν βάζαμε τα συστήματα να συνεννοούνται μεταξύ τους. Θα μπορούσαν, ας πούμε, οι διοικητικές διαδικασίες να γίνονταν πολύ πιο εύκολα, αλλά δεν έχουμε τις απαραίτητες εγγυήσεις ασφάλειας. Για παράδειγμα, αντί να πάει κάποιος στην τράπεζα με την ταυτότητά του θα μπορούσε να κάνει τη συναλλαγή του από το τηλέφωνο, θα γινόταν αυτό αν είχαμε ασφαλή συστήματα.
Παράλληλα, όσο αφορά στα αυτοκίνητα, σε προβλέψιμο μέλλον, θα γίνουν περισσότερο ασφαλή, σε περίπτωση ατυχήματος θα χρησιμοποιούμε τεχνολογίες αεροπλάνου, θα υπάρχει ένας υπολογιστής μεταξύ του οδηγού και των ηλεκτρομηχανικών μερών του αυτοκινήτου.
Επίσης, θα έχουμε πάρα πολλές εφαρμογές στην Ιατρική, ειδικά στη χειρουργική με ρομπότ. Το θέμα είναι πώς θα γίνει η σύγκλιση νανοτεχνολογιών και Πληροφορικής. Έτσι, λέγεται πως θα μπορέσουμε να βάλουμε σωματίδια, τα μικρομηχανήματα, μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό με αποτέλεσμα το ανθρώπινο σώμα να έχει μεγαλύτερη αντοχή και να ζούμε περισσότερα χρόνια. Πρόκειται για φουτουριστικά σενάρια, τα οποία δεν πρέπει να αποκλείονται εντελώς.»

Κατά πόσο οι εξελίξεις αυτές τρομάζουν ή πρέπει να τρομάζουν τον κόσμο;

«Νομίζω ότι υπάρχουν διαφόρων ειδών κίνδυνοι, των οποίων η αμεσότητα δεν είναι η ίδια, βέβαια. Θεωρώ ότι ο πιο σοβαρός κίνδυνος είναι ο έλεγχος, η παρακολούθηση των ατόμων, και νομίζω πως στο εξωτερικό ο κόσμος είναι
πολύ πιο ευαισθητοποιημένος από ότι εδώ. Δηλαδή, θα μπορούσε κάποιος, επειδή χρησιμοποιεί τεχνικά μέσα τέτοια, να με παρακολουθεί από τη στιγμή που ξεκινώ από το σπίτι μου, παίρνω ένα εισιτήριο από ένα μηχάνημα, μπαίνω στο μετρό, τηλεφωνώ… Υπάρχει αυτό που λέμε tracing (εντοπισμός) στις συνομιλίες, οπότε κάποιος μπορεί όλη την προσωπική μας ζωή να τη βρει μέσα από τα χνάρια
που αφήνουμε όταν χρησιμοποιούμε ηλεκτρονικές συσκευές. Το θέμα είναι πώς το ελέγχουμε για να προστατεύουμε την ιδιωτική μας ζωή και την προσωπική μας ελευθερία. Αυτό, νομίζω ότι είναι ένα πρόβλημα που είναι αρκετά σοβαρό
και πρέπει να απασχολεί εμάς και τις κυβερνήσεις και τα κράτη».

Συνεπώς, κάθε ανακάλυψη έχει τις θετικές αλλά και αρνητικές επιπτώσεις της;

«Κάθε τεχνολογία δίνει έναν ορισμένο αριθμό δυνατοτήτων που μπορούμε να τις χρησιμοποιούμε για το καλό, το λιγότερο καλό και το κακό. Το θέμα είναι πώς ελέγχουμε την τεχνολογία έτσι ώστε να μην παραβιάζει βασικές ελευθερίες, να μη βλάπτει τον άνθρωπο …κι αυτό είναι ένα θέμα πολιτικό. Δε νομίζω να υπάρχει τεχνολογία αφ’ εαυτής κακή. Το πρόβλημα που μπαίνει σήμερα με τα συστήματα είναι αυτό που λέμε η μη διαφάνεια στα συστήματα, δεν μπορεί κανείς να ξέρει αν παραβιάζουν κάποιους κανόνες».

Πού θεωρείτε πως θα πρέπει να δώσουμε βαρύτητα στην Ελλάδα;

«Νομίζω ότι πρέπει να φροντίσουμε να έχουμε μια ισχυρή Παιδεία. Έχω την εντύπωση ότι τα πράγματα, από μια εποχή κι ύστερα στην Ελλάδα, λασκάρανε. Δεν ξέρω γιατί, ίσως η όρεξη των νέων έχει “πέσει” και δεν έγινε μια προσπάθεια να κρατήσουμε τα στάνταρτ αρκετά ψηλά, παρότι οι Έλληνες που βλέπω ότι έρχονται στο εξωτερικό είναι αρκετά καλοί και προοδεύουν. Ίσως υπάρχει μια ιδεολογική κρίση. Αναμφισβήτητα, ωστόσο, οι πανεπιστημιακοί που υπάρχουν στην Ελλάδα είναι αρκετά καλοί».

Συμβουλεύετε τα νέα παιδιά να βγουν έξω;

«Ναι, νομίζω ότι ο Έλληνας πρέπει να βγει έξω κι αν βγαίνει έχει ορισμένα προσόντα, δυνάμεις εσωτερικές που τον κάνουν και προχωρεί αρκετά καλά και ίσως το κλίμα είναι τέτοιο που μένοντας στην Ελλάδα δεν τον βοηθάει να είναι δυναμικός, να δείξει όλες του τις δυνατότητες, να εκφραστεί.»

Πιστεύετε πως αν ήσασταν σε ελληνικό Πανεπιστήμιο θα βραβευόσασταν;

«Αυτό που μπορώ να πω είναι το τι διαφορετικό μου έδωσε το εξωτερικό που είναι πολύ δύσκολο να βρουν εδώ οι συνάδελφοί μου, οι οποίοι είναι, κατά τα άλλα, αξιότατοι. Η διαφορά είναι ότι μπόρεσα να κάνω μια δουλειά σε σχέση με τη βιομηχανία. Στη σταδιοδρομία μου προσέγγισα ορισμένα προβλήματα, τα οποία δε θα έβρισκα μόνος μου αν καθόμουν εδώ για τον απλό λόγο ότι μπαίνουν μέσα από ορισμένες διαδικασίες. Αυτή η σύνδεση με τη βιομηχανία για μένα ήταν γόνιμη, πηγή εμπνεύσεων και νομίζω πως σήμερα η έρευνα στην Πληροφορική είναι πολύ δεμένη με μια πρακτική βιομηχανική.
Στην Αμερική υπάρχουν μεγάλα τεχνολογικά πανεπιστήμια όπου πραγματοποιείται βασική, εφαρμοσμένη και πιο τεχνολογική ακόμα έρευνα και αυτή η αλληλεπίδραση μεταξύ εφαρμοσμένης και θεωρητικής έρευνας είναι πάρα πολύ γόνιμη. Για αυτό το λόγο πολλές καινοτομίες ξεκίνησαν στην Αμερική.
Εγώ δούλεψα σε αυτό που λέμε κρίσιμα συστήματα, που δεν πρέπει να κάνουν λάθη και η επίδραση της βιομηχανίας του αεροπλάνου, air bus, ήταν πολύ βασική σε αυτό που έκανα.»

Γι΄ αυτή την έρευνα βραβευτήκατε;

«Το βραβείο ήταν ακριβώς για την έρευνα πάνω στο πώς θα επαληθεύουμε συστήματα. Γιατί η μηχανική, όπως η Πληροφορική είναι μια νέα επιστήμη και δεν έχει πολύ ισχυρές θεωρητικές βάσεις και τα μεγάλα συστήματα, κυρίως οι μηχανικοί, για να τα δημιουργήσουν, φτιάχνουν μια μακέτα και μετά κάνουν ένα τεστ με το σύστημα, πρόκειται για μια εμπειρική μέθοδο. Προσπάθησα να κάνω μια μέθοδο πιο συστηματική, η οποία συνίσταται στο αντί να πειραματίζεσαι με το ίδιο το σύστημα να φτιάχνεις ένα μαθηματικό μοντέλο συστήματος και με ορισμένους μαθηματικούς συλλογισμούς να δεις αν αυτό που έχεις φτιάξει είναι σωστό ή όχι, αυτό που λέμε model checking. Είναι μια έρευνα που ξεκίνησα το 1982 και αποτελεί ένα βήμα για να έχουμε μία προσέγγιση πολύ πιο συστηματική και να είμαστε σίγουροι για τα συστήματα».

Ποιο είναι το επόμενο πρόβλημα του οποίου τη λύση θα αναζητήσετε;

«Ασχολούμαι με προβλήματα που έχουν σχέση με την επαλήθευση, δηλαδή φτιάχνω ένα σύστημα ή ένα μοντέλο συστήματος και βλέπω αν είναι σωστό. Αυτές οι μέθοδοι με επαλήθευση έχουν ορισμένες αδυναμίες και τώρα δουλεύω στο πώς να κατασκευάζω συστήματα που θα είναι σωστά, να φτιάξω θεωρίες για αυτό και ενδιαφέρομαι για διάφορα είδη κατασκευαστικότητας. Ένα από αυτά είναι να κάνω συστήματα νοήμονα, προσαρμοστικά, τα οποία να συμπεριφέρονται λίγο πολύ όπως οι άνθρωποι, δηλαδή, να μπορούν να πετυχαίνουν ορισμένους στόχους ακόμα και σε αντίξοες συνθήκες. Αυτό είναι ένα θέμα που άρχισα πριν δέκα χρόνια και αποτελεί έναν τομέα που τον ιδρύσαμε εμείς».

Φύγατε από το Ηράκλειο το 1970, ποιοι είναι οι δεσμοί που διατηρείτε με τη γενέτειρα;

«Έρχομαι κάθε Αύγουστο στην Κρήτη. Για το Ηράκλειο έχω ανάμικτα συναισθήματα, το αγαπώ, είναι η πόλη που γεννήθηκα, πέρασα τα μαθητικά μου χρόνια και βλέπω ότι υπάρχει μια εξέλιξη την οποία παρακολουθώ με ενδιαφέρον. Από την άλλη, υπάρχουν, βέβαια, προβλήματα, όπως το κυκλοφοριακό.
Προς το παρόν, όσο συνεχίζω την έρευνα, δε σκέφτομαι να επιστρέψω στο Ηράκλειο αλλά θα ήθελα κάποτε να γυρίσω.»

«Η Πληροφορική σήμερα»

Η διάλεξη του κ. Σήφη Σηφάκη θα πραγματοποιηθεί στις 8 το βράδυ στην Ανδρόγεω, στο πλαίσιο του εορτασμού των 30 χρόνων του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα της Κοσμητείας Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης. Το πρόγραμμα της εκδήλωσης έχει ως εξής :
20:00 Σύντομος Χαιρετισμός από τον πρόεδρο του Τμήματος Μαθηματικών, Μιχάλη Ταρουδάκη.
20:05 «Η σχέση Μαθηματικών και Πληροφορικής» από τον καθηγητή του Τμήματος Μαθηματικών, Νίκο Τζανάκη
20:15 Παρουσίαση του έργου του Σήφη Σηφάκη από τον πρόεδρο του Τμήματος Επιστήμης Υπολογιστών, Δημήτρη Πλεξουσάκη
20:25 Ομιλία του Σήφη Σηφάκη