Του Χ. Γιαννόπουλου*

Όπως είναι φυσικό και αναμενόμενο η πρόταση για την αλλαγή του ονόματος ενός οικισμού προκαλεί το ενδιαφέρον κυρίως των κατοίκων του, των δημοτών, των καταγόμενων από αυτόν αλλά και άλλων προσώπων που για διάφορους λόγους θεωρούν ότι πρέπει να διατυπώσουν την άποψή τους.

Όλοι έχουν αυτό το δικαίωμα και το αναγνωρίζουμε, ακόμη και άνθρωποι που έχουν ελάχιστη ή καθόλου σχέση με τον τόπο.

Οι απαξιωτικές ή υβριστικές εκφράσεις που μας χαρακτηρίζουν ανιστόρητους, ξιπασμένους, ιδιοτελείς, αυταρχικούς κ.ά είναι αναμενόμενες. Ωστόσο προσδιορίζουν το ήθος των εκφραστών τους.

Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημανθεί ότι το δικαίωμα για την αλλαγή της ονομασίας των οικισμών και των τοπωνυμίων γενικότερα ανήκει σύμφωνα με το νόμο στις τοπικές κοινωνίες.

Άλλωστε στον νόμο 3463/2006 και στο άρθρο7 του κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων προβλέπεται ότι η μετονομασία γίνεται με προεδρικό διάταγμα «ύστερα από πρόταση του Δημοτικού Συμβουλίου …». Αρκεί λοιπόν κατά το νόμο, η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.

Όμως η Δημοτική Αρχή , επειδή θεωρεί το παραπάνω θέμα πολύ σημαντικό δεν αρκείται στην έκδοση μιας απόφασης του Δ.Σ αλλά το θέτει σε δημόσια διαβούλευση με μοναδικό σκοπό, η μελλοντική απόφαση του Δ.Σ να εκφράζει ουσιαστικά την βούληση της τοπικής κοινωνίας.

Εδώ λοιπόν ευρισκόμεθα! Σε ένα διάλογο από τον οποίο δεν αποκλείεται κανένας. Αρκεί ο διάλογος να γίνεται με νηφαλιότητα, σεβασμό των διαλεγομένων, με θέσεις και επιχειρήματα και όχι με αφορισμούς, κινδυνολογίες και πολύ περισσότερο ειρωνείες και υβριστικές εκφράσεις.

Μέχρι τώρα ενημερώνουμε και θα εξακολουθήσουμε να ενημερώνουμε και να διεξάγουμε διάλογο με τους δημότες μας επειδή πιστεύουμε ότι αυτοί πρώτιστα πρέπει να ενημερωθούν με επάρκεια ώστε να τοποθετηθούν υπεύθυνα.

Κάποιοι όμως παραπληροφορούν την ευρύτερη κοινωνία και εμφανίζουν παραποιημένη την πρότασή μας ενώ ταυτόχρονα αυτοαναγορεύονται σε προστάτες του τόπου και της ιστορίας του αλλά και εγγυητές της ενότητας της κοινωνίας μας που δήθεν κινδυνεύει από αυτούς που η ίδια επέλεξε να την διοικήσουν.

Για το λόγο αυτό είμαι υποχρεωμένος να εκθέσω ευρύτερα τις απόψεις μου για το συγκεκριμένο ζήτημα.

Εκ προοιμίου πρέπει να δηλώσω ότι και εγώ θεωρώ ότι οι ονομασίες των οικισμών δεν πρέπει να αλλάζουν απερίσκεπτα, βιαστικά, επιπόλαια και κυρίως αναίτια.

Δεν είμαι φυσικά υπέρ της βοτανοποίησης των ονομάτων των χωριών μας ( 20 Αμυγδαλιές, 15 Πλάτανος, Κερασιές, Ελιές κ.λ.π ) ούτε υπέρ των φυσιολατρικών μετονομασιών (20 Καλιθέα, 12 Πολυθέα, Πανόραμα κ..λ..π. ). Ούτε ακόμη υπέρ της αγιοποίησης των ονομάτων των οικισμών (Απ. Παύλος, Αγ Γεώργιος, Αγ Κωνσταντίνος κ.λ.π.).

Οι παραπάνω μετονομασίες και άλλες παρόμοιες έγιναν με την έγκριση των πλέον επιφανών ιστορικών, λαογράφων, αρχαιολόγων και ακαδημαϊκών.

Οι παραπάνω ειδικοί, πολλές φορές σε αγαστή συνεργασία με το κεντρικό κράτος, επέβαλαν τις μετονομασίες αυτές χωρίς την συναίνεση των τοπικών κοινωνιών.

Δεν είμαι όμως αντίθετος με αλλαγές ονομάτων που έγιναν για συγκεκριμένους λόγους και φυσικά δεν συμφωνώ με εκείνους, έστω και αν είναι ειδικοί, που απορρίπτουν κάθε αλλαγή τοπωνυμίων οικισμών σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από την βούληση των κατοίκων.

Τι θα έλεγαν άραγε αυτοί οι ειδικοί που είναι υπέρ της άποψης να μην αλλάζει κανένα τοπωνύμιο και για κανένα λόγο στους ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ των παρακάτω οικισμών; ΒΡΩΜΕΡΗ, ΒΟΘΡΟΙ, ΓΑΙΔΟΥΡΙΑΡΗΣ, ΓΑΙΔΟΥΡΟ, ΚΩΛΑΡΑΣ, ΓΕΡΟΝΤΟΜΟΥΡΙ, ΚΟΠΡΑ και άλλα παρόμοια ( που δεν έχουν βέβαια σχέση με την δική μας υπόθεση );

Να παραμείνουν με τα ονόματα αυτά ή να αποκτήσουν νέα ονόματα όπως οι ίδιοι οι κάτοικοί τους ήθελαν και τελικά επέτυχαν; Θα επέμεναν στη διατήρηση του «ιστορικού ονόματος» αυτών των χωριών; Δεν μπορώ να το φανταστώ.

Θα ήθελαν άραγε οι ίδιοι να κρατούσαν τα ιστορικά τους ονόματα οι παρακάτω οικισμοί: ΧΑΡΒΑΤΙ αντί ΜΥΚΗΝΑΙ; ΚΟΚΛΑ αντί ΠΛΑΤΑΙΑΙ; ΜΠΑΡΜΕΣ – ΚΟΥΤΛΕΣ αντί ΒΕΡΓΙΝΑ; ΑΝΑΧΟΥΡΔΟΜΕΤΟΧΑ αντί ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ;

Ακόμη τι έχουν να πουν για μια μετονομασία που έχει μεγάλη ομοιότητα με την περίπτωσή μας αφού και εκεί έγινε απαλοιφή της κατάληξης του ονόματος; Εννοώ την ΝΤΡΟΠΟΛΙΤΣΑ ή ΤΡΙΠΟΛΙΤΣΑ που έγινε ΤΡΙΠΟΛΗ. Έχασε την ιστορία της για αυτό το λόγο; Κανένας δεν το πιστεύει!! Έχασε κάτι η Τρίπολη; Μα φυσικά όχι. Αντίθετα κέρδισε πολλά.

Μήπως όμως μειονεκτούν σε κάτι οι παρακάτω πόλεις που άλλαξαν τα παλαιά τους ονόματα; ΗΡΑΚΛΕΙΟ (ΧΑΝΔΑΚΑΣ), ΑΓ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (ΜΑΝΤΡΑΚΙ), ΤΡΙΚΑΛΑ (ΤΡΙΚΗ), ΑΙΓΙΟ (ΒΟΣΤΙΤΣΑ), ΑΓΡΙΝΙΟ (ΒΡΑΧΩΡΙ), ΑΜΦΙΣΣΑ (ΣΑΛΩΝΑ), ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ (ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ), ΛΑΜΙΑ (ΖΗΤΟΥΝΙ), ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ (ΣΙΝΑΝΟ) και πλήθος άλλων; Φυσικά όχι!!

Ας μην ανησυχούν λοιπόν οι ιστορικοί μας και οι συμπολίτες μας που επικαλούνται, ως μοναδικό σχεδόν επιχείρημα, το συναίσθημα.

Ότι έχασε η Τρίπολη με την αφαίρεση της κατάληξης - τσα – θα χάσουμε και εμείς με την αφαίρεση του …χώρι.

Οι ιστορικοί λοιπόν; Οι ειδικοί; Δεν χρειάζονται; Το αντίθετο θα έλεγα. Και βέβαια χρειάζονται. (Ιδιαίτερα σε εμάς που σύντομα θα ζητήσουμε την βοήθειά τους).

Όχι για να απαγορεύσουν και να καυτηριάσουν αλλά για να συμβουλέψουν, να πείσουν, να βοηθήσουν στην εξεύρεση του νέου ονόματος όχι από το φυτικό βασίλειο ή από το εξαιρετικό φυσικό μας περιβάλλον αλλά μέσα από την ιστορία μας που εκτείνεται σε βάθος 4000 χρόνων πριν και δεν εξαντλήθηκε επειδή κάποιος πρόσκαιρος επιδρομέας έδωσε σε κάποιο χωριό το Α ή το Β όνομα. Το ίδιο και όταν κάποιος πρόγονός μας , νονός ενός χωριού, έδωσε ένα κακόηχο ή μειωτικό για τους κατοίκους του όνομα (χωρίς να τους ερωτήσει βέβαια ) το οποίο η σύγχρονη κοινωνία θέλει να αλλάξει.

Αυτό πρέπει να ανιχνεύσουν και να προσδιορίσουν οι ιστορικοί και οι αρχαιολόγοι μας για να εξασφαλιστεί η ιστορική συνέχεια.

Εδώ πρέπει να τονίσω, για την πληρέστερη ενημέρωση των αναγνωστών, ότι αποκλειστικότητα στην έκφραση έγκυρης άποψης για το θέμα δεν έχουν μόνο οι ιστορικοί αλλά και άλλοι επιστήμονες όπως οικονομολόγοι, αναλυτές του μέλλοντος, πολεοδόμοι, επικοινωνιολόγοι, επιστήμονες της διοίκησης, κ.α.

Εκτός των παραπάνω όμως ενδιαφέρον και αρμοδιότητα έχει ασφαλώς το Κράτος και ιδιαιτέρως η Τοπική Αυτοδιοίκηση για αυτό εκπροσωπείται με τρεις δημάρχους στο εννεαμελές συμβούλιο της Επιτροπής Τοπωνυμιών.

Τα πράγματα όμως είναι πολύ ευκολότερα για όλους όταν , όπως στην περίπτωση μας, δεν πρόκειται για την αλλαγή του ιστορικού ονόματος αλλά για την απαλοιφή ή αντικατάσταση της κατάληξης …χώρι.

Ουσιαστικά λοιπόν δεν προτείνουμε αλλαγή του ονόματος αλλά αφαίρεση ή αντικατάσταση του προσδιοριστικού μεγέθους που είναι το …χώρι..

Εάν το όνομα ήταν Άρκαλος, Αρκάλιο, Αρκολέω, ή άλλο παρόμοιο δεν θα προτείναμε καμία αλλαγή διότι απλούστατα δεν θα υπήρχε λόγος. Άλλωστε, όπως προαναφέραμε, είμαστε αντίθετοι με την αναίτια μεταβολή των ονομάτων των οικισμών.

Όμως το συνθετικό - χώρι σημαίνει χωριό και το Αρκαλοχώρι σήμερα δεν είναι χωριό.

Τι είναι χωριό ετυμολογικά αλλά και στη συνείδηση του μέσου πολίτη; «μικρός οικισμός, κυρίως σε αγροτική περιοχή».

Σίγουρα το Αρκαλοχώρι δεν είναι αυτό που λέει ο παραπάνω ορισμός.

Ας δούμε τώρα τον ορισμό της πόλης :

«μεγάλης έκτασης οικισμός με θεσμοθετημένες λειτουργίες, που αποτελεί το διοικητικό, οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο μιας ευρύτερης περιοχήςα μεγάλη συγκέντρωση σπιτιών και δημόσιων κτιρίων, όπου ζουν πολλοί άνθρωποι σε μια διοικητική ενότητα».

Σίγουρα αυτό είναι το Αρκαλοχώρι και όχι αυτό που υποδηλώνει το όνομά του.

Είναι ευνόητο ότι άλλο είναι το περιεχόμενο και άλλο αναγράφεται στην ονομασία.

Συμφωνώ λοιπόν με αυτούς που λένε ότι το όνομα είναι η ταυτότητά μας αρκεί βέβαια η ταυτότητα να είναι ακριβής δηλαδή το αναγραφόμενο όνομα να αντιστοιχεί στο πρόσωπο και αντιστρόφως. Ωστόσο αυτό είναι που στην περίπτωσή μας, όπως αποδείξαμε παραπάνω, δεν συμβαίνει.

Σήμερα στη χώρα μας χωριό και …χώρι σημαίνει έλλειψη δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών, γήρανση του πληθυσμού, κλειστά σχολεία, οικονομική καχεξία, εγκατάλειψη, μαρασμό και δυστυχώς ημερομηνία λήξης.

Ήδη εκατοντάδες χωριά στη χώρα μας έχουν πεθάνει, εκατοντάδες άλλα έχουν μονοψήφιο ή διψήφιο αριθμό κατοίκων και περιμένουν μοιρολατρικά το τέλος τους ενώ τα υπόλοιπα δυστυχώς απλώς επιβιώνουν χωρίς ανάπτυξη.

Δεν έχω βέβαια καμία αντιπάθεια στο χωριό και στο …χώρι, άλλωστε από πολύ μικρό χωριό κατάγομαι, είμαι εκ γενετής και εκ πεποιθήσεως άνθρωπος της υπαίθρου και αγωνίζομαι συνεχώς για την βελτίωση των συνθηκών ζωής σε όλα τα χωριά του Δήμου μας.

Είμαι πεπεισμένος όμως ότι η διατήρηση αυτού του ονόματος δεν ενισχύει την προσπάθεια για την ανάπτυξη του τόπου.

Το γεγονός ότι η ζημία αυτή δεν μπορεί επακριβώς να υπολογιστεί δεν είναι απόδειξη ότι δεν υπάρχει. Αντίθετα είναι συνεχής και επικίνδυνη αφού δεν αντιμετωπίζεται.

Αυτή είναι η εικόνα του χωριού και του … χώρι στη συνείδηση του μέσου πολίτη. Καμία σχέση με τα dorf της Γερμανίας ή τα villagio της Ιταλίας όπου τα χωριά έχουν εντελώς άλλη δομή, πληθυσμό, λειτουργίες και επομένως άλλη εικόνα για το μέσο πολίτη. Εκεί τα χωριά έχουν πληθυσμό πέντε, δέκα ακόμη και εκατό χιλιάδες κατοίκους και φυσικά διαθέτουν όλες τις απαραίτητες υπηρεσίες για να προσφέρουν σε ντόπιους και επισκέπτες όλα όσα απαιτεί ο σύγχρονος άνθρωπος.

Ας σταματήσει λοιπόν να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα το Ντίσελντορφ γιατί δεν υπάρχει καμία αναλογία ή ομοιότητα με τα ταλαίπωρα …χώρι της χώρας μας.

Εννοείται βέβαια ότι το χώρι δεν είναι ιστορικό όνομα αλλά μόνο ποσοτικός προσδιορισμός και επομένως δεν κινδυνεύουμε να χάσουμε την ιστορική μας ρίζα με την αφαίρεσή του. Η ιστορική ρίζα είναι το πρώτο συνθετικό της λέξης και όχι το χώρι.

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι το όνομα ενός οικισμού δεν είναι αποκλειστικής ιδιοκτησίας και χρήσης των κατοίκων του αλλά ενδιαφέρει και ωφελεί όλο τον κόσμο όταν βέβαια αυτό το όνομα φωνάζει το είναι του , την ουσία του και την υπόστασή του.

Η συνειρμική αντίληψη, σύμφωνα με όσα αναλύσαμε παραπάνω, απωθεί τους ξένους και έλληνες τουρίστες ή περαστικούς ακόμη και όταν έχουν επείγουσες ανάγκες που θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν κάλλιστα από τα καταστήματα και τις υπηρεσίες του τόπου μας. Το ίδιο συμβαίνει και με τους εν δυνάμει επενδυτές.

Από την άλλη πλευρά έχουμε χάσει και χάνουμε ατέλειωτες ώρες για να εξηγούμε σε αρμόδιους και μη ότι δεν είμαστε αυτό που διαλαλεί το όνομά μας αλλά κάτι διαφορετικό.

Παράλληλα η υποδοχή των αιτημάτων μας από τους κρατικούς ή άλλους φορείς είναι από επιφυλακτική έως απορριπτική, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αιτήματα που ‘΄νομιμοποιούνται’’ να έχουν μόνο τα αστικά κέντρα στο Ναπολεόντειο κράτος μας. Π.χ Θέατρο, Κολυμβητήριο, Πολιτιστικό κέντρο, Στάδιο κ.α.

Εξίσου σημαντική είναι η αρνητική επίπτωση της σημερινής ονομασίας μας στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας που είναι εκ των ων ουκ άνευ για την ανάπτυξη του τόπου μας. Όλοι οι σοβαροί επιχειρηματίες έχουν νοιώσει αυτές τις αρνητικές επιπτώσεις σε πολλές πτυχές της δουλειάς τους. ( επικοινωνία, διαφήμιση, προμήθειες, κλείσιμο συμφωνιών κ,α.).

Ποιος άραγε, από τους εκτός Αρκαλοχωρίου, που ενδιαφέρονται για το όνομά μας ασχολήθηκε ποτέ με την ουσία των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε και που πολλές φορές σχετίζονται με την αδιαφορία και τα αντικίνητρα ανάπτυξης που εφαρμόζει, διαχρονικά, το κράτος μας για κάθε χωριό και …χώρι της πατρίδας μας;

Πρέπει εδώ να τονιστεί ότι το θέμα που συζητούμε δεν προσφέρεται για κομματική, παραταξιακή ή προσωπική εκμετάλλευση διότι εκ της ουσίας του υπερβαίνει κατά πολύ τις πρόσκαιρες πολιτικές συσπειρώσεις και ακόμα περισσότερο τις προσωπικές συμπάθειες ή αντιπάθειες, αφού αφορά κυρίως τις γενιές του μέλλοντος και ελάχιστα την δική μας.

Χρειάζεται επίσης να αναφέρω στους συμπολίτες μου και ιδιαίτερα σε αυτούς που αντιτίθενται στην πρότασή μας ότι κανένας δεν αγαπάει περισσότερο τον τόπο μας από εμάς που ζούμε και δημιουργούμε σε αυτόν.

Η αγάπη για τον τόπο μας δεν εντοπίζεται μόνο στο συναίσθημα και την μνήμη του παρελθόντος αλλά και στο ενδιαφέρον για το παρόν και κυρίως στην αγωνία για το μέλλον.

Μια αγωνία που κινητοποιεί όχι μόνο τα συναισθήματα αλλά όλες τις νοητικές λειτουργίες, ακόμα και την φαντασία και την διαίσθηση.

Το παρελθόν δεν αλλάζει, υπάρχει, ερευνάται και μνημονεύεται, ωστόσο το μέλλον σχεδιάζεται. και δημιουργείται Αυτό όμως απαιτεί φαντασία, διορατικότητα , πίστη στις δικές μας δυνάμεις και κυρίως αποφασιστικότητα και τομές που πρέπει να γίνουν σήμερα.

Μια τέτοια και μάλιστα βασική τομή είναι η αλλαγή της σημερινής ονομασίας με την διατήρηση της ιστορικής ρίζας.

Έτσι η μνήμη μας και η νοσταλγία για όποιον θέλει μπορεί να είναι στο Αρκαλοχώρι του 1900 ή του 1950 αλλά το όραμά μας πρέπει να είναι στην πόλη μας του 2050 ή του 2100, την πόλη των ανοιχτών οριζόντων που όλοι εμείς θα έχουμε δημιουργήσει.

Το όραμά μας για το Αρκαλοχώρι του μέλλοντος.

* O Χαράλαμπος Γιαννόπουλος είναι δήμαρχος Αρκαλοχωρίου