Συνέντευξη στην Κατερίνα Μυλωνά

O Καραγκιόζης είναι παρεξηγημένη προσωπικότητα γιατί έχει πάρα πολλές αρετές αλλά ο κόσμος βλέπει τα στραβά του μόνο γιατί ο Καραγκιόζης κριτικάρει με πολύ έντονο ύφος κι αυτό εκλαμβάνεται ως κοροϊδία.

Δε θα μπει ο κόσμος εύκολα στο πνεύμα του, ειδικά σήμερα.

Ο Καραγκιόζης είναι η σκιά του εαυτού μας και παλιά ήταν ένα πολύ διαδεδομένο θέατρο, σπουδαία τέχνη, θεάτριζε χιλιάδες κόσμου, ήταν πολύ αγαπητός.

Η καθημερινότητα είχε αναφορές στο θέατρο σκιών, όπως σήμερα έχει η τηλεόραση. Ήταν η τηλεόραση της εποχής με λίγα λόγια.


Ακριβώς όπως ένα μικρόβιο, ο Καραγκιόζης του κόλλησε όταν ήταν ακόμα μικρό παιδί. «Δε διάλεξα τον Καραγκιόζη, με διάλεξε», λέει χαρακτηριστικά ο Άθως Δανέλλης, ένας από τους ελάχιστους εναπομείναντες καραγκιοζοπαίκτες που προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανό το θέατρο σκιών. Με την ίδρυση του «Αρχείου Ελληνικού Θεάτρου Σκιών» ξεκίνησε μια προσπάθεια για την αποκατάσταση και αξιοποίηση των θεατρικών κειμένων και ιστορικών στοιχείων του ελληνικού Καραγκιόζη που από τη δεκαετία του ‘50 άρχισε να χάνει τη δημοτικότητά του εξαιτίας του κινηματογράφου και της τηλεόρασης. Όπως τονίζει στον «Π» ο Άθως Δανέλλης, ο Καραγκιόζης σατιρίζει τα κακώς κείμενα της εκάστοτε εποχής και αποτελεί ένα κοφτερό μαχαίρι στα χέρια του κόσμου απέναντι στους κυβερνώντες, οι οποίοι και τον φοβούνται.

Εκείνο που με αγωνία προσπαθεί να διατηρήσει, είναι τον Καραγκιόζη στο βραδινό θέατρο για ενήλικο κοινό αφού σήμερα οι περισσότερες παραστάσεις δίνονται για τα παιδιά.

Η συνέντευξη που ο Άθως Δανέλλης παραχώρησε στον «Π» έχει ως εξής:

Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε με το Καραγκιόζη;

«Αυτά τα πράγματα, σε πολύ μεγάλο βαθμό, δεν τα διαλέγεις, σε διαλέγουν. Εγώ λέω ότι ο Καραγκιόζης είναι μικρόβιο, μου κόλλησε από όταν ήμουν μικρό παιδάκι, με τράβηξε. Δεν είχα στη οικογένεια καραγκιοζοπαίχτες, ο μπαμπάς μου καραγκιοζόφιλος πολύ μου μετέδωσε την αγάπη που είχε για την παράδοση. Άρχισα να παρακολουθώ παλιούς καραγκιοζοπαίχτες, πήγα κοντά τους, δούλεψα μαζί τους, μαθήτευσα κοντά τους και σιγά- σιγά εξελίχθηκα. Με διάλεξε ο Καραγκιόζης.»

Τι αντιπροσωπεύει σήμερα ο Καραγκιόζης;

«Ο Καραγκιόζης έχει διαμορφωθεί σα χαρακτήρας και προσωπικότητα, σα σύμβολο, σαν ήρωας παράλληλα με το ελληνικό κράτος κι έτσι φέρει όλα τα χαρακτηριστικά των Ελλήνων και σήμερα και πάντα με τα καλά και τα κακά. Ο Καραγκιόζης είναι παρεξηγημένη προσωπικότητα γιατί έχει πάρα πολλές αρετές αλλά ο κόσμος βλέπει τα στραβά του μόνο γιατί ο Καραγκιόζης κριτικάρει με πολύ έντονο ύφος κι αυτό εκλαμβάνεται ως κοροϊδία. Δε θα μπει ο κόσμος εύκολα στο πνεύμα του, ειδικά σήμερα. Ο Καραγκιόζης είναι η σκιά του εαυτού μας και παλιά ήταν ένα πολύ διαδεδομένο θέατρο, σπουδαία τέχνη, θεάτριζε χιλιάδες κόσμου, ήταν πολύ αγαπητός. Η καθημερινότητα είχε αναφορές στο θέατρο σκιών, όπως σήμερα έχει η τηλεόραση. Ήταν η τηλεόραση της εποχής με λίγα λόγια. Ο κόσμος τον αγαπούσε και τον ήξερε πολύ καλά γιατί ήταν ταυτισμένος και με τους ήρωες και τους ανθρώπους που έπαιζαν Καραγκιόζη, τους καραγκιοζοπαίχτες, οι οποίοι ήταν μέσα από τον κόσμο, ήταν λαϊκοί τεχνίτες. Σπάνια συναντάς, αν όχι ποτέ, ένα καραγκιοζοπαίχτη να λέει ότι είναι καλλιτέχνης, είναι λαϊκός τεχνίτης. Ο κόσμος τον ήξερε, σήμερα δεν τον ξέρει καλά τον Καραγκιόζη, τον έχει παρεξηγήσει. Αυτό που κάνει ο Λαζόπουλος σήμερα, την έντονη κριτική και σάτιρα της επικαιρότητας, αυτό ακριβώς κάνει ο Καραγκιόζης. Οι μυημένοι τον ξέρουν καλύτερα, αλλά δεν είναι πολλοί.»

Είναι «όπλο» ενάντια σε κάτι ο Καραγκιόζης;

«Ο Καραγκιόζης είναι όπλο, είναι μαχαίρι πολύ κοφτερό στα χέρια του κόσμου, γιατί ο Καραγκιοζοπαίχτης δεν κάνει τίποτα άλλο από το να φωνάζει δυνατά αυτά που ο κόσμος δεν έχει τη δυνατότητα να φωνάξει. Για αυτό πάντα θεωρείτο επικίνδυνος από την εξουσία και έχει πολύ κακές σχέσεις με την εξουσία, το επίσημο Κράτος, γιατί είναι ανεξέλεγκτος, δεν μπορεί να ελέγξει κανείς τον Καραγκιόζη την ώρα που βγαίνει στο πανί και φωνάζει δυνατά το παράπονο και πρόβλημα του κόσμου. Είναι όπλο και όσοι νέοι άνθρωποι έρχονται να δουν Καραγκιόζη, οι δικοί μου θεατές, γιατί δυστυχώς είμαι ο μόνος που κρατάω βραδινό θέατρο αυτή τη στιγμή στην Αθήνα. Έχω κόσμο που τον έχω εκπαιδεύσει πια, που για πολλά χρόνια παρακολουθεί και αντιδρά, δηλαδή περιμένει να ακούσει κάτι, το ζητάει να ακούσει κάτι έντονο από τον Καραγκιόζη.»

Το κοινό του Καραγκιόζη τι χαρακτηριστικά έχει;

«Σήμερα, οι περισσότεροι Καραγκιοζοπαίχτες ζούμε από τις παιδικές παραστάσεις, το θέατρο του Καραγκιόζη στράφηκε στο παιδικό κοινό από τη δεκαετία του ‘60 και μετά γιατί βρήκε αντιπάλους, κυρίως την τηλεόραση, ο κινηματογράφος στην αρχή και μετά η τηλεόραση χτύπησαν τον Καραγκιόζη. Στράφηκε, δηλαδή, στο παιδικό κοινό με αποτέλεσμα σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του κοινού να είναι παιδικό και δεν υπάρχουν βραδινά θέατρα. Εγώ κρατάω βραδινό θέατρο εδώ και είκοσι χρόνια κι έχω τον κόσμο κοντά μου.»

Κάποια μηνύματα, όμως, απευθύνονται σε μεγαλύτερο ηλικιακά κοινό

«Βέβαια, η πολιτική σάτιρα, η έντονη και καυστική κριτική της επικαιρότητας θα γίνει για τις παραστάσεις με τους μεγάλους χωρίς να σημαίνει ότι οι παιδικές παραστάσεις θα είναι άνοστες ή ανούσιες. Οι σωστοί Καραγκιοζοπαίχτες που δουλεύουν με τα παιδιά, δίνουν μηνύματα και στα παιδιά, δεν τους προκαλούν το γέλιο με σαχλαμάρα. Τα παιδιά είναι πολύ έξυπνα και τα πιάνουν τα μηνύματα.»

Ποιες αλλαγές έχουν συντελεστεί στον Καραγκιόζη μέχρι σήμερα;

«Τα πρόσωπα που μπήκαν, γιατί ο Καραγκιόζης διαμορφώθηκε μέχρι το 1920 περίπου από το 1890 δεν έχει αλλάξει ούτε το ύφος, ούτε ως προς το περιεχόμενο, ούτε οι ήρωες και τα τεχνικά του. Μπορούμε να πούμε ότι είναι μια ακραία παραδοσιακή τέχνη. Από κει και πέρα, κάποια πράγματα που δεν τα χωνεύει ο Καραγκιόζης, δεν αφομοιώνονται μέσα στη γλώσσα του, τη λογική του, στη δομή του, τα αποβάλλει και ανανεώνεται συνεχώς. Διότι διαφορετικά είναι άνοστος και μουχλιασμένος.»

Ο κάθε Καραγκιοζοπαίχτης προσθέτει κάτι;

«Βέβαια, αυτό γίνεται από μόνο του. Αν είναι τυχερός ώστε να έχει κάποια ικανότητα και να προσθέσει κάποια πράγματα σημαντικά αυτό φαίνεται και πάει κάπου παρακάτω το θέατρο.»

Έχετε προσθέσει κάτι στον Καραγκιόζη, σαν προσωπική σας υπογραφή;

«Έχω την περηφάνια ότι κράτησα τον Καραγκιόζη στο βραδινό κοινό, στον κόσμο που ήταν οι θεατές του, τον παρακολουθούσαν παραδοσιακά. Δούλεψα με αυτό τον τρόπο. Κρατώ βραδινό θέατρο πριν αρχίσω να κάνω παιδικές παραστάσεις και το κάνω με πείσμα, επιμονή και οτιδήποτε κόστος έχει αυτό. Αυτό και μόνο είναι πολύ σημαντικό για την τέχνη, αν έχει λόγο να υπάρχει σήμερα. Έχω φτιάξει πριν δέκα χρόνια περίπου το «Αρχείο Ελληνικού Θεάτρου Σκιών» όπου γίνεται καταγραφή των κυρίως έργων του Καραγκιόζη που είναι πάρα πολλά, οι παραστάσεις του είναι πάρα πολλές, είχε ένα ευρύτατο ρεπερτόριο, πολύ μεγάλη γκάμα και ιστορικά στόχευα βέβαια και έχω και μια περηφάνια ακόμα, ότι είμαι ο πρώτος Καραγκιοζοπαίχτης που έβαλα τον Καραγκιόζη μέσα στο εθνικό θέατρο και στο θέατρο ενηλίκων. Ανεβαίνει ο Αίας του Σοφοκλή από μια ομάδα, ο Αίας είναι σκιά, ο πρωταγωνιστής, δηλαδή, της τραγωδίας ανήκει στο θέατρο σκιών. Μπήκαμε και στο παιδικό στέκι του εθνικού, όπου θα παρουσιάζω κάθε βδομάδα παραδοσιακά έργα του Καραγκιόζη για το παιδικό κοινό σε ένα ανανεωμένο εθνικό θέατρο που ελπίζουμε ότι θα έχει μεγάλη ανταπόκριση. Έχω συγκεντρώσει γύρω μου ανθρώπους νεότερους και σύγχρονους συναδέλφους και έχω φτιάξει μια φωλιά μέσα στην οποία γεννιούνται Καραγκιοζάκια.»

Ποια είναι η αγαπημένη σας φιγούρα;

«Τις φιγούρες τις αγαπώ όλες, του Καραγκιόζη έχω περισσότερο αδυναμία, είναι ο εαυτός μου πια, εγώ μέσα από εκείνον, εκείνος μέσα από μένα, μπερδεύονται πια τα πράγματα. Έχω μια αγάπη στον Χατζηαβάτη γιατί είναι μια παρεξηγημένη φιγούρα, νομίζουν ότι είναι κόλακας, ρουφιάνος, σκοτεινός. Όχι, είναι η άλλη πλευρά του Καραγκιόζη, έξυπνος, διπλωμάτης αλλά και αγνός.»

Γιατί συνεργαστήκατε με τους Χαϊνηδες;

«Η φιλία μου με τους Χαϊνηδες, το Δημήτρη Αποστολάκη που ξεκίνησε αυτό το πράγμα. Έγραψε ένα έργο «ο Καραγκιόζης στη Γιουροβίζιον» που με κάλεσε να ζωντανεύσω. Το δουλέψαμε μαζί, το κάναμε σιντί, μετά το πήραμε, το παντρέψαμε με τις μουσικές των Χαϊνηδων. Συνεχίζουμε το χειμώνα στο Κύτταρο, ένα ιστορικό μαγαζί για την Αθήνα, όπου θα κάνουμε ένα ταξίδι στο χώρο και το χρόνο.»

Στο Ηράκλειο υπάρχει τροφή για σας;

«Ο Καραγκιόζης έχασε το κοινό του στο Ηράκλειο από τη δεκαετία του ‘50 που σταμάτησε να παρουσιάζεται σταθερά από τον Παπανικολάου που ήταν ένας πολύ σπουδαίος τεχνίτης. Από’κει και πέρα χάθηκε η επαφή, τα τελευταία χρόνια έχει μια ανάκαμψη, ένα ξαναζωντάνεμα μέσα από διάφορα πράγματα, παραστάσεις, την έντονη δραστηριότητα του Τίτου Πετράκη, του χαράκτη. Φέτος, πολύς κόσμος ήρθε με τους Χαϊνηδες και βλέπω ότι θα έχουμε συνέχεια, μακάρι.»